Kiểm soát chất lượng khi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ

Chiều 24-10, thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ là vấn đề cần đặc biệt quan tâm. 

Bỏ điều kiện kinh doanh nhưng không thể thiếu chuẩn mực giám định

Dự thảo chuyển sang cơ chế thông báo khi tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ, nhưng theo Chủ tịch Quốc hội, nới điều kiện gia nhập thị trường phải đi cùng cơ chế kiểm soát chất lượng thực chất.

• Quyền sở hữu trí tuệ ngành công nghiệp văn hóa được góp vốn, thế chấp vay vốn

• Chính phủ đề xuất bãi bỏ 18 thủ tục, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh về sở hữu trí tuệ

• Sản phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo thì quyền tác giả thuộc về ai?

“Nếu không kiểm soát tốt có thể dẫn đến giám định rẻ tiền, thiếu chuyên môn, làm méo mó kết quả giám định. Thực tế, một số vụ tranh chấp về nhãn hiệu, sáng chế kéo dài do kết quả giám định mâu thuẫn hoặc chưa đủ độ tin cậy”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý. 

Theo Chủ tịch Quốc hội, kết quả giám định có ý nghĩa quan trọng đối với việc giải quyết tranh chấp và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, việc bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. 

Cần sớm thiết lập cơ chế kiểm soát chất lượng, bảo đảm hoạt động giám định có chuyên môn, khách quan và đủ độ tin cậy.

Cũng quan tâm vấn đề này, đại biểu Đỗ Đức Hiển, Ủy viên Ủy ban Pháp Luật và Tư pháp của Quốc hội, cho rằng khi bỏ thẻ giám định viên sở hữu trí tuệ theo chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, yêu cầu bảo đảm chất lượng giám định vẫn phải được đặt lên hàng đầu.

Theo đại biểu, kết quả giám định là cơ sở để cơ quan quản lý nhà nước và các cơ quan liên quan quyết định những vấn đề quan trọng trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Vì vậy, cần ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn cụ thể để làm căn cứ hậu kiểm.

Đại biểu cũng đề nghị không tiếp tục duy trì thẻ giám định viên trong điều khoản chuyển tiếp. Nếu người đã được cấp thẻ trước đây vẫn được sử dụng thẻ, trong khi người hành nghề sau này không có thẻ, sẽ tạo ra sự phân biệt, không bảo đảm công bằng trong cùng một cơ chế quản lý.

Tránh tạo thêm thủ tục sau khi đã cắt giảm điều kiện kinh doanh

Đồng tình với hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) cho rằng dự thảo đã có những thay đổi đáng ghi nhận, nhưng cải cách phải đi cùng cơ chế bảo đảm chất lượng và trách nhiệm nghề nghiệp.

Theo đại biểu, dự thảo đã bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, việc giảm số lượng thủ tục chưa đồng nghĩa toàn bộ quy trình đăng ký, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ đã thuận lợi hơn.

Đại biểu cho rằng dự thảo vẫn chưa giải quyết đầy đủ những điểm nghẽn trong đăng ký sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp; chưa tạo được khung pháp lý đủ mạnh để biến tài sản trí tuệ trong viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp thành tài sản có thể định giá, chuyển giao, thương mại hóa thuận lợi.

Riêng với hoạt động giám định, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung các chuẩn mực tối thiểu, gồm công khai lĩnh vực chuyên môn, kinh nghiệm, phương pháp giám định và xung đột lợi ích; thiết lập quy trình khiếu nại về chất lượng; quy định trách nhiệm bồi thường khi kết luận sai do lỗi; đồng thời tạo cơ chế để tòa án, cơ quan có thẩm quyền đánh giá chứng cứ giám định.

Đại biểu nhấn mạnh việc mở cửa thị trường dịch vụ là cần thiết, nhưng cơ quan có thẩm quyền phải có căn cứ để yêu cầu giám định bổ sung hoặc giám định lại khi xuất hiện nghi vấn về độ tin cậy của kết luận. Không thể mặc nhiên xem mọi kết luận giám định đều có giá trị như nhau.

Cùng quan tâm đến tính độc lập của hoạt động giám định, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Cà Mau) tán thành việc bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh đối với dịch vụ này, nhưng đề nghị làm rõ các trường hợp phải từ chối giám định do xung đột lợi ích.

Đại biểu nêu tình huống một tổ chức từng tư vấn hoặc đại diện cho doanh nghiệp trong vụ tranh chấp nhãn hiệu, sau đó lại thực hiện giám định chính nhãn hiệu đó. Dù có năng lực chuyên môn, tổ chức này vẫn có thể gặp khó khăn trong việc bảo đảm tính độc lập, khách quan.

Theo đại biểu, dự thảo đã xác định kết luận giám định là một trong những nguồn chứng cứ để cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc, nhưng cần làm rõ hơn căn cứ, phương pháp chuyên môn để đánh giá độ tin cậy, nhất là khi các bên đưa ra kết luận trái ngược nhau.

Đại biểu đề nghị bổ sung nghĩa vụ công khai xung đột lợi ích, từ chối giám định khi không bảo đảm tính độc lập; đồng thời quy định rõ phạm vi hướng dẫn của Chính phủ về phương pháp giám định, lưu giữ hồ sơ, hậu kiểm và xử lý vi phạm, bao gồm trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo pháp luật có liên quan.

Đáng chú ý, đại biểu lưu ý cơ chế hậu kiểm phải bảo đảm chất lượng giám định nhưng không được tạo ra những điều kiện kinh doanh mới dưới hình thức khác, làm mất đi ý nghĩa của chủ trương cắt giảm thủ tục.

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa mở cơ chế sử dụng quyền sở hữu trí tuệ làm tài sản góp vốn, bảo đảm khoản vay, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực định giá để biến tài sản sáng tạo thành nguồn lực kinh tế.