Trời lạnh làm tăng áp lực lên tim mạch
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, khi gặp lạnh, cơ thể tự động co các mạch máu dưới da để hạn chế thất thoát nhiệt. Phản ứng này giúp duy trì thân nhiệt nhưng đồng thời làm tăng sức cản của hệ mạch, khiến tim phải hoạt động nhiều hơn. Huyết áp vì thế có thể tăng, nhất là ở người vốn mắc tăng huyết áp.
Với người bị bệnh mạch vành, nguy cơ càng đáng lưu ý. Khi động mạch vành bị hẹp do xơ vữa, khả năng cung cấp máu và oxy cho cơ tim đã suy giảm. Nếu tiếp tục gắng sức trong giá lạnh, nhu cầu oxy của cơ tim có thể vượt quá khả năng cung cấp, gây đau thắt ngực, thậm chí dẫn đến biến cố tim mạch nghiêm trọng.
Những người cần thận trọng gồm người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn hoặc từng bị đột quỵ. Người bị rung nhĩ cần tuân thủ thuốc chống đông nếu đã được bác sĩ chỉ định.
Đáng chú ý, đột quỵ không chỉ xảy ra ở người cao tuổi. Người trẻ vẫn có thể gặp biến cố này, kể cả những trường hợp chưa từng được phát hiện mắc bệnh nền do chưa kiểm tra sức khỏe.
Những sai lầm cần tránh trong ngày rét
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, không thể khẳng định cứ tắm muộn là dẫn đến đột quỵ. Điều quan trọng là nhiệt độ nước, môi trường phòng tắm và tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Nước quá lạnh có thể khiến mạch máu co mạnh, trong khi nước quá nóng lại làm giãn mạch, khiến một số người chóng mặt hoặc tụt huyết áp. Vì vậy, nên tắm bằng nước ấm vừa phải, giữ phòng tắm đủ ấm, tránh gió lùa; sau khi tắm cần lau khô người và mặc quần áo ấm.
Người cao tuổi cần chú ý chống trơn trượt trong phòng tắm, bố trí điểm vịn và có người thân hỗ trợ khi cần thiết. Khi thức dậy buổi sáng hoặc đi vệ sinh ban đêm, không nên bật dậy đột ngột mà cần chuyển từ nằm sang ngồi rồi mới từ từ đứng lên, tránh tụt huyết áp và choáng váng.
Trời lạnh cũng không phải lý do để ngừng vận động. Người dân nên duy trì tập luyện trong nhà hoặc lựa chọn thời điểm ấm hơn, khởi động kỹ và tăng cường độ từ từ. Nếu xuất hiện vã mồ hôi lạnh kèm đau ngực, khó thở hoặc choáng váng, cần cảnh giác với biến cố tim mạch.
Một sai lầm khác là tự ý ngừng thuốc huyết áp khi thấy chỉ số trở về bình thường. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng lưu ý, kết quả ổn định có thể chính là nhờ thuốc đang phát huy tác dụng. Ngược lại, người bệnh cũng không tự ý tăng liều khi huyết áp tăng sau khi vừa đi ngoài trời lạnh về.
Tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng, vì vậy người dân không nên chờ đau đầu, chóng mặt mới kiểm tra. Khi đo huyết áp tại nhà, cần ngồi nghỉ ít nhất 5 phút, tựa lưng, đặt chân trên sàn và giữ cánh tay ngang mức tim.
Chế độ ăn cũng cần được điều chỉnh theo hướng tăng rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế muối và chất béo bão hòa. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người trưởng thành sử dụng dưới 5 g muối mỗi ngày, tính cả lượng muối trong nước mắm, gia vị và thực phẩm chế biến sẵn.
Người dân cần uống nước đều trong ngày nhưng người suy tim, bệnh thận phải tuân thủ lượng dịch được bác sĩ hướng dẫn. Rượu bia không có tác dụng bảo vệ cơ thể trước giá rét, thậm chí làm giảm khả năng nhận biết nguy hiểm.
Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ, nhồi máu cơ tim
Với đột quỵ, những dấu hiệu thường xuất hiện đột ngột gồm méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, nói không rõ hoặc không hiểu lời người khác. Có thể kiểm tra nhanh bằng cách đề nghị người bệnh cười, giơ hai tay và nói một câu đơn giản.
