'Một mâm cơm 3 bộ cùng quản': Đề xuất thống nhất đầu mối, kiểm soát nguy cơ

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Dự thảo luật An toàn thực phẩm sửa đổi hướng đến giải quyết bài toán chồng chéo chức năng nhiệm vụ giữa Bộ Y tế với Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang quản lý đối với khâu sản xuất ban đầu.

Dự thảo luật An toàn thực phẩm sửa đổi (dự thảo luật) đang được hoàn thiện với các nhóm chính sách trọng tâm, định hướng hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ trung ương đến địa phương.

Theo ban soạn thảo, một trong những thay đổi quan trọng được đặt ra ngay từ khâu sản xuất ban đầu là kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ điểm đầu của chuỗi cung ứng, không chờ đến khi sản phẩm ra thị trường mới giám sát nguy cơ với các quy định giám sát và đặt ra các quy định về an toàn ngay từ khâu nguyên liệu và thực phẩm sau thu hoạch, đánh bắt, khai thác, giết mổ.

Dự thảo luật yêu cầu về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm trong quá trình sản xuất, kinh doanh, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng.

Với những quy định trên, dự thảo luật sửa đổi giải quyết được bài toán chồng chéo chức năng nhiệm vụ giữa Bộ Y tế với Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang quản lý đối với khâu sản xuất ban đầu.

Đồng thời, đáp ứng được yêu cầu quản lý về an toàn thực phẩm từ yếu tố đầu vào (kiểm soát giới hạn tồn dư trong thực phẩm từ nguyên liệu đầu vào như giống, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm…) và sơ chế ban đầu (trồng trọt, chăn nuôi, thu hái, đánh bắt, thu hoạch, thu gom giết mổ) cho đến khâu cuối cùng là người tiêu dùng.

Các biện pháp quản lý được đề xuất không gây chồng chéo trong hệ thống pháp luật, phù hợp với thông lệ quốc tế, hướng tới phương thức quản lý khoa học, hiện đại.

Quản lý dựa trên dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm

Với các quy định đề xuất tại dự thảo luật An toàn thực phẩm, quản lý, kiểm tra dựa trên cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm thống nhất từ trung ương đến địa phương - cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm nghiệm, sự cố mất an toàn thực phẩm...

Cùng đó, áp dụng biện pháp tăng hiệu lực thực thi pháp luật: thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm với đơn vị vi phạm; gỡ bỏ hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm, thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Có sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng giám sát doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Theo luật An toàn thực phẩm 2010 và quy định hiện hành, có 3 bộ quản lý về an toàn thực phẩm tùy công đoạn hoặc thành phần:

Sản phẩm nuôi, trồng: thịt, cá, rau củ quả tươi sống... do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (hiện là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) quản lý.

Rượu, bia, vật liệu bao gói, bột làm nguyên liệu chế biến; sữa thành phẩm, bánh kẹo... do Bộ Công thương quản lý.

Các loại thực phẩm chức năng, nước giải khát, sữa bổ sung vi chất... do Bộ Y tế quản lý.

Khi có sự cố an toàn thực phẩm, Bộ Y tế chịu trách nhiệm điều trị, đầu mối tìm nguyên nhân.

Thực trạng "một mâm cơm ba bộ cùng quản" kéo dài nhiều năm qua đang đứng trước bước ngoặt căn bản khi dự thảo luật An toàn thực phẩm sửa đổi được hoàn thiện. Theo luật An toàn thực phẩm năm 2010, trách nhiệm giám sát bị phân mảnh giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương và Bộ Y tế tùy thuộc vào từng loại sản phẩm hay công đoạn chuỗi cung ứng. Cơ chế quản lý cắt khúc này bộc lộ nhiều điểm nghẽn, đặc biệt trong việc truy xuất nguồn gốc và xử lý sự cố. Dự thảo luật mới đặt trọng tâm vào việc thống nhất bộ máy quản lý nhà nước về một đầu mối duy nhất từ trung ương đến địa phương. Thay vì chỉ kiểm tra sản phẩm cuối cùng khi lưu thông trên thị trường, quy trình giám sát nguy cơ sẽ được kích hoạt ngay từ khâu sản xuất ban đầu, bao gồm nguyên liệu đầu vào, trồng trọt, chăn nuôi cho đến sơ chế và giết mổ. Sự chuyển dịch phương thức này giải quyết triệt để sự chồng chéo chức năng giữa các bộ ngành, bảo đảm tính liên tục của chuỗi giá trị thực phẩm theo chuẩn mực quốc tế. Nền tảng của mô hình mới dựa trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm, tích hợp toàn bộ kết quả kiểm nghiệm và sự cố phát sinh trên toàn quốc. Đi đôi với chuyển đổi số là các chế tài thực thi nghiêm khắc như thu hồi giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, gỡ bỏ hồ sơ tiêu chuẩn và tước giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện đối với đơn vị vi phạm. Đồng thời, cơ chế giám sát xã hội cũng được mở rộng với sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng dân cư.