Lăng mộ bà ngoại vua Bảo Đại và giai thoại gây tranh cãi

Di tích chờ được xếp hạng

Nằm trên tuyến đường Võ Văn Kiệt (phường An Cựu, thành phố Huế) có một khu lăng mộ tương đối bề thế, phía trước có cổng tam quan, bình phong, nhà bia. Phần huyệt mộ được bao bọc bởi một lớp la thành cao khoảng 2m, mang dáng dấp lăng mộ hoàng gia nhà Nguyễn.

Tất cả các hạng mục của lăng mộ đều được đắp nổi nhiều họa tiết công phu, sắc sảo. Tấm bia phía trước mộ có khắc nhiều chữ Hán, tiết lộ người nằm bên dưới là bà Nghi Quốc công La Thị Sơn, mẹ ruột của Đoan Huy Hoàng thái hậu Từ Cung (tức bà Hoàng Thị Cúc, vợ vua Khải Định và là thân mẫu cựu hoàng Bảo Đại).

Ông Hoàng Trọng Thí (cháu họ của bà Từ Cung) cho biết lăng mộ này được xây dựng từ thời vua Khải Định, nằm đối diện chùa Tra Am nổi tiếng.

Thời điểm bà Từ Cung còn sống, ông Thí thường được theo cha tháp tùng Hoàng Thái hậu cuối cùng của triều Nguyễn lên thăm mộ trong những lần giỗ chạp.

Theo ông Thí, trước đây triều đình nhà Nguyễn từng đặt một chức quan Cửu phẩm để trông coi, bảo vệ lăng mộ vì đây là nơi an nghỉ của mẹ vợ vua Khải Định. Trước năm 2001, khi tuyến quốc lộ 1A - Tự Đức (nay là đường Võ Văn Kiệt) chưa mở, xung quanh lăng mộ của bà Sơn có rất nhiều cây thông.

Bà Nguyễn Thị Bích (87 tuổi, con dâu ông Hoàng Trọng Huề - anh trai bà Từ Cung) cho biết trong giai đoạn 2001-2003, khi mở đường Võ Văn Kiệt, chính quyền địa phương đã có ý định di dời lăng mộ bà Sơn đi nơi khác.

Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Thừa Thiên Huế cũ (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Huế) và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã có các công văn đề nghị giữ lại lăng mộ của bà Nghi Quốc công.

Các công văn đều khẳng định lăng mộ bà La Thị Sơn có nhiều giá trị về lịch sử, kiến trúc nghệ thuật, nằm trong hệ thống lăng tẩm triều Nguyễn ở Huế.

Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Thừa Thiên Huế thời điểm năm 2001, còn kiến nghị UBND tỉnh xem xét thiết kế tuyến đường Võ Văn Kiệt tránh khỏi khu lăng mộ. Trường hợp lăng mộ nằm ở tuyến hành lang nên giữ lại để bảo tồn, phát huy giá trị công trình kiến trúc.

Bà Bích cho biết sau khi được giữ lại, gia đình đã nhiều lần làm đơn đề nghị cơ quan chức năng xếp hạng di tích đối với khu lăng mộ thân mẫu Hoàng thái hậu Từ Cung.

Đại diện Phòng Quản lý Di sản Văn hóa (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Huế) cho biết đến nay lăng mộ bà La Thị Sơn đã được đưa vào danh mục kiểm kê di tích của thành phố.

Theo bà Hoàng Thị Như Thanh, Chủ tịch UBND phường An Cựu, lăng mộ bà La Thị Sơn hiện là công trình tư nhân, do gia đình chăm sóc, bảo quản. 

Giai thoại gây tranh cãi

Theo ông Hoàng Trọng Thí, bà La Thị Sơn sinh ra ở làng cổ Hà Trung, nằm ven phá Tam Giang (nay thuộc xã Phú Vang, thành phố Huế).

Các tài liệu về Đoan Huy Hoàng thái hậu Từ Cung đều thể hiện bà là con của ông quan tri huyện Hoàng Văn Tích (người làng Mỹ Lợi, nay thuộc xã Vinh Lộc, thành phố Huế).

Nơi thờ cúng ông Tích cũng được triều đình phong là từ đường Nghi Quốc công (còn gọi là phủ Ngự Viên) xây dựng năm Bảo Đại thứ 8 (1933), hiện tọa lạc tại số 68 Nguyễn Du, phường Phú Xuân, thành phố Huế.

Trong một cuốn sách về triều Nguyễn có nội dung còn gây tranh cãi nói về việc ông Hoàng Văn Tích lấy em gái của bà Sơn là La Thị Huân. Thời gian vợ ở cữ, quan tri huyện đón bà Sơn đến chăm sóc em gái.

Theo tác giả cuốn sách, trong thời gian này, giữa bà Sơn và em rể đã xảy ra chuyện tình ngang trái, dẫn đến mang thai và sinh hạ bà Hoàng Thị Cúc. Sau khi sinh nở, bà Sơn giao con cho vợ chồng em gái nuôi dưỡng để trở về quê, đi lấy chồng.

Một nhà nghiên cứu ở Huế cho biết có rất ít dữ liệu chính thức về bà Sơn được ghi chép lại nên rất khó kiểm chứng giai thoại này.

Luật sư Đặng Thị Ngọc Hạnh (Đoàn luật sư thành phố Huế) chắt dâu của bà La Thị Sơn cho rằng nội dung trong cuốn sách là không chính xác. Luật sư Hạnh đưa ra cuốn gia phả dòng họ đã được dịch ra chữ quốc ngữ, trong đó thể hiện chồng bà La Thị Sơn là ông Hoàng Trọng Xưa. Vợ chồng này sinh hạ 4 người con, 3 trai 1 gái, bà Hoàng Thị Cúc là em út.

Bà Nguyễn Thị Bích (con dâu ông Hoàng Trọng Huề) cho biết nơi thờ bà Nghi Quốc công La Thị Sơn hiện nay từng là phủ được vua Khải Định cấp đất, nằm bên cạnh cung An Định.

Sau trận lũ năm 1999, gia đình đã tháo dỡ công trình cũ để xây mới thành nhà lầu như hiện nay. Gia đình đang lưu giữ bộ cửa của ngôi nhà cũ, được cho là có nguồn gốc từ trong Hoàng cung Huế, do vua ban tặng.