Lai Châu có thể phải dừng xây 2 bệnh viện, 3 trường học để làm cao tốc?

Sáng 7/11, thảo luận tổ tại Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong), đại biểu Vũ Minh Đạo, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội, bày tỏ đồng tình với sự cần thiết đầu tư tuyến đường, song lo ngại việc bố trí vốn đối ứng có thể ảnh hưởng đến các công trình thiết yếu của địa phương.

Theo đại biểu, Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt mạnh, giao thông kết nối với các trung tâm kinh tế lớn còn khó khăn. Đây là một trong những điểm nghẽn đối với phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong nhiều năm qua.

Dự án cao tốc Bảo Hà - Tân Phong dài khoảng 119km, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 50.000 tỷ đồng, được kỳ vọng tạo trục giao thông kết nối Lai Châu với Lào Cai, Hà Nội và mạng lưới cao tốc quốc gia. Tuyến đường cũng góp phần thúc đẩy du lịch, thương mại biên giới, công nghiệp chế biến và tiêu thụ nông sản.

Hơn 2.000 tỷ đồng và nỗi lo phải dừng các công trình thiết yếu

Đại biểu Vũ Minh Đạo cho biết theo dự thảo nghị quyết, ngân sách trung ương dự kiến bố trí hơn 48.000 tỷ đồng, ngân sách địa phương đóng góp hơn 2.000 tỷ đồng, tương ứng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn tỉnh.

Ông đánh giá cao việc Chính phủ đề xuất ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo, nhưng cho rằng khoản vốn đối ứng vẫn là gánh nặng lớn đối với Lai Châu.

Theo đại biểu, tỉnh còn nhiều khó khăn, khả năng cân đối ngân sách hạn chế, trong khi nhu cầu đầu tư cho giáo dục, y tế, giảm nghèo, hạ tầng thiết yếu và bảo đảm an sinh xã hội rất lớn.

"Nếu chi phần ngân sách của địa phương để giải phóng mặt bằng thì Lai Châu sẽ phải dừng lại 2 dự án bệnh viện và 3 trường liên cấp", ông Đạo nói.

Theo ông, những công trình có nguy cơ phải dừng đều phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân.

Ông phân tích, hơn 2.000 tỷ đồng có thể là khoản vốn không quá lớn đối với những địa phương có điều kiện kinh tế thuận lợi, nhưng lại là nguồn lực rất đáng kể với Lai Châu.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị Chính phủ xác định cụ thể nghĩa vụ đóng góp ngân sách của từng địa phương, phù hợp khả năng cân đối thực tế, không áp dụng máy móc cùng một tỷ lệ giữa các tỉnh có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau.

Trường hợp chi phí giải phóng mặt bằng, tái định cư phát sinh so với dự kiến, ông đề nghị có cơ chế ngân sách trung ương hỗ trợ bổ sung, tránh để địa phương phải cắt giảm nguồn lực dành cho những nhiệm vụ thiết yếu.

Dự án trụ sở quân sự cấp xã cũng phải tạm dừng

Cùng quan điểm, đại biểu Triệu Kim Thắng (Lai Châu) cho rằng việc đầu tư cao tốc Bảo Hà - Lai Châu có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng và an ninh tại khu vực biên giới.

Ông cho biết Lai Châu có hơn 265km đường biên giới, địa hình phức tạp, nhiều khu vực giao thông còn phụ thuộc vào những tuyến quốc lộ quanh co, thường xuyên chịu ảnh hưởng của sạt lở trong mùa mưa lũ.

Việc hình thành tuyến cao tốc sẽ góp phần tăng khả năng cơ động lực lượng, rút ngắn thời gian xử lý các tình huống quốc phòng, an ninh, thiên tai, cứu hộ và cứu nạn.

Tuy nhiên, đại biểu cũng bày tỏ lo ngại về khả năng cân đối nguồn vốn của Lai Châu khi triển khai dự án.

Theo ông, dù địa phương thể hiện quyết tâm cao và sẵn sàng bố trí nguồn lực, việc dành khoản vốn lớn cho cao tốc sẽ ảnh hưởng đến những dự án đầu tư công và nhiệm vụ an sinh xã hội khác.

Dẫn ví dụ về việc xây dựng trụ sở làm việc của Ban Chỉ huy Quân sự cấp xã, ông Thắng cho biết trước đó tỉnh đã thống nhất chủ trương đầu tư, song khi phát sinh yêu cầu bố trí vốn cho cao tốc, các công trình này phải tạm dừng để dành nguồn lực cho dự án.

Đại biểu đề nghị Chính phủ và Quốc hội nghiên cứu hỗ trợ thêm vốn cho Lai Châu, tạo điều kiện để tỉnh vừa triển khai tuyến cao tốc, vừa thực hiện những mục tiêu phát triển và bảo đảm an sinh xã hội.

Đề nghị tính đến khả năng cân đối ngân sách địa phương

Tham gia ý kiến về cả ba dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên và Quảng Ngãi - Kon Tum, đại biểu Nguyễn Ngọc Hùng (đoàn An Giang) cũng đề nghị xem xét kỹ phương án cân đối vốn.

Theo ông, cả ba dự án đều có tổng mức đầu tư lớn, nhưng phương án huy động nguồn lực từ địa phương có sự khác biệt.

Trong khi dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên được đề xuất sử dụng toàn bộ ngân sách trung ương, hai dự án tại Lai Châu và Quảng Ngãi có phần vốn đối ứng từ ngân sách địa phương để thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Ông Hùng đánh giá các địa phương đã thể hiện quyết tâm triển khai dự án, song đề nghị Quốc hội cân nhắc thêm việc hỗ trợ nguồn vốn đối với những tỉnh còn nhiều khó khăn.

Theo đại biểu, việc này nhằm tạo điều kiện để địa phương tiếp tục thực hiện các dự án đã dự kiến đầu tư, bảo đảm nguồn lực cho những nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Ngoài vấn đề ngân sách, ông Hùng cũng lưu ý công tác tái định cư và ổn định sinh kế cho người dân bị ảnh hưởng bởi các tuyến cao tốc. Riêng dự án Bảo Hà - Lai Châu, theo hồ sơ ông dẫn, khoảng 1.320 hộ dân dự kiến bị ảnh hưởng, trong đó khoảng 660 hộ phải bố trí tái định cư.

Đại biểu đề nghị việc bố trí chỗ ở mới phải gắn với đất sản xuất, việc làm, thu nhập và khả năng tiếp cận trường học, cơ sở y tế, chợ dân sinh, thay vì chỉ hoàn thành việc di dời.