Cá heo không vây nô đùa trên sông Dương Tử, Trung Quốc - Ảnh: PEOPLE'S DAILY ONLINE
Sông Dương Tử dài khoảng 6.300km, là con sông dài nhất châu Á, từng sở hữu hệ sinh thái phong phú nhưng suy thoái nghiêm trọng do đánh bắt quá mức, xây đập, ô nhiễm, khai khoáng và chuyển đổi đất đai.
Đến đầu thế kỷ 21, sản lượng cá ước tính chỉ còn khoảng 25% so với nửa đầu thế kỷ 20, trong khi ít nhất 135 loài cá từng được ghi nhận đã biến mất khỏi con sông.
Năm 2021, Trung Quốc triển khai lệnh cấm đánh bắt cá thương mại kéo dài 10 năm trên toàn lưu vực Dương Tử. Chính sách này tiêu tốn hơn 2,74 tỉ USD, thu hồi 111.000 tàu thuyền và ảnh hưởng đến hơn 231.000 người sống bằng nghề đánh bắt cá.
Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Science, do Viện hàn lâm Khoa học Trung Quốc thực hiện, so sánh quần thể cá tại 57 đoạn sông trong hai giai đoạn trước (2018 - 2020) và sau lệnh cấm (2021 - 2023).
Kết quả cho thấy tổng sinh khối cá ước tính tăng gấp đôi sau khi lệnh cấm có hiệu lực. Đặc biệt, sinh khối các loài cá có kích thước cơ thể lớn tăng hơn 232%.
Số lượng loài được ghi nhận cũng tăng 13%, theo trang IFLScience ngày 27-10.
Một số loài nguy cấp như cá tầm Dương Tử (Acipenser dabryanus) và cá Trường Giang hổ Trung Quốc (Myxocyprinus asiaticus) bắt đầu có dấu hiệu phục hồi, dù vẫn còn hiếm và gặp trở ngại do các đập lớn ngăn cản đường di cư đến nơi sinh sản.
Cá heo không vây Dương Tử (Neophocaena asiaeorientalis asiaeorientalis), loài cá heo nước ngọt duy nhất trên thế giới, cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Quần thể loài này tăng từ 445 con trong năm 2017 lên 595 con vào năm 2022.
Lệnh cấm đánh bắt cũng gây xáo trộn sinh kế của hàng trăm nghìn người. Theo số liệu của chính phủ Trung Quốc, khoảng 160.000 người bị ảnh hưởng đã tìm được việc làm mới vào năm 2023 và khoảng 220.000 người được hưởng các chương trình an sinh xã hội.
Các nhà nghiên cứu lưu ý kết quả hiện tại mới phản ánh giai đoạn ngắn, chưa đủ để khẳng định sự phục hồi sẽ bền vững.
Việc tái khởi động đánh bắt thương mại, cùng những vấn đề về môi trường sống, chất lượng nước và dòng chảy, có thể đảo ngược tiến triển.
Nhóm nghiên cứu cho rằng kinh nghiệm từ sông Dương Tử có thể gợi mở những biện pháp bảo tồn tương tự tại các lưu vực sông Mekong và Amazon, kết hợp phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững để đáp ứng nhu cầu thực phẩm.
Giải mã 'thủ phạm' nhấn chìm nền văn minh cổ đại trên sông Dương TửKhoảng 4.600 năm trước, văn hóa Thạch Gia Hà đã phát triển rực rỡ tại vùng trung lưu sông Dương Tử, tuy nhiên, chỉ trong vòng một thiên niên kỷ, nền văn hóa này đã sụp đổ.