Ngoài ra, người bệnh có thể mất thăng bằng, nhìn đôi, mất thị lực hoặc đau đầu dữ dội bất thường. Không phải trường hợp nào cũng xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu điển hình. Ngay cả khi triệu chứng tự hết sau vài phút, người bệnh vẫn cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
PGS.TS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai cho biết: Tỷ lệ đột quỵ não tái phát trong 5 năm đầu tiên là 25%. Điều đó có nghĩa là cứ 100 bệnh nhân sống sót sau đột quỵ não, sẽ có 25 trường hợp bị tái phát.
Khi nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu 115, thông báo rõ địa chỉ và thời điểm xuất hiện triệu chứng. Nếu người bệnh thức dậy đã có biểu hiện bất thường, cần cung cấp thời điểm cuối cùng còn khỏe mạnh trước khi đi ngủ.
Trong lúc chờ cấp cứu, để người bệnh nghỉ ở tư thế thoải mái, giữ ấm và theo dõi. Tuyệt đối không tự ý cho ăn uống, sử dụng aspirin, thuốc hạ huyết áp hoặc An cung ngưu hoàng hoàn. Đột quỵ có thể gây rối loạn khả năng nuốt, khiến thức ăn và nước uống lọt vào đường thở; một số loại thuốc cũng không phù hợp với từng thể bệnh.
Đối với nhồi máu cơ tim, dấu hiệu thường gặp là cảm giác đè nặng, bóp nghẹt hoặc khó chịu ở ngực, có thể lan ra cánh tay, lưng, cổ hoặc hàm. Người bệnh cũng có thể khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn hoặc choáng váng. Khi xuất hiện những biểu hiện này, cần gọi 115, để người bệnh nghỉ ở tư thế dễ chịu và không tự lái xe đến bệnh viện.
Trời lạnh không đồng nghĩa với đột quỵ hay ngừng tim, nhưng có thể làm gia tăng nguy cơ ở những người dễ tổn thương. Giữ ấm, kiểm soát bệnh nền và nhận biết đúng dấu hiệu cấp cứu là những việc thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe trong mùa rét.
Không bỏ lỡ thời gian cấp cứu
Với nhồi máu não, thuốc tiêu sợi huyết thường được cân nhắc trong 4,5 giờ đầu ở những người bệnh đủ điều kiện. Một số trường hợp đến muộn hoặc không xác định rõ thời điểm khởi phát vẫn có thể được lựa chọn điều trị dựa trên kết quả chẩn đoán hình ảnh.
Kỹ thuật lấy huyết khối có thể được thực hiện đến 24 giờ ở một số bệnh nhân tắc mạch lớn đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người bệnh được phép chờ đợi. Đến bệnh viện càng sớm, cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị phù hợp càng cao.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cảnh báo, An cung ngưu hoàng hoàn không phải thuốc để cộng đồng tự uống định kỳ phòng đột quỵ, cũng không thể thay thế thuốc điều trị bệnh nền. Việc sử dụng các chế phẩm y học cổ truyền cần được thầy thuốc đánh giá về chỉ định và độ an toàn.
Đặc biệt, nếu gặp người đột ngột ngã quỵ, bất tỉnh và không thở bình thường hoặc chỉ thở ngáp, cần nghĩ đến tình trạng ngừng tim. Người chứng kiến phải gọi 115, nhờ tìm máy khử rung tim tự động (AED) nếu có và nhanh chóng tiến hành ép tim ngoài lồng ngực.
Với người trưởng thành, ép giữa ngực sâu khoảng 5–6 cm, duy trì tốc độ 100–120 lần mỗi phút, để lồng ngực nở lại hoàn toàn sau mỗi lần ép. Nếu chưa được đào tạo hoặc không thể thổi ngạt, hãy ép ngực liên tục theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu. Khi có AED, bật máy và làm theo hướng dẫn của thiết bị.
Các gia đình có người cao tuổi hoặc mắc bệnh tim mạch nên chuẩn bị sẵn danh sách thuốc đang sử dụng, số điện thoại liên hệ khẩn cấp và bảo đảm lối tiếp cận thuận tiện cho xe cấp cứu. Việc học thực hành hồi sinh tim phổi cũng rất hữu ích.