Thanh Niên • 09/09/2026 14:10

Luật Báo chí mới: Nhận diện rủi ro từ nền tảng số đến sử dụng AI

Từ những điểm mới của luật Báo chí, các chuyên gia, nhà quản lý báo chí chỉ ra nhiều rủi ro khi hoạt động báo chí ngày càng mở rộng trên nền tảng số, AI được sử dụng sâu trong tòa soạn.

Sáng 9.9, tại TP.HCM, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm "Những điểm mới của luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo".

Phát biểu khai mạc, nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cho biết công nghệ số, mạng xã hội, AI và các nền tảng mới đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động báo chí. Trong môi trường số, thông tin sai lệch có thể nhanh chóng lan truyền, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín tòa soạn và niềm tin của công chúng.

AI được dùng nhiều, cảnh báo nguy cơ "ảo giác"

Ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết luật Báo chí 2025 mở rộng không gian hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường số, cho phép cơ quan báo chí mở các kênh trên không gian mạng với nhận diện thống nhất, tạo điều kiện để báo chí phát triển theo hướng hệ sinh thái.

Luật cũng quy định rõ hơn vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam trong kết luận hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Từ ngày 1.1.2027, người được cấp thẻ nhà báo lần đầu phải trải qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí và đạo đức nghề nghiệp.

Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó trưởng ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, cảnh báo càng sử dụng AI càng phải lưu ý nguy cơ "ảo giác", nhất là khi công cụ này có cách diễn đạt dễ khiến người dùng tin tưởng.

Tại Báo Nhân Dân, AI đã được ứng dụng hỗ trợ phân loại lớp tin, rà soát nội dung. Song song đó là kiến trúc 3 cấp phòng vệ trên hệ thống CMS hội tụ.

Người nhập liệu, biên tập viên kiểm tra lần đầu về quy chuẩn, chính tả, tiêu đề; kíp trưởng kiểm tra lần hai về quy chuẩn kỹ thuật, đối chiếu nội dung trước khi chuyển cấp lãnh đạo phê duyệt xuất bản. Sau khi phát hành, Ban Hậu kiểm tiếp tục rà soát. Đạo đức nghề nghiệp cũng được ông Nhật xác định là "bộ lọc tự thân" của người làm báo.

"AI không có khả năng xác minh thay nhà báo"

Luật Báo chí 2025 và Nghị định 237/2026/NĐ-CP yêu cầu việc sử dụng AI trong hoạt động báo chí phải tuân thủ các quy định liên quan; nội dung sử dụng AI phải được kiểm chứng, rà soát và cơ quan báo chí chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp.

Nhà báo Nguyễn Đức Hiển, Phó tổng biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng, cho rằng không quy chế nào có thể ngăn ngừa 100% sai sót. Vì vậy, trách nhiệm lớn nhất khi dùng AI nên thuộc về người trực tiếp sử dụng, bởi họ biết AI đã can thiệp vào thông tin ở mức độ nào.

Theo ông Hiển, AI không được tác động vào sự thật mà chỉ giúp rút ngắn thời gian lao động, tăng khả năng diễn đạt. "AI không có khả năng xác minh thay nhà báo", ông Hiển nói và cho rằng tòa soạn nên có bộ phận pháp chế để xây dựng, giám sát và cập nhật quy định về sử dụng AI.

AI tạo thông tin sai, trách nhiệm vẫn thuộc về tòa soạn

Nhà báo Ngô Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Báo và Phát thanh, truyền hình Đồng Tháp, lưu ý AI có thể tạo thông tin sai nhưng cơ quan báo chí vẫn phải chịu trách nhiệm. Việc đưa dữ liệu vào AI còn có nguy cơ làm lộ dữ liệu cá nhân, vi phạm bản quyền, quyền nhân thân hoặc thông tin mật, vì vậy tòa soạn cần có quy chế sử dụng AI.

Nhà báo Lâm Quang Hiếu, Tổng biên tập Tạp chí Tri thức - Znews.vn, cho rằng luật và nghị định đã đề cập việc dán nhãn nội dung sử dụng AI nhưng chưa hướng dẫn cụ thể cách thực hiện. Trong khi đó, nhiều sản phẩm báo chí, nhất là infographic, đang sử dụng AI và có thể phát sinh rủi ro về hình ảnh, do đó cần có hướng dẫn cụ thể hơn về việc dán nhãn.

Tổng kết tọa đàm, nhà báo Trần Trọng Dũng chia sẻ các cơ quan báo chí cần chủ động nhận diện rủi ro, xây dựng "bộ lọc" bảo đảm tính chính xác, an toàn thông tin và tuân thủ pháp luật. Ông cũng đề xuất tòa soạn bố trí người kiêm nhiệm hoặc phóng viên có chuyên môn luật để tham mưu pháp lý cho ban biên tập.

Thông tin sai trên mạng có thể làm lệch nhận thức của học sinh

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, cho biết nhiều phụ huynh lo lắng khi con em tiếp cận thông tin trên mạng và phải giải thích, chứng minh đâu là thông tin sai.

