Mua phải hàng giả, người dân làm sao để đòi được bồi thường?

Chiều 20/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang (đoàn Đắk Lắk) nêu lo ngại về tác động của hàng giả, hàng kém chất lượng và thực phẩm không an toàn.

Theo ông, đây không chỉ là vấn đề của thị trường mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng và sinh kế của người dân.

Người dân khó tự chứng minh thiệt hại

Đại biểu Giang dẫn trường hợp người bệnh mua phải thuốc giả, vừa mất cơ hội điều trị, vừa bị đe dọa tính mạng. Với nông dân, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật giả có thể ảnh hưởng đến công sức, chi phí đầu tư cả mùa vụ.

Ông cho biết nhiều cây công nghiệp, cây ăn quả như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu mỗi năm mới có một mùa thu hoạch. Trong quá trình canh tác, có người phải ứng trước phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Nếu mua phải hàng giả, thu nhập và đời sống của họ bị ảnh hưởng lớn.

Đặc biệt, khi phát hiện sâu bệnh, người dân mua thuốc để xử lý nhưng gặp thuốc giả thì không chỉ tốn tiền, tốn công mà còn có thể bỏ lỡ thời điểm xử lý, khiến bệnh lan rộng trong vườn.

Vấn đề đại biểu đặt ra là ai chịu trách nhiệm khi người dân sử dụng thuốc nhưng cả vườn cây vẫn bị thiệt hại. Việc xác định nguồn gốc, chất lượng thuốc để làm căn cứ yêu cầu bồi thường không đơn giản.

"Người dân không thể đi xác định được việc này mà phải là các cơ quan chức năng, các cơ quan quản lý nhà nước", ông Giang nói.

Ông đề nghị rà soát cơ chế phối hợp giữa pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng với pháp luật về dược, an toàn thực phẩm và phòng, chống hàng giả; đồng thời bảo đảm quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Khi phát hiện hàng hóa có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng, theo ông, cần cảnh báo kịp thời và ngăn hàng tiếp tục lưu thông. Thông tin cảnh báo phải giúp người dân biết loại hàng, nguy cơ gây hại, nguồn gốc, nơi lưu thông và biện pháp phòng tránh.

Mua hàng từ địa phương khác, gửi yêu cầu đến đâu?

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) quan tâm đến việc xác định cơ quan tiếp nhận, hỗ trợ người tiêu dùng thương lượng khi xảy ra tranh chấp.

Theo ông, dự thảo bổ sung cụm từ “tại địa phương” vào một số quy định về hỗ trợ thương lượng, nhưng chưa xác định rõ cơ quan tiếp nhận và phân định trách nhiệm giữa các cấp.

Ông nêu tình huống giả định: một người mua điện thoại qua mạng của cửa hàng ở tỉnh khác, máy lỗi nhưng cửa hàng không trả lời. Người mua tìm đến xã thì xã chưa được giao nhiệm vụ hỗ trợ thương lượng; gửi lên tỉnh lại chưa rõ tỉnh nào tiếp nhận.

"Quyền thì luật đã trao, nhưng người dân không biết kêu ở đâu, kêu ai, kêu xong làm gì tiếp", ông Vũ nói.

Đại biểu đề nghị giao UBND cấp xã tiếp nhận, hỗ trợ thương lượng đối với yêu cầu mà người tiêu dùng cư trú và bên kinh doanh có trụ sở, chi nhánh hoặc địa điểm kinh doanh trong cùng một xã.

Với yêu cầu liên quan từ hai xã trở lên, kể cả trường hợp bên kinh doanh ở tỉnh khác, ông đề xuất UBND cấp tỉnh nơi người tiêu dùng cư trú tiếp nhận, hỗ trợ thương lượng.

Cùng quan tâm đến tranh chấp trên môi trường số, đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn Đà Nẵng) cho rằng người mua, người bán và đơn vị vận hành nền tảng có thể ở ba địa phương khác nhau. Nếu không xác định một đầu mối chịu trách nhiệm, người tiêu dùng sẽ khó thực hiện quyền khiếu nại.

Ông đề nghị có cơ chế tiếp nhận thống nhất, chuyển vụ việc có thời hạn và xác định rõ trách nhiệm xử lý tranh chấp liên tỉnh, liên quan nền tảng số.

Doanh nghiệp không hợp tác, cần rõ bước tiếp theo

Đại biểu Vũ cho rằng cần làm rõ bước xử lý khi yêu cầu đã được chuyển nhưng doanh nghiệp vẫn không tiến hành thương lượng.

Ông đề nghị bổ sung quy định: nếu bên kinh doanh không tiến hành thương lượng trong thời hạn bảy ngày làm việc quy định tại khoản 5 Điều 57, cơ quan, tổ chức đã chuyển yêu cầu, khi nhận được phản ánh của người tiêu dùng, có trách nhiệm hướng dẫn bằng văn bản để họ lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp khác theo luật.

Đồng thời, cơ quan, tổ chức này có trách nhiệm xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm.

Theo đại biểu Huy, điều quan trọng sau sửa luật là quyền lợi người dân được bảo vệ tốt hơn và trách nhiệm cơ quan quản lý rõ ràng hơn. Cơ chế quản lý cần có khả năng bảo vệ người dân, doanh nghiệp khi rủi ro phát sinh.

Đại biểu Giang cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, đồng thời nghiên cứu chế tài đủ mạnh đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, thuốc giả và thực phẩm giả.