Chiều 24.10, thảo luận tại tổ về dự án luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Nguyễn Thu Xanh (đoàn TP.Hải Phòng) dẫn chứng vụ gần 600 loại sữa bột giả do Công ty Rance Pharma và Hacofood Group sản xuất, tiêu thụ công khai trong suốt 4 năm.
Đáng nói, sản phẩm nhắm vào nhóm người dễ tổn thương như tiểu đường, suy thận, trẻ sinh non, phụ nữ mang thai…
Đại biểu Nguyễn Thu Xanh (đoàn TP.Hải Phòng)
ẢNH: QUOCHOI.VN
"Lỗ hổng" trong cơ chế tự công bố?
Theo bà Xanh, vụ việc cho thấy cơ chế tự công bố theo Nghị định số 15/2018 đã bị lợi dụng, trong khi hậu kiểm không theo kịp. "Đây không chỉ là vi phạm của một doanh nghiệp, mà còn là cảnh báo về khả năng phát hiện, truy xuất và xử lý của hệ thống quản lý", bà Xanh nói.
Nữ đại biểu đề nghị luật sửa đổi cần quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo nhóm nguy cơ, hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm. Cơ sở tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra, ngược lại sản phẩm nguy cơ cao, tái phạm hoặc có cảnh báo phải được kiểm tra tăng cường.
Hay như vụ kẹo Kera, với hành vi quảng cáo thổi phồng công dụng qua người nổi tiếng, đã bị cơ quan chức năng xử lý. Điều này phản ánh khoảng trống trong kiểm soát nội dung quảng cáo thực phẩm và trách nhiệm của người quảng cáo, cũng như nền tảng thương mại điện tử.
Để khắc phục, bà Xanh đề nghị áp dụng đồng bộ việc kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, lưu vết người bán và nội dung quảng cáo, kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ khi có căn cứ, bảo toàn dữ liệu phục vụ xử lý.
Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng cũng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TP.HCM)
ẢNH: QUOCHOI.VN
Vấn đề nằm ở hậu kiểm chứ không phải cấp giấy
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TP.HCM) đặt vấn đề vì sao công tác bảo đảm an toàn thực phẩm rất được quan tâm nhưng vi phạm vẫn xảy ra và cho rằng mấu chốt nằm ở công tác hậu kiểm, khi mới dừng ở mức "cưỡi ngựa xem hoa", vì lực lượng không đủ và thẩm quyền được giao chưa tới.
Bà Lan dẫn quy định Nghị định số 15/2028, các loại thực phẩm thông thường như bánh kẹo, thực phẩm chế biến, rượu bia được quyền tự công bố và được sản xuất, kinh doanh ngay khi nộp hồ sơ cho cơ quan quản lý.
Đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng thì phải làm thủ tục đăng ký công bố tại Bộ Y tế hoặc cơ quan được UBND tỉnh, thành phố phân cấp.
Có một nghịch lý là sự cố xảy ra đa phần thuộc nhóm đã có giấy công bố đầy đủ rồi quá trình sản xuất lại không đúng cam kết. Doanh nghiệp nộp hồ sơ công bố sản phẩm bảo vệ sức khỏe rồi thuê gia công bên ngoài không bảo đảm chất lượng, dẫn đến tình trạng sữa giả, thực phẩm chức năng giả tràn lan. "Đây rõ ràng là bài toán của hậu kiểm chứ không phải vấn đề cấp giấy", bà Lan nói.
Từ nguyên nhân đã chỉ ra, vị đại biểu đoàn TP.HCM cho rằng cần tăng cường hậu kiểm và giảm thiểu tiền kiểm nếu có thể. Tuy nhiên, dự thảo chưa thể hiện rõ tinh thần này.
Theo bà Lan, dự thảo thay đổi theo hướng bỏ hình thức tự công bố, chuyển sang hình thức công bố hợp tiêu chuẩn, đồng thời quy định thời hạn của giấy công bố là 36 tháng đối với công bố và 24 tháng đối với tự công bố.
Bà Lan lo ngại chính sách trên sẽ tạo ra áp lực thủ tục hành chính lớn. Như TP.HCM, từ khi triển khai Nghị định 15/2028 đến nay có hơn 300.000 sản phẩm tự công bố. Nếu áp dụng như dự thảo, sau 24 tháng, 300.000 sản phẩm nêu trên phải làm lại thủ tục công bố hợp tiêu chuẩn thì "không thể nào giải quyết nổi".
Do vậy, bà Lan đề nghị cân nhắc, hoặc tính toán lộ trình phù hợp, chỉ yêu cầu làm lại thủ tục công bố khi sản phẩm có sự thay đổi về thành phần.