Lấy ADN của thân nhân liệt sĩ Lượm - "chú bé loắt choắt" trong thơ Tố Hữu

Ngày 7/11, tại phường Đông Hải, Công an tỉnh Khánh Hòa và các đơn vị Bộ Công an tổ chức triển khai lấy mẫu ADN người thân để tìm hài cốt Nguyễn Văn Lượm - nguyên mẫu nhân vật “chú bé loắt choắt” trong bài thơ cùng tên của nhà thơ Tố Hữu.

Hai người thân được lấy mẫu ADN là bà Nguyễn Thị Toàn (63 tuổi), ông Nguyễn Thanh Sơn (59 tuổi), cùng sống ở phường Đô Vinh, Khánh Hòa, là em cùng cha khác mẹ của liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm.

Hoạt động này nhằm thu thập, lưu trữ thông tin di truyền, phục vụ công tác đối chiếu, tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, góp phần đưa những người đã hy sinh vì độc lập tự do của dân tộc trở về với gia đình, quê hương.

Liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm (1932-1947, tên khai sinh Nguyễn Thanh) hiện được gia đình ông Nguyễn Thanh Sơn thờ cúng tại phường Đô Vinh.

Tên tuổi của liệt sĩ Lượm gắn liền với bài thơ cùng tên của nhà thơ Tố Hữu, trong đó có những câu thơ quen thuộc: "Chú bé loắt choắt/Cái xắc xinh xinh/Cái chân thoăn thoắt/Cái đầu nghênh nghênh/Ca-lô đội lệch/Mồm huýt sáo vang/Như con chim chích/Nhảy trên đường vàng…".

Trong bản tự khai năm 1977, ông Nguyễn Tuất (cha liệt sĩ Lượm) cho biết bản thân từng là hộ tống viên bưu điện, công tác tại Bưu điện Quy Nhơn, Bưu điện Nha Trang, sau đó chuyển đến Bưu điện Ninh Hòa và Bưu điện Phan Thiết.

Từ năm 1927 đến năm 1943, ông Tuất làm việc tại Quy Nhơn. Trong thời gian này, ông kết hôn và sinh người con trai đầu lòng là Nguyễn Văn Lượm.

Năm 1943, ông chuyển công tác vào Nha Trang, đưa gia đình đi cùng. Ông Lượm theo cha vào Nha Trang và tiếp tục học tập tại đây trong 2 năm.

Theo nội dung bản tự khai, ông Tuất cho biết con trai rời gia đình đi hoạt động cách mạng trong khoảng năm 1945-1946. Tuy nhiên, phải sau năm 1975, ông mới biết tin con đã hy sinh.

"Năm 1945 đến 1946, con tôi (tức Nguyễn Văn Lượm) hoạt động tại Nha Trang và thoát ly từ ngày ấy. Tôi không nhận được tin tức chi cả. Mãi đến ngày giải phóng hoàn toàn thì em ruột tôi là Nguyễn Trọng Quảng, cán bộ về hưu… mang Bằng Tổ quốc ghi công ngày 5/5/1958, đề tên liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm về cho tôi", ông Tuất viết trong bản nhận tự khai.

Bà Nguyễn Thị Toàn cho biết thời gian qua, bà cùng các anh chị em đã nỗ lực tìm kiếm phần mộ của anh Lượm nhưng chưa có kết quả. Nay, khi nhà nước triển khai chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, gia đình mong muốn được lấy mẫu ADN để phục vụ công tác này.

Trước nguyện vọng của gia đình, cơ quan chức năng đã tổ chức lấy mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ để bổ sung dữ liệu, phục vụ việc đối chiếu khi tìm thấy các hài cốt chưa xác định được danh tính.

Trong hồi ký Nhớ lại một thời, xuất bản năm 2000, nhà thơ Tố Hữu cho biết nguyên mẫu nhân vật Lượm trong bài thơ cùng tên chính là người cháu trong dòng họ của ông. Theo tác giả, hình tượng Lượm được xây dựng từ một thiếu niên là con trai của người anh em trong họ.

Trong hồi ký, nhà thơ Tố Hữu cũng cho biết ông không trực tiếp chứng kiến thời điểm liệt sĩ Lượm hy sinh. Tuy nhiên, qua lời kể của một chiến sĩ cách mạng công tác tại tỉnh Bình Trị Thiên (nay là khu vực thành phố Huế), cậu bé liên lạc tên Lượm đã hy sinh khi đưa thư băng qua cánh đồng. Hình ảnh ấy thôi thúc ông sáng tác bài thơ Lượm để tưởng nhớ người thiếu niên dũng cảm.

Bài thơ sau đó được đưa vào chương trình giảng dạy môn Tiếng Việt ở bậc tiểu học, trở thành tác phẩm quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh Việt Nam.

Ông Nguyễn Xuân (SN 1936, trú xã Đan Điền, thành phố Huế) - người lưu giữ gia phả dòng họ Nguyễn, trong đó có gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm - cho biết theo gia phả, liệt sĩ Lượm gọi nhà thơ Tố Hữu bằng bác.