Muốn đưa nhạc Jazz Việt ra thế giới cần bắt đầu từ chất liệu Việt

Trong khuôn khổ Liên hoan Jazz quốc tế Hà Nội 2026 (Hanoi Jazztival 2026), ngày 18/9, nhạc sỹ Nguyên Lê đã có một buổi workshop “Ngôn ngữ Jazz trong âm nhạc truyền thống” cùng các sinh viên, nghệ sỹ trẻ.

Nguyên Lê sinh năm 1959 tại Paris (Pháp) trong một gia đình gốc Việt. Ông tốt nghiệp ngành Triết học, sau đó chuyển sang hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp và năm 1987 trở thành một trong những thành viên đầu tiên của Dàn nhạc Jazz quốc gia Pháp (ONJ).

Nguyên Lê được biết đến rộng rãi với cách kết hợp Jazz và âm nhạc truyền thống Việt Nam, trong đó có việc tái tạo kỹ thuật luyến láy của đàn bầu, đàn tranh trên guitar điện. Ông đã phát hành hàng chục album qua hãng đĩa ACT và được Bộ Văn hóa Pháp trao Huân chương Nghệ thuật và Văn học.

Cách Nguyên Lê kết hợp âm nhạc Việt với Jazz để đến với khán giả phