Kiểm tra điện thoại, mẹ bất ngờ phát hiện con tham gia loạt hội nhóm lạ

Ở nhà không ai lắng nghe, lên mạng tìm người thấu hiểu

Từ chối những chuyến đi chơi gia đình, né tránh về nhà và hoàn toàn cắt đứt tương tác với bố cùng bà nội là chuỗi phản ứng bất thường của một nữ sinh THCS trước khi được người thân đưa đi đánh giá tâm lý.

Trực tiếp thăm khám trường hợp này, ThS Lê Thế Hanh, chuyên gia tâm lý lâm sàng, chia sẻ với phóng viên Dân trí về việc phát hiện nữ sinh mang trong mình nhiều bất mãn với gia đình. 

Nữ sinh cho biết nguồn cơn mâu thuẫn xuất phát từ sự hờ hững của người cha và thái độ khắt khe, phân biệt đối xử từ người bà.

Những bất đồng giữa hai cha con liên tục xảy ra. Mỗi lần chịu trách mắng, nữ sinh khao khát người mẹ đứng ra che chở nhưng đáp lại chỉ là những lời khuyên phải “ngoan ngoãn”, “nghe lời người lớn” và “không được cãi lại”.

Sự thiếu vắng điểm tựa tinh thần ngay trong chính ngôi nhà của mình đẩy nữ sinh vào trạng thái kiệt quệ cảm xúc. Cô bé tự khép mình, đánh mất hoàn toàn niềm tin vào người thân và hình thành định kiến mẹ không thấu hiểu, cha thiếu quan tâm còn bà nội luôn tìm cách kiểm soát.

“Bạn ấy không tìm được ai trong gia đình để chia sẻ những ấm ức của mình. Dù không muốn tiếp tục sống trong bầu không khí căng thẳng, bạn ấy vẫn đang ở tuổi phụ thuộc vào cha mẹ, không thể tự thay đổi hoàn cảnh. Những bất mãn cứ thế tích tụ, khiến bạn ấy ngày càng thu mình và xa cách người thân”, ThS Hanh chia sẻ.

Đáng chú ý, khi kiểm tra điện thoại của con, người mẹ bất ngờ phát hiện nữ sinh thường xuyên truy cập các hội nhóm về trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, gia đình không hạnh phúc và cha mẹ độc hại.

Bày tỏ với chuyên gia, nữ sinh cho biết em tìm thấy hình ảnh của chính mình trong những câu chuyện lan truyền trên không gian mạng. Từ cảm giác bị bỏ rơi, không được công nhận cho đến những bất công dưới một mái nhà, tất cả đều khiến cô bé đồng cảm với trải nghiệm của những người xa lạ.

Nữ sinh bắt đầu dùng tài khoản ẩn danh để kể lại những bất đồng với người thân. Các lượt thích cùng lời động viên từ cư dân mạng mang lại cho nữ sinh cảm giác được thấu hiểu, điều cô bé chưa từng nhận được từ gia đình.

“Bạn ấy nhận ra ngoài kia cũng có những người gặp hoàn cảnh tương tự và sẵn sàng lắng nghe câu chuyện của mình”, ThS. Hanh chia sẻ.

Tuy nhiên, những tương tác trên mạng chỉ giúp nữ sinh giải tỏa cảm xúc trong thời gian ngắn. 

Theo ThS Hanh, nữ sinh vẫn bế tắc trong việc tìm giải pháp cho bản thân. Rời khỏi không gian mạng để trở về sinh hoạt gia đình, cô bé lại phải đối mặt với những mâu thuẫn cũ.

“Các bạn lên đó để giải tỏa cảm xúc nhưng những vấn đề trong cuộc sống vẫn chưa được giải quyết. Khi trở về gia đình, các mâu thuẫn lại lặp lại và cảm giác mệt mỏi vẫn còn”, chuyên gia phân tích.

Khi cha mẹ trở thành nhân vật phản diện trong câu chuyện của con

Theo ThS Hanh, trong quá trình tư vấn, vị chuyên gia từng gặp nhiều trường hợp chủ động né tránh giao tiếp với gia đình, thậm chí không muốn trở về nhà vì cảm thấy thiếu an toàn và không được thấu hiểu.

Một số người phản ứng gay gắt mỗi khi cha mẹ đưa ra ý kiến, dù sau đó nhận ra bất đồng không quá nghiêm trọng. Đáng lo ngại hơn, có những người vẫn duy trì sinh hoạt bình thường nhưng liên tục dồn nén cảm xúc, không biết phải chia sẻ với ai.

“Có những bạn vừa muốn tránh xa cha mẹ, vừa mong được quan tâm và gần gũi với người thân. Sự mâu thuẫn ấy khiến các bạn cảm thấy trống rỗng, không biết phải giao tiếp thế nào. Những cảm xúc khó chịu cứ tích tụ khi nhu cầu được lắng nghe và thấu hiểu không được đáp ứng”, ThS. Hanh chia sẻ.

Theo chuyên gia, đây là một trong những lý do khiến các hội nhóm chia sẻ về tổn thương gia đình thu hút người trẻ. Không tìm được sự thấu hiểu từ người thân, họ tìm đến những người có hoàn cảnh tương tự để giãi bày và động viên nhau.

Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý rằng những câu chuyện được chia sẻ trên mạng xã hội thường chỉ phản ánh một phần của mối quan hệ gia đình.

Trong quá trình tư vấn, ThS Hanh từng gặp những phụ huynh muốn gần gũi với con nhưng thiếu kỹ năng giao tiếp. Đôi khi, những lời trách mắng hoặc quyết định chưa phù hợp vô tình khiến trẻ tổn thương, dù cha mẹ không hề mong muốn.

Khi kể lại những trải nghiệm này với bạn bè hoặc cộng đồng mạng, trẻ có thể tập trung vào những tình huống khiến bản thân ấm ức mà bỏ qua các khía cạnh khác trong mối quan hệ với cha mẹ.

“Có những bố mẹ rất thiện chí trong việc kết nối với con nhưng lại lúng túng, đôi khi đưa ra quyết định sai khiến trẻ bị tổn thương. Đứa trẻ ghi nhớ những cảm xúc ấy và có thể mô tả bố mẹ theo một hình ảnh rất tiêu cực, trong khi cuộc sống hằng ngày không phải lúc nào cũng như vậy”, chuyên gia phân tích.

Điều này không đồng nghĩa cảm xúc của trẻ là sai lệch hoặc những tổn thương đã trải qua không có thật. Tuy nhiên, cảm nhận chủ quan và toàn bộ diễn biến của một mối quan hệ là hai vấn đề cần được xem xét riêng biệt.

Nếu chỉ tiếp nhận những câu chuyện có cùng góc nhìn, người tham gia hội nhóm có thể ngày càng củng cố nhận định tiêu cực về gia đình khiến việc đối thoại giữa hai thế hệ thêm khó khăn.

Vì vậy, khi tiếp nhận những trường hợp có mâu thuẫn gia đình, ThS Hanh cho biết luôn thận trọng trong việc xác định tính chất và mức độ của vấn đề, đặc biệt khi xuất hiện dấu hiệu trẻ có thể đang chịu bạo lực.

“Trong quá trình làm việc, tôi phải rất thận trọng khi đánh giá bố mẹ đang có những hành vi như thế nào, liệu trẻ có thực sự bị bạo hành trong gia đình hay không. Bởi cách trẻ mô tả đôi khi chịu ảnh hưởng rất lớn từ cảm xúc và có thể chưa phản ánh đầy đủ mức độ của vấn đề”, vị chuyên gia nhấn mạnh sự thận trọng khi đánh giá những mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái.

Trào lưu gắn mác “cha mẹ độc hại” trên mạng xã hội

Cùng với sự phổ biến của các nội dung tâm lý học trên mạng xã hội, những cách gọi như “thao túng tâm lý”, “cha mẹ độc hại” ngày càng xuất hiện nhiều trong các cuộc thảo luận về mâu thuẫn gia đình.

Theo chuyên gia, cần phân biệt giữa những bất đồng trong giao tiếp, hành vi gây tổn thương và các trường hợp có dấu hiệu bạo lực gia đình. Việc đánh giá phải dựa trên hoàn cảnh cụ thể.

Các thuật ngữ chuyên môn cần được đặt đúng bối cảnh đánh giá lâm sàng, tránh bị lạm dụng thành công cụ dán nhãn cho mọi hành vi không đáp ứng kỳ vọng cá nhân. Đặc biệt, một nội dung ngắn trên mạng xã hội không thể thay thế quá trình chẩn đoán y khoa.

