Khoảng 17h, sau khi trả khách gần Dinh Độc Lập, ông Hùng (50 tuổi, TPHCM), tài xế Vinasun hơn 20 năm, chuẩn bị về nhà. Đúng lúc đó, hệ thống báo một cuốc xe chưa đến 4km, từ đường Nguyễn Thị Minh Khai (phường Bến Thành) về khu vực Hoàng Sa (phường Sài Gòn), cước khoảng 65.000 đồng. Điểm đến ngược hướng, đường lại đang đông. Ông Hùng vẫn quay xe đón khách.
"Đến giờ nghỉ rồi, cuốc này lại ngược đường về nhà, cước cũng không cao. Nhưng khách đã đặt, app đã nổ thì mình chạy", ông nói. Sau hơn 20 năm chạy taxi, ông Hùng đã quen với những cuốc xe như vậy. Ông cũng có lượng khách riêng, thường gọi trực tiếp khi cần đi tỉnh, dự đám cưới hoặc đặt xe trước.
Trong ngày, ông chủ yếu chạy xe của hãng, khoảng 6h bắt đầu và 18h về nhà. Không chạy đêm hay tăng ca, tài xế này cho biết sau khi trừ tiền xăng và phần chia cho hãng, mức thực nhận thường khoảng 500.000 đồng/ngày, những ngày thuận lợi có thể lên khoảng 1 triệu đồng.
"Mình cứ lấy mức tiền cứng, thực nhận, vì xe của hãng, mình chỉ bỏ xăng và sức ra chạy. Mỗi ngày thu nhập 500.000 đồng, sáng chạy chiều về nghỉ ngơi, gác tay lên trán ngủ ngon", ông nói.
Một hãng taxi chở khách tại Hà Nội (Ảnh: Nguyễn Hải).
Tại Hà Nội, anh Nguyễn Long, một tài xế taxi G7 có nhiều năm trong nghề, cũng cho biết anh chưa có ý định chuyển hẳn sang nền tảng gọi xe công nghệ. Theo tài xế này, nguồn khách hiện vẫn đến từ nhiều kênh, gồm khách từ hãng, khách quen và khách vẫy trực tiếp. Nguồn khách ổn định giúp anh không hoàn toàn phụ thuộc vào lượng cuốc được phân bổ trên ứng dụng.
"Chạy hãng thì có những ngày nhiều khách, có ngày ít hơn, nhưng mình quen cách làm việc rồi. Khách quen cũng có, tổng đài cũng có nên vẫn có cuốc để chạy. Nhiều khách đi sân bay cũng gọi trực tiếp cho mình vì giá rẻ hơn", anh nói.
Theo anh, điều khiến tài xế cân nhắc nhiều nhất khi chuyển sang nền tảng gọi xe công nghệ không chỉ là tỷ lệ chiết khấu mà còn là bài toán xe và chi phí vận hành. Nếu sử dụng xe cá nhân, tài xế phải tự tính tiền mua xe, khấu hao, bảo dưỡng, nhiên liệu và các chi phí phát sinh.
"Muốn chuyển thì cũng phải tính xem cuối tháng thực nhận còn bao nhiêu. Nếu doanh thu cao hơn nhưng chi phí cũng cao thì chưa chắc đã hơn chạy taxi truyền thống", tài xế này chia sẻ.
Chiết khấu chưa phải toàn bộ bài toán
Nhưng với taxi truyền thống, bài toán giữ tài xế không chỉ nằm ở nguồn khách. Ông H. Tuấn, tài xế Mai Linh hơn chục năm, cho biết thu nhập hiện giảm mạnh, có những ngày chỉ đạt 200.000-300.000 đồng. Dù vậy, phần lớn cuốc xe của ông vẫn đến từ tổng đài. Ứng dụng của hãng đã được phát triển nhưng chưa trở thành nguồn khách hàng chính.
Theo ông Tuấn, các nền tảng gọi xe có lợi thế về khuyến mãi, khả năng tiếp cận khách hàng và xe điện ngày càng phổ biến với mức cước cạnh tranh, khiến taxi truyền thống khó tìm khách hơn trước. Tuy nhiên, tài xế lâu năm vẫn có thêm nguồn khách từ tổng đài, khách vẫy xe và khách quen tích lũy sau nhiều năm chạy cùng một địa bàn.
Một yếu tố khác khiến tài xế cân nhắc ở lại với hãng taxi truyền thống là chi phí đầu tư. Khi chạy xe của hãng, tài xế không phải tự bỏ toàn bộ vốn mua xe và chịu toàn bộ khấu hao phương tiện như khi sử dụng xe cá nhân để chạy nền tảng.
Theo ông Hùng, tài xế Vinasun có thể được áp dụng các tỷ lệ ăn chia khác nhau, như 60-40, 70-30 hoặc 50-50, tùy loại xe và hình thức đăng ký. Ông cho biết tài xế còn được hưởng các chính sách của doanh nghiệp, trong đó có bảo hiểm và quan hệ lao động rõ ràng.
Vì vậy, với tài xế lâu năm, bài toán không chỉ là tỷ lệ chiết khấu bao nhiêu phần trăm mà là sau khi trừ tất cả chi phí, cuối ngày họ còn lại bao nhiêu tiền và phải chịu bao nhiêu rủi ro.
Điều này cũng khiến việc so sánh trực tiếp tỷ lệ ăn chia giữa taxi truyền thống và nền tảng gọi xe chưa phản ánh đầy đủ thu nhập thực tế của tài xế. Nếu chạy xe cá nhân trên nền tảng, tài xế phải tự chịu các khoản như nhiên liệu, khấu hao, bảo dưỡng, bảo hiểm và chi phí phát sinh trong quá trình sử dụng xe.
Một tài xế taxi chở khách tại TPHCM (Ảnh: Quốc Thái).
Ông Khải, một tài xế taxi truyền thống tại TPHCM, cho biết tỷ lệ ăn chia hiện ở mức 50-50. Với doanh thu khoảng 1 triệu đồng/ngày, sau khi chia cho hãng và trừ khoảng 300.000 đồng tiền xăng, ông còn khoảng 200.000 đồng.
"Giá xăng ở mức 20.000 đồng/lít như trước thì chạy mới có ăn. Giờ cao quá, ngày chạy được 1 triệu đồng, chia lại cho hãng hết 500.000 đồng, đổ xăng hết 300.000 đồng, mình chỉ còn 200.000 đồng", ông nói.
Dù vậy, ông Khải chưa có ý định bỏ hãng. Theo ông, nếu chuyển sang chạy xe công nghệ bằng xe cá nhân, phần tiền nhận được sau chiết khấu chưa phải thu nhập ròng. Tài xế còn phải tính khấu hao xe, bảo dưỡng, nhiên liệu và các rủi ro khác.
"Ví dụ tài xế chạy xe công nghệ được một triệu đồng mỗi ngày, hãng giữ 40% chiết khấu, thuế, phí trong khi xe của mình, sức mình bỏ ra cầm về 600.000 đồng, trừ các chi phí xăng dầu, khấu hao xe, chưa kể phạt nguội... rất nhiều rủi ro", ông nói.
Bên cạnh chi phí, phương tiện cũng là một yếu tố khiến tài xế cân nhắc. Các doanh nghiệp vận tải và nền tảng gọi xe đang đẩy mạnh xe điện. Với tài xế sở hữu xe xăng, việc chuyển sang xe điện đồng nghĩa với một khoản đầu tư mới, đồng thời phải tính toán lại chi phí vận hành, thời gian hoàn vốn và phương án sạc.
Taxi truyền thống vẫn có lợi thế riêng
Theo lãnh đạo Hiệp hội Taxi Hà Nội, bản thân mô hình taxi truyền thống liên tục thay đổi để thích ứng với cuộc cạnh tranh mới. Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Công Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội, cho rằng taxi truyền thống và taxi công nghệ vẫn có thể hoạt động song song bởi tài xế hiện có nhiều lựa chọn nền tảng để tham gia. Không chỉ Grab, các nền tảng khác cũng đang thu hút phương tiện và tài xế.
Theo ông, tài xế có thể tham gia đồng thời nhiều nền tảng, lựa chọn nền tảng có điều kiện hoạt động phù hợp. Thậm chí, trên thị trường còn xuất hiện các nhóm, hội kết nối khách hàng với xe cá nhân. Một số nền tảng chủ yếu đóng vai trò trung gian kết nối khách và tài xế, sau đó thu phí theo thỏa thuận với chủ phương tiện.
Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội cho rằng mô hình hiện nay còn có sự tham gia của hợp tác xã. Chẳng hạn, một số tài xế ký hợp đồng với hợp tác xã để đáp ứng các điều kiện hoạt động, trong khi nền tảng kết nối trực tiếp với đối tác. Theo ông, về lâu dài có thể xem xét giảm bớt các khâu trung gian nếu nền tảng có thể trực tiếp thực hiện việc thu, kê khai và nộp thuế thay cho đối tác theo quy định.
Đánh giá về các nền tảng gọi xe công nghệ, ông Hùng cho rằng các nền tảng này vẫn có lợi thế lớn về công nghệ, lượng khách cũng như các chương trình khuyến mãi, chăm sóc khách hàng và hỗ trợ tài xế.
Taxi đón trả khách tại TPHCM (Ảnh: Hoàng Hướng).
Trong khi đó, taxi truyền thống bị giới hạn hơn về số lượng phương tiện do phải đáp ứng các điều kiện quản lý riêng. Theo ông, xe taxi phải có nhận diện, hộp đèn và các dấu hiệu theo quy định; tại các thành phố lớn như Hà Nội và TPHCM, hoạt động taxi cũng chịu sự quản lý về quy hoạch phương tiện.
Theo ông Hùng, một lượng lớn xe hợp đồng dưới 9 chỗ hoạt động trên các nền tảng gọi xe là xe cá nhân hoặc xe của hợp tác xã. Các phương tiện này không phải tuân theo màu sơn đồng nhất của một doanh nghiệp taxi mà đáp ứng yêu cầu nhận diện theo loại hình hoạt động. Đây là một trong những lý do khiến số lượng xe hợp đồng tham gia các nền tảng có thể lớn hơn nhiều so với taxi truyền thống.
Về khả năng giữ khách, Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội cho rằng taxi truyền thống có lợi thế ở tính nhận diện và trách nhiệm với khách hàng. Khi sử dụng taxi của doanh nghiệp, khách biết rõ đơn vị cung cấp dịch vụ và có đầu mối để phản ánh, khiếu nại khi phát sinh vấn đề. Doanh nghiệp cũng có trách nhiệm duy trì chất lượng phương tiện và dịch vụ.
Một điểm khác là taxi truyền thống đã thay đổi mạnh về công nghệ. "Trước đây taxi phụ thuộc vào bộ đàm, tần số vô tuyến điện để điều xe, nhưng bây giờ taxi truyền thống đã phát triển ứng dụng để điều xe", ông Hùng nói.
Theo ông, hầu hết doanh nghiệp taxi truyền thống hiện đã có ứng dụng gọi xe và chuyển đổi số trong hoạt động. Vì vậy, lợi thế công nghệ không còn là yếu tố chỉ thuộc về các nền tảng gọi xe.
Dù có những lợi thế riêng, taxi truyền thống đang phải cạnh tranh với các nền tảng có khả năng mở rộng nhanh, linh hoạt về phương tiện và liên tục thay đổi cách tiếp cận khách hàng. Với những tài xế đã quen nghề, quen hãng và có khách hàng riêng, những lợi thế này vẫn đủ để họ ở lại với taxi truyền thống. Nhưng khi thị trường tiếp tục thay đổi, câu hỏi đặt ra là những lợi thế ấy sẽ còn đủ sức giữ chân tài xế đến bao giờ?