Theo ông Hồi, học sinh hiện tìm kiếm nhiều kiến thức về giáo dục, lịch sử, địa lý, khoa học trên mạng nhưng không phải lúc nào cũng biết nguồn thông tin từ đâu. Nếu tiếp nhận thông tin sai, các em có thể ghi nhớ, sử dụng và lâu dài có nguy cơ làm sai lệch nhận thức, kiến thức.

Ông Hồi cho rằng đây cũng là cơ hội để báo chí cung cấp thông tin chính thống. Các cơ quan báo chí cần chuyển hướng mạnh, tái cơ cấu để tăng hiện diện trên các nền tảng. Đồng thời, cần rà soát các tài khoản của cơ quan báo chí trên mạng xã hội, xây dựng danh sách nhận diện để người dùng phân biệt những nguồn thông tin nên xem và nên tránh.

Sáng 9.9 tại TP.HCM, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí thuộc Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm về những điểm mới của luật Báo chí và chế tài pháp lý. Chương trình tập trung vào việc nhận diện rủi ro từ nền tảng số, bảo vệ đạo đức nghề nghiệp, đồng thời làm rõ trách nhiệm của tòa soạn khi công nghệ mới tham gia quy trình sản xuất tin bài. Các diễn giả cho rằng mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và nhiều nền tảng số đang thay đổi sâu sắc cách báo chí tạo lập, kiểm chứng, phân phối thông tin đến công chúng. Phát biểu khai mạc, nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cảnh báo thông tin sai lệch trong môi trường số có thể lan truyền rất nhanh. Tốc độ phát tán ấy không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của một tòa soạn, mà còn bào mòn niềm tin công chúng dành cho hoạt động báo chí nói chung. Vì vậy, cùng với cơ hội mở rộng phạm vi tiếp cận độc giả, cơ quan báo chí phải chủ động nhận diện nguy cơ, kiểm soát quy trình và bảo vệ chuẩn mực nghề nghiệp. Ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết luật Báo chí 2025 mở rộng không gian hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường số. Theo đó, cơ quan báo chí được mở các kênh trên không gian mạng với nhận diện thống nhất, tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái báo chí phù hợp xu hướng phát triển mới. Luật cũng quy định rõ hơn vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam trong việc kết luận hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp, bổ sung yêu cầu đào tạo đối với người làm báo. Từ ngày 1.1.2027, người được cấp thẻ nhà báo lần đầu phải trải qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí và đạo đức nghề nghiệp trước khi nhận thẻ. Quy định này đặt trọng tâm vào năng lực chuyên môn, ý thức trách nhiệm và khả năng ứng xử đúng chuẩn mực trong bối cảnh thông tin vận động ngày càng nhanh. Đây cũng được xem là bước chuẩn bị cần thiết, khi nhà báo phải làm việc đồng thời trên nhiều nền tảng, với áp lực tốc độ và lượng dữ liệu lớn. Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó trưởng ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, cho biết AI đang được sử dụng để hỗ trợ phân loại lớp tin và rà soát nội dung. Tuy nhiên, ông cảnh báo công cụ này có thể tạo ra “ảo giác”, tức thông tin sai hoặc thiếu căn cứ nhưng được trình bày trôi chảy, khiến người dùng dễ tin tưởng. Tại Báo Nhân Dân, hệ thống CMS hội tụ được xây dựng với kiến trúc ba cấp phòng vệ nhằm giảm nguy cơ sai sót trước, trong và sau khi xuất bản. Ở cấp đầu tiên, người nhập liệu và biên tập viên kiểm tra quy chuẩn, chính tả, tiêu đề, sau đó kíp trưởng tiếp tục rà soát kỹ thuật và đối chiếu nội dung. Bản tin chỉ được chuyển đến lãnh đạo phê duyệt xuất bản sau các bước kiểm tra cần thiết, còn Ban Hậu kiểm tiếp tục rà soát sản phẩm sau khi phát hành. Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật nhấn mạnh đạo đức nghề nghiệp chính là “bộ lọc tự thân”, giúp người làm báo tỉnh táo trước những tiện ích lẫn giới hạn của AI. Theo luật Báo chí 2025 và Nghị định 237/2026/NĐ-CP, việc sử dụng AI trong hoạt động báo chí phải tuân thủ các quy định liên quan. Nội dung có sự tham gia của AI phải được kiểm chứng, rà soát, trong khi cơ quan báo chí vẫn chịu trách nhiệm về tính xác thực và tính hợp pháp của sản phẩm. Nhà báo Nguyễn Đức Hiển, Phó tổng biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng, khẳng định AI không thể xác minh thay nhà báo và không được tác động vào sự thật. Ông Hiển cho rằng AI chỉ nên giúp rút ngắn thời gian lao động, nâng khả năng diễn đạt, còn trách nhiệm lớn nhất thuộc về người trực tiếp sử dụng công cụ này. Nhà báo Ngô Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Báo và Phát thanh, truyền hình Đồng Tháp, lưu ý dữ liệu đưa vào AI có thể làm lộ thông tin cá nhân, quyền nhân thân, bản quyền hoặc thông tin mật. Tổng kết tọa đàm, nhà báo Trần Trọng Dũng đề nghị các cơ quan báo chí chủ động xây dựng bộ lọc, quy chế sử dụng AI và cơ chế kiểm soát, bảo đảm thông tin chính xác, an toàn.

Xem thêm tại Thanh Niên