Sáng 4/10, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”.
Tham dự Lễ hưởng ứng có đồng chí Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đồng chí Hồ Quốc Dũng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ.
Tại Lễ hưởng ứng, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chia sẻ, đổi mới sáng tạo không chỉ là một lĩnh vực cần được quan tâm thúc đẩy, mà còn là một động lực cần được kích hoạt mạnh mẽ trong toàn bộ nền kinh tế và xã hội.
Lãnh đạo Chính phủ ghi nhận những kết quả đạt được trong đổi mới sáng tạo ở Việt Nam những năm qua, nổi bật là việc đạt thứ hạng 43/139 nền kinh tế trong bảng xếp hạng chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026.
Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo có trên 4.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân khởi nghiệp, khoảng 208 quỹ đầu tư mạo hiểm và hơn 1.400 tổ chức hỗ trợ, khoảng 34,6% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo, có 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ đang hoạt động.
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng chỉ ra, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển và mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có hoạt động đổi mới công nghệ vẫn thấp. Hoạt động của thị trường khoa học và công nghệ, sàn giao dịch công nghệ còn hạn chế.
Trong bối cảnh đó, Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, cộng đồng doanh nghiệp và các chủ thể liên quan tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm.
Thứ nhất, xác định rõ trách nhiệm đổi mới sáng tạo của từng bộ, từng ngành, từng địa phương và người đứng đầu.
Mỗi bộ, ngành phải xác định các bài toán đổi mới sáng tạo trọng tâm của ngành mình; đưa mục tiêu, nhiệm vụ và chỉ tiêu đổi mới sáng tạo vào kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách; bố trí nguồn lực thực hiện; định kỳ đánh giá kết quả và tác động.
Thứ hai, thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp và phát triển thị trường khoa học, công nghệ. Từng bước hình thành dòng chảy thực sự giữa nhu cầu của doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ, chuyên gia, tài chính, sở hữu trí tuệ, tổ chức trung gian và thị trường.
Thứ ba, phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, nguồn nhân lực và hợp tác quốc tế.
Trong đó, các trung tâm đổi mới sáng tạo phải trở thành đầu mối kết nối doanh nghiệp, viện, trường, chuyên gia, nhà đầu tư và các nguồn lực; tập trung vào lợi thế, bài toán và nhu cầu thực tế.
Các viện nghiên cứu, trường đại học phải vừa nâng cao chất lượng nghiên cứu, vừa thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Hội nhập quốc tế về đổi mới sáng tạo phải phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao năng lực công nghệ trong nước và vị thế của Việt Nam trong các mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu.
Đổi mới ngay khi đang thành công
Tại Lễ hưởng ứng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chia sẻ: “khi nói đến đổi mới sáng tạo, chúng ta thường nghĩ đến những phát minh, công nghệ hiện đại hay doanh nghiệp khởi nghiệp nhưng tôi muốn bắt đầu từ điều gần gũi hơn, cũng là điều khởi nguồn cho những thay đổi ấy, đó là tư duy đổi mới".
Tư duy đổi mới, theo tư lệnh ngành khoa học và công nghệ, là khả năng nhìn một vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như đã hiển nhiên, tìm cách làm tốt hơn và kiên trì biến ý tưởng thành giá trị thực tế.
Bộ trưởng kể: “khi còn công tác giảng dạy, tôi từng đề cập yêu cầu trang bị tư duy này cho người học: biết đặt câu hỏi, dám nghĩ khác, làm khác, dám đối diện và tìm giải pháp vượt qua thách thức. Hôm nay, tôi thấy yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết đối với mỗi chúng ta”.
Người đứng đầu Bộ Khoa học và Công nghệ lấy dẫn chứng, Nokia từng giữ vị thế dẫn đầu thị trường điện thoại di động, nhưng đã đánh mất vị thế ấy trong làn sóng điện thoại thông minh. Câu chuyện này gợi một bài học: thành công trong quá khứ không bảo đảm khả năng thích ứng trong tương lai.
Ở chiều ngược lại, DeepSeek cho thấy sức mạnh của việc tìm kiếm cách tiếp cận mới. Những nghiên cứu của họ về học tăng cường đã mở thêm hướng phát triển năng lực suy luận của trí tuệ nhân tạo.
“Hai câu chuyện, ở hai thời điểm khác nhau, cùng đặt ra một yêu cầu: phải biết tự đổi mới ngay khi mình đang thành công, và dám tìm lối đi khi điều kiện còn hạn chế”, Bộ trưởng nói.
Ông cho rằng, với mỗi người dân, tư duy đổi mới bắt đầu từ học tập suốt đời, chủ động tiếp cận công nghệ và cải tiến công việc hằng ngày. Một sáng kiến giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí hay nâng cao chất lượng đều đáng được trân trọng.
Với mỗi doanh nghiệp, đổi mới cần trở thành một phần của chiến lược kinh doanh, bắt đầu từ bài toán thực tế của mình: năng suất ở đâu còn thấp, khách hàng cần gì, công nghệ nào có thể tạo ra giá trị mới.
Với mỗi tổ chức, trường đại học, viện nghiên cứu, cần xây dựng môi trường khuyến khích câu hỏi mới, lắng nghe ý kiến khác biệt và đánh giá ý tưởng bằng kết quả kiểm chứng. Người đứng đầu phải tạo điều kiện để người có sáng kiến được thử sức và chịu trách nhiệm.
Còn mỗi bộ, ngành, địa phương, tư duy đổi mới phải thể hiện trước hết trong cách xây dựng và thực thi chính sách. Khi thực tiễn xuất hiện vấn đề mới, phải chủ động nghiên cứu, đề xuất cơ chế phù hợp. Khi người dân, doanh nghiệp gặp vướng mắc, phải xác định rõ ai giải quyết, khi nào hoàn thành và kết quả được đo bằng gì.
Theo Bộ trưởng, một quốc gia đổi mới được hình thành từ những con người biết đổi mới và những tổ chức tạo điều kiện cho đổi mới. "Mỗi người chủ động hơn một bước, mỗi tổ chức đổi mới thêm một việc, chúng ta sẽ cùng tạo nên năng lực phát triển mới cho đất nước", Bộ trưởng nói.