Ngoài khơi bờ tây bắc Malaysia, một vùng biển xanh đang dần thành đất liền. Tàu hút cát bơm vật liệu từ ngoài khơi vào qua những đường ống màu cam, còn xe ben chạy liên tục trên nền cát mới bồi. Đây là công trường của Silicon Island (Đảo Silicon), dự án được kỳ vọng củng cố vị thế của Malaysia trong ngành bán dẫn toàn cầu.
Dự kiến hoàn thành vào thập kỷ tới, ngoài khu công nghiệp, đảo sẽ có cao ốc văn phòng, khách sạn và căn hộ ven biển; mục tiêu là tạo khoảng 220.000 việc làm vào năm 2050.
Lời giải cho bài toán thiếu đất
Dự án ra đời từ chính thành công của Penang. Sau hơn nửa thế kỷ phát triển thành một trong những trung tâm điện tử và bán dẫn hàng đầu Đông Nam Á, bang nhỏ này đang cạn quỹ đất. Intel, AMD và ASE Technology là những tên tuổi đã liên tục mở rộng nhà máy quanh Bayan Lepas, cụm công nghiệp gần sân bay vốn là trái tim ngành bán dẫn Malaysia.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Quá trình lấn biển diễn ra ở nam Penang (Ảnh: Thestar).
Trả lời phỏng vấn Bloomberg, Thủ hiến Penang Chow Kon Yeow cho biết không gian phát triển của bang ngày càng chật hẹp. Theo ông, Đảo Silicon là cơ hội để phát huy thế mạnh công nghiệp sẵn có và đón đầu chu kỳ công nghệ toàn cầu tiếp theo.
Hòn đảo mới cũng phục vụ tham vọng nâng cấp ngành bán dẫn. Malaysia muốn vượt khỏi thế mạnh truyền thống là lắp ráp và kiểm thử chip để tiến lên các khâu giá trị cao hơn như thiết kế và đóng gói tiên tiến.
Theo một nghiên cứu của Deloitte do chủ đầu tư dẫn lại, dự án có thể đóng góp lũy kế 1.100 tỷ ringgit (khoảng 7,1 triệu tỷ đồng) vào sản lượng kinh tế Malaysia đến năm 2050 và thu hút khoảng 75 tỷ ringgit vốn đầu tư. Đơn vị phát triển là Silicon Island Development Sdn, liên doanh do tập đoàn hạ tầng Gamuda Bhd kiểm soát, với sự hậu thuẫn của chính quyền bang Penang.
Nhu cầu từ cơn sốt AI
Penang hiện chiếm khoảng 5% xuất khẩu bán dẫn thế giới. Ngành điện tử của bang bắt đầu từ đầu thập niên 1970, khi thương cảng từng thịnh vượng nhờ gia vị, thiếc và cao su này chủ động mời gọi các nhà sản xuất nước ngoài.
Giờ đây, làn sóng xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm động lực. Ông Wong Siew Hai, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Malaysia, vừa nâng dự báo xuất khẩu điện - điện tử năm nay thêm khoảng 13%, lên hơn 900 tỷ ringgit. Bán dẫn chiếm gần ba phần tư con số này, và Malaysia hiện là nước xuất khẩu bán dẫn lớn thứ sáu thế giới. Theo ông Wong, nhiều nhà sản xuất đã chạy hết công suất và đang tìm mặt bằng mở rộng. Bên cạnh đó, căng thẳng Mỹ - Trung cũng khiến doanh nghiệp tìm cách phân tán sản xuất sang các nước khác.
Thủ hiến Chow cho biết dự án nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Đài Loan (Trung Quốc) và Nhật Bản. Bà Tan Jun Jing, Phó giám đốc dự án, kể rằng một nhà đầu tư Nhật đã đến khảo sát ba lần trong hai tháng, mỗi lần với lãnh đạo cấp cao hơn, cuối cùng là chủ tịch tập đoàn. Theo bà, nhu cầu từ các khách hàng như Intel và Nvidia lớn đến mức tốc độ mở rộng sản xuất giờ quan trọng hơn cả chi phí.
Quy hoạch và tài chính
Trung tâm đảo là Khu công nghệ xanh rộng khoảng 283ha, dành cho thiết kế bán dẫn, đóng gói tiên tiến và kiểm thử tự động. Giai đoạn đầu dự kiến vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo. Một cây cầu dài 380m sẽ nối đảo với đảo chính Penang. Nhờ nằm gần sân bay quốc tế, đảo phù hợp với doanh nghiệp dựa vào vận tải hàng không, còn công nghiệp nặng cần cảng biển sẽ hợp với đất liền hơn.
Khu dân cư dự kiến có khoảng 20.000 căn nhà, gồm cả nhà ở giá phải chăng. Gần một phần năm diện tích đảo là công viên, bãi biển và rừng ngập mặn. Đảo cũng là điểm đầu của tuyến Mutiara, tuyến đường sắt nhẹ đầu tiên của Penang. Tuyến dài 29,5 km, nối với Bayan Lepas, sân bay và thủ phủ George Town, dự kiến vận hành cuối năm 2031.
Gamuda nắm 70% liên doanh và tài trợ 14 tỷ ringgit chi phí lấn biển và hạ tầng bằng khoản vay hợp vốn. Đợt bán đất công nghiệp đầu tiên dự kiến diễn ra đầu năm 2027, và dự án kỳ vọng hòa vốn trong 8 năm. Chính quyền Penang hưởng 30% lợi nhuận và sẽ sở hữu toàn bộ phần đất lấn biển.
Việc lấn biển cần thêm 3-4 năm, còn toàn bộ quá trình xây dựng có thể kéo dài tới 15 năm. Các hoạt động công nghiệp đầu tiên dự kiến bắt đầu từ đầu năm 2029.
Nhiều người liên tưởng dự án kể trên đến Forest City, siêu dự án lấn biển 100 tỷ USD ở miền nam Malaysia của tập đoàn Country Garden (Trung Quốc). Forest City phụ thuộc vào người mua nhà nước ngoài và hiện có tỷ lệ lấp đầy thấp. Nhưng bà Tan khẳng định hai dự án khác nhau về bản chất: Forest City thuần túy là dự án nhà ở và thương mại, còn động lực chính của Đảo Silicon là công nghiệp. Theo cách tiếp cận này, nhà máy và vốn đầu tư sẽ đến trước, rồi đô thị sẽ hình thành theo sau.