Tại nhiều nhà vệ sinh công cộng ở Mỹ, cửa buồng và vách ngăn không được xây kín chạm sàn hoặc trần. Khoảng trống phía dưới để lộ chân người dùng, trong khi khe hở dọc hai bên cửa đủ rộng để nhìn thấy chuyển động bên trong. Dù thiết kế này thường gây e ngại về sự riêng tư cho du khách quốc tế, đây là quy chuẩn mang lại nhiều lợi ích thực tế.
Thiết kế này xuất phát từ bài toán tối ưu chi phí sản xuất và lắp đặt. Tại Mỹ, các buồng vệ sinh thường dùng tấm vách lắp ráp sẵn thay vì xây gạch hay thạch cao. Các nhà sản xuất làm cửa, vách, trụ đỡ và bản lề theo kích thước chuẩn để ứng dụng cho nhiều công trình. Ví dụ, một mẫu vách truyền thống thường cao 147 cm, đặt cách sàn khoảng 30 cm, giúp mép trên đạt độ cao 1,77 m.
Ảnh minh họa: Mental Floss
Việc chuẩn hóa kích thước giúp thợ thi công không cần đo đạc riêng cho từng công trình, chỉ cần điều chỉnh chân đỡ. Khi có bộ phận hư hỏng, đơn vị quản lý dễ dàng thay thế từng vách ngăn thay vì đập bỏ sửa chữa toàn bộ, giúp giảm chi phí vật liệu và bảo trì.
Bên cạnh yếu tố kinh tế, thiết kế hở mang lại hiệu quả lớn cho công tác lau dọn. Khoảng trống dưới vách giúp nhân viên vệ sinh nhanh chóng đưa cây lau, vòi nước hoặc máy chà sàn qua lại giữa các buồng mà không cần mở cửa. Nước tràn, rác thải hoặc đồ vật bị bỏ quên cũng dễ dàng được phát hiện từ bên ngoài.
Kiểu thiết kế này đã xuất hiện từ đầu thế kỷ 20. Năm 1903, khi xây dựng tòa nhà hành chính Larkin ở thành phố Buffalo, bang New York, kiến trúc sư Frank Lloyd Wright đã cho treo bồn cầu, bồn rửa và vách ngăn hở sàn để nhân viên lau sạch phần sàn bên dưới.
Sau đó, chính quyền các bang tại Mỹ dần đưa mô hình buồng hở vào quy chuẩn xây dựng. Báo cáo năm 1932 của Cục Phụ nữ thuộc Bộ Lao động Mỹ ghi nhận một số nơi quy định mép trên của vách phải cao khoảng 1,8 m và mép dưới cách sàn gần 30 cm. Cửa buồng dành cho nữ phải cao tối thiểu 1,2 m, mép trên cách sàn ít nhất 1,5 m. Một số bang cho phép khoảng trống dưới vách dao động từ 15 đến 36 cm.
Về mặt quản lý vận hành, yếu tố an toàn được đặt lên hàng đầu. Khoảng trống giúp người bên ngoài nhận biết buồng đang được sử dụng, hoặc kịp thời phát hiện sự cố khẩn cấp như có người bị ngã, bất tỉnh. Trong trường hợp khóa kẹt, nhân viên cứu hộ có thể luồn qua khe hở để mở cửa mà không cần phá hỏng vách ngăn.
Giáo sư xã hội học Harvey Molotch (Đại học New York, Mỹ) nhận xét buồng vệ sinh ở Mỹ ít kín đáo hơn nhiều quốc gia khác do nhu cầu giám sát không gian công cộng. Nếu buồng che kín hoàn toàn, đơn vị quản lý tòa nhà sẽ khó phát hiện các hành vi tiêu cực như sử dụng ma túy, phá hoại tài sản hoặc chiếm dụng không gian trái phép. Do đó, thiết kế này là sự thỏa hiệp giữa quyền riêng tư và nhu cầu giám sát an ninh.
Ngoài ra, đây cũng là yêu cầu kỹ thuật bắt buộc để hỗ trợ người khuyết tật. Theo Đạo luật Người khuyết tật Mỹ (ADA), trong buồng dành cho xe lăn, vách phía trước và ít nhất một vách bên hông phải có khoảng hở tối thiểu 23 cm so với mặt sàn. Chiều sâu của khoảng trống này phải đạt ít nhất 15 cm để phần để chân của xe lăn không bị vướng khi người dùng xoay chuyển bên trong không gian hẹp.
Ngọc Ngân (Theo Mental Floss, WBEZ, ADA)