
Phan Khánh Diễn, tân sinh viên Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) - Ảnh: LÊ MINH
"Vào nghề" lượm và phân loại ve chai khi còn nhỏ
Những ngày Tết Độc lập, khi bạn bè đồng trang lứa tận hưởng kỳ nghỉ lễ thì Phan Khánh Diễn (19 tuổi, ngụ thôn Bắc Nghèn, xã Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) chăm chỉ phân loại đống phế liệu sau nhiều ngày mẹ rong ruổi khắp các đường làng, ngõ xóm thu mua được.
Diễn có gương mặt khá khôi ngô, nói chuyện lễ phép, điềm đạm. Diễn ngồi giữa sân vừa cho phế liệu vào bao tải lớn, chỗ phế liệu này bán đi sẽ có tiền mua vé xe cho Diễn trở lại trường học tập.
Mẹ Diễn - bà Hồ Thị Minh - năm nay 51 tuổi, có phận đời khá lận đận. Năm 20 tuổi bà lấy chồng cùng quê, sinh được hai người con gái. Sau 4 năm ngày cưới vợ chồng ly dị, bà Minh bồng con về ở lại nhà bố mẹ đẻ.

Bà Hồ Thị Minh thu mua ve chai để trang trải cuộc sống gia đình - Ảnh: LÊ MINH
Gần 20 năm trước, bà lấy người chồng thứ 2 và sinh ra Diễn. Chồng bà chạy xe ôm. Bà Minh lúc đầu nhận vận chuyển rác thuê rồi chuyển sang nghề mua ve chai làm kế sinh nhai. Rồi chồng mất vì bạo bệnh, để lại mẹ con Diễn sống trong một căn nhà cấp 4 đã cũ.
Hằng ngày bà rong ruổi khắp các tuyến đường thu mua phế liệu cũ. Có những ngày bà rời nhà từ sớm đến chiều tối mới trở về.
Từ những năm học cấp II, Diễn đã sớm biết phụ mẹ nhặt ve chai dọc tuyến quốc lộ 1, đoạn qua khu vực gia đình sinh sống. Những chiếc lon, vỏ chai bị bỏ lại bên đường đều được cậu cẩn thận nhặt gom, cho vào bao tải rồi mang về.
Số tiền kiếm được chẳng đáng là bao nhưng với Diễn là khoản thu nhập quý giá, làm lụng từ tuổi thơ để đỡ đần mẹ.

Phan Khánh Diễn bên chồng giấy khen đạt được trong những năm học phổ thông - Ảnh: LÊ MINH
Học sinh giỏi giải nhì cấp tỉnh, điểm vàng vào trường danh giá
Diễn học giỏi. Từ năm lớp 7 đã rất yêu thích hai môn sinh và hóa. Đó cũng là lý do bố mong con trai học ngành y. Ghi nhớ tâm nguyện của cha, Diễn luôn tự giác trong học tập, 3 năm cấp III đều đoạt giải nhì học sinh giỏi tỉnh môn sinh.
Khi bố còn sống, bệnh tật kéo dài khiến cuộc sống gia đình vốn khó khăn chật vật. Sau khi bố mất, mẹ một mình gánh vác mọi thứ. Vì thế Diễn luôn cố gắng tự sắp xếp thời gian để vừa học vừa phụ mẹ.
"Ở nhà, tôi luôn phân bổ thời gian hợp lý để vừa phụ mẹ, vừa có thời gian học. Ngoài thời gian học buổi tối, những đợt thi cử tôi thường có thói quen dậy từ 3h sáng để học.
Cũng không có bí quyết gì đặc biệt, chỉ cố gắng nắm thật vững kiến thức cơ bản được học trên trường và xin thêm tài liệu từ thầy cô để tìm hiểu tích lũy thêm kiến thức", Diễn nói.
Suốt 3 năm phổ thông, cứ vào đầu năm học bà Minh lại đến nhà hàng xóm xin sách cho Diễn học, thậm chí tài liệu phục vụ học, ôn luyện cũng được thầy cô in miễn phí.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua, Diễn trúng tuyển vào Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) với tổng 27,9 điểm khối B00.
Với nhiều người, đó là một kết quả đáng tự hào. Song với mẹ con Diễn đó vừa là niềm vui, vừa là điểm bắt đầu của một nỗi lo mới mang tên "chi phí học hành".

Ngoài việc học, những lúc rảnh rỗi Diễn đều phụ giúp mẹ phân loại phế liệu để đem bán - Ảnh: LÊ MINH
Cầm theo 7 triệu, rồi mẹ sẽ vay thêm
Nhìn đứa con trai duy nhất cẩn thận sắp xếp lại chồng giấy khen, đôi mắt bà Minh lại đỏ hoe. Bà bảo những năm tháng tiếp theo sẽ hết sức vất vả nhưng vì ước mơ của con, mình phải "liệu cơm gắp mắm" để con có tiền ăn học vì tương lai của con rất quan trọng.
Hơn một tuần trước, bà Minh dốc ví gom được gần 7 triệu đồng, số tiền này đủ để Diễn ra Hà Nội làm thủ tục nhập học. Khoản tiền ăn học của Diễn những năm tháng tiếp theo bà Minh cũng chưa biết nhìn vào đâu ngoài suy nghĩ sẽ đi vay mượn.
"Nhiều lúc tôi cũng nghĩ hay cho cháu dừng lại nhưng hàng xóm động viên, bảo người ta muốn bỏ tiền cho con học giỏi cũng không được, đằng này Diễn học tốt như vậy, sao lại để cháu nghỉ ngang. Không có tiền thì vay mượn, cháu học xong sẽ thay mẹ trả, đừng để cháu từ bỏ ước mơ", bà Minh nghẹn ngào.
Ngồi bên những bao tải phế liệu, Diễn cũng hiểu rất rõ con đường phía trước sẽ không dễ dàng. Diễn tự nhủ: "Vào đại học không chỉ cố gắng học tập thật tốt mà sẽ dành thời gian kiếm việc làm thêm để có thêm tiền trang trải chi phí sinh hoạt, học tập. Vì nếu mẹ không vay mượn thì nghề ve chai khó có thể chu cấp đủ cho mình những năm tháng ngồi trên ghế giảng đường".

Góc học tập của Phan Khánh Diễn - Ảnh: LÊ MINH
Học sinh tốp đầu dù không có điều kiện học thêm
Cô Đặng Thị Quỳnh Hoa - giáo viên chủ nhiệm của Diễn tại Trường THPT Nghèn - nhận xét về học trò: "Diễn rất nghị lực, có ý chí trong học tập và cuộc sống. 3 năm phổ thông trường đều miễn tất cả các khoản đóng và ưu tiên cho Diễn các suất học bổng.
Gia cảnh khó khăn, không có điều kiện học thêm ở ngoài song Diễn học rất giỏi, thuộc top đầu của lớp 12A1. Bằng chứng là suốt 3 năm liền Diễn đoạt giải nhì học sinh giỏi tỉnh môn sinh".

Dương Tiến Việt Hưng - nam sinh từng thức mỗi đêm cạo hạt điều đổi lấy 3.500 đồng/ký để nuôi mẹ bị liệt và em trai trong hoàn cảnh cha đã bỏ đi. Tuổi Trẻ năm 2025 đã trao cho Hưng học bổng Tiếp sức đến trường suất đặc biệt. Nhưng năm nay, mẹ Hưng đã qua đời, Hưng phải làm lụng từng đêm để nuôi em.