Việc xác định một người có mắc rối loạn tâm thần hay không phải do bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý lâm sàng thực hiện, dựa trên các bộ tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế và quy trình đánh giá toàn diện.

Từ kinh nghiệm tư vấn, chuyên gia cho rằng người trẻ cần phân biệt giữa việc tìm kiếm kiến thức để thấu hiểu bản thân với việc dùng thông tin mạng để quy chụp người khác. 

Khi đã mang định kiến cha mẹ hoàn toàn độc hại, người trẻ có xu hướng diễn giải mọi bất đồng theo nhận định tiêu cực sẵn có, khiến các nỗ lực đối thoại trong gia đình rơi vào bế tắc.

Dù vậy, việc tìm kiếm sự đồng cảm và kết nối cộng đồng là nhu cầu chính đáng của người trẻ. Khi tham khảo thông tin hoặc tham gia các hội nhóm, họ cần biết sàng lọc kiến thức và lựa chọn cách ứng xử phù hợp với hoàn cảnh gia đình.

Muốn con mở lòng, cha mẹ cũng cần thay đổi

Sách tâm lý, mạng xã hội và các hội nhóm trực tuyến đang trở thành những nguồn thông tin được nhiều người trẻ tìm đến khi gặp bất đồng với cha mẹ. Tuy nhiên, không phải lời khuyên nào trên mạng cũng phù hợp với hoàn cảnh của người tiếp nhận.

Việc liên tục đọc các câu chuyện tiêu cực hoặc chỉ tìm kiếm những người có cùng quan điểm còn có thể khiến người trẻ bỏ qua những cách tiếp cận khác. Trong khi đó, mỗi gia đình có hoàn cảnh, cách giao tiếp và mức độ mâu thuẫn riêng, không thể áp dụng máy móc kinh nghiệm của người khác.

Để lựa chọn thông tin và tìm hướng giải quyết phù hợp, vị chuyên gia đề xuất 3 nguyên tắc gồm lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng.

“Khi có mâu thuẫn hoặc bất đồng quan điểm với bố mẹ, các bạn hãy thử lắng nghe chính mình để biết nhu cầu của mình là gì, đang gặp vấn đề nào. Hãy gọi tên vấn đề đó để có thể nói ra hoặc bày tỏ với bố mẹ”, ThS Hanh khuyến nghị.

Thay vì chỉ tập trung vào cảm giác tức giận hoặc thất vọng, người trẻ cần xác định rõ hành vi nào của cha mẹ khiến mình tổn thương và mong muốn điều gì thay đổi. Việc bày tỏ những vấn đề cụ thể có thể giúp cuộc trò chuyện đi vào trọng tâm, tránh biến thành những lời trách móc lẫn nhau.

Ngược lại, lắng nghe quan điểm của cha mẹ cũng là một phần quan trọng trong quá trình giải quyết bất đồng. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa con cái phải đồng tình hoặc chấp nhận mọi cách ứng xử của người thân.

“Khi lắng nghe đủ tốt, chúng ta sẽ hiểu được nguyện vọng của bản thân cũng như nguyện vọng của bố mẹ. Từ đó, các thành viên có thể tôn trọng nhau và cùng tìm ra giải pháp cho gia đình mình”, vị chuyên gia nhấn mạnh.

Dù vậy, cải thiện mối quan hệ gia đình không thể chỉ là trách nhiệm của con cái. Cha mẹ cũng cần nhìn nhận lại cách ứng xử, tôn trọng cảm xúc và sẵn sàng thay đổi những hành vi khiến con tổn thương.

Với những gia đình không thể tự giải quyết bất đồng, việc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn có thể giúp các thành viên hiểu rõ vấn đề và lựa chọn hướng xử lý phù hợp. Riêng những trường hợp có bạo lực, sự an toàn của người bị tổn thương cần được đặt lên hàng đầu.

Nhìn nhận sự phát triển của các cộng đồng chia sẻ về tổn thương gia đình, ThS Hanh cho rằng đằng sau những câu chuyện bất mãn với cha mẹ còn là nhu cầu được quan tâm, công nhận và xây dựng mối quan hệ tốt đẹp hơn với người thân.

“Nếu gia đình chưa có được sự lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng, các bạn cần tìm kiếm thông tin và những nguồn lực hỗ trợ để xây dựng mối quan hệ tốt hơn với bố mẹ”, vị chuyên gia đưa ra lời khuyên.