Làng du lịch tốt nhất thế giới Lô Lô Chải trước nỗi lo nhà 'giả trình tường'

Quay trở lại Lô Lô Chải (Tuyên Quang) sau hơn hai năm, chị Nguyễn Linh (Hà Nội) bất ngờ trước sự thay đổi của bản làng cực Bắc Tổ quốc. Nhiều homestay, điểm lưu trú được xây dựng dọc theo con đường vào bản. Các dịch vụ ăn uống cũng nhiều hơn.

"Lô Lô Chải vẫn đẹp, yên bình, chất lượng dịch vụ, giá cả đều ổn. Nhưng mình cảm giác có chút chật chội hơn trước", chị Linh chia sẻ.

20 nhà xây mới, chỉ có 3 nhà trình tường

Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, so với thời điểm 2 năm trước, mật độ xây dựng tại Làng du lịch tốt nhất thế giới Lô Lô Chải tăng lên, số lượng nhà xây bằng bê tông nhiều hơn nhà trình tường, đặc biệt tại khu vực trung tâm làng.

Giữa tháng 9-2026, khắp các trục đường chính bản làng, các công trình xây dựng ngổn ngang với nguyên vật liệu.

Nhiều du khách lo ngại du lịch phát triển mạnh, Lô Lô Chải sẽ vắng bóng những ngôi nhà trình tường truyền thống vốn làm nên bản sắc của làng.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trần Đức Chung - Chủ tịch UBND xã Lũng Cú (Tuyên Quang), cho biết trên địa bàn thôn Lô Lô Chải hiện có 9 công trình nhà ở đang xây dựng.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, UBND xã đã cấp phép xây dựng mới cho 20 hộ, trong đó có 3 hộ trình tường đất, mái lợp ngói âm dương, 17 hộ xây gạch sơn giả đất, lợp ngói âm dương, các công trình đều có chiều cao dưới 8,5m.

Tại Lô Lô Chải, hiện có 39/120 hộ có nhà trình tường đất lợp ngói âm dương.

Trước mùa du lịch đang đến gần, UBND xã đã làm việc với thôn cũng như đã thông tin đối với các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thi công đảm bảo khoảng trước 24-10-2026 hoàn thành đưa vào sử dụng.

Đối với các hộ chưa hoàn thành UBND xã sẽ tạm dừng thi công đến khoảng đầu tháng 2-2027, hết mùa du lịch sẽ tiếp tục triển khai.

Làng tốt nhất thế giới cũng cần bảo vệ

Hiện việc xây dựng tại làng được quản lý, giám sát theo Quy hoạch chi tiết 1/500 và Quy chế quản lý kiến trúc điểm dân cư nông thôn xã Lũng Cú.

"Các nhà xây mới thực hiện theo kiến trúc truyền thống (nhà trình tường đất, xây gạch đất hoặc xây gạch nhưng sơn màu giả đất, mái lợp tôn màu ghi xám hoặc ngói âm dương, chiều cao từ 10m trở xuống).

Trong quá trình triển khai, UBND xã vận động và khuyến khích nhân dân thực hiện trình tường đất, lợp mái ngói âm dương, giảm chiều cao xây dựng công trình để bảo tồn kiến trúc truyền thống và giữ gìn cảnh quan môi trường", ông Chung thông tin.

Tuy vậy, các chuyên gia du lịch cho rằng các quy định như vậy chưa đủ để bảo vệ, giữ gìn hồn cốt, bản sắc vốn có của làng.

Theo ông Phạm Hà - CEO Lux Group - khi một điểm đến nhận danh hiệu, có lượng khách đến đông, người dân mở rộng để đáp ứng nhu cầu của du khách, thậm chí nhiều người miền xuôi cùng tìm đến để kinh doanh.

Từ đó dễ dẫn đến việc làm mất bản sắc của bản làng. Việc làm giả nhà trình tường bằng bê tông có thể đáp ứng được bài toán trước mắt, nhưng lâu dài có thể sẽ không ai đến nữa.

"Làng du lịch tốt nhất thế giới cũng cần có quy định, chuẩn mực để người dân cùng gìn giữ được bản sắc cho nhiều thế hệ sau. Chẳng hạn, vùng lõi cần được bảo vệ nghiêm ngặt, đối với nhà xây mới phải được xây xa hơn", ông Hà chia sẻ.

Nhà trình tường truyền thống của người Lô Lô được làm từ nguyên liệu tự nhiên, chủ yếu là đất sét, đất thịt và gỗ.

Tường nhà được làm bằng đất sét mịn, trộn với đất thịt để tăng độ kết dính. Các bức tường này có độ dày 50-60cm.

Nhìn từ bên ngoài dễ dàng thấy các đường nứt, gồ ghề tự nhiên của đất.

Mái nhà được lợp bằng ngói âm dương vừa tạo sự cổ kính, vừa nổi bật giữa cao nguyên đá.

Từ bản làng xa xôi nơi cực Bắc Tổ quốc, nơi người dân chỉ quen với cây lúa, cây ngô... Lô Lô Chải đổi thay nhờ du lịch, vươn mình thành Làng du lịch tốt nhất thế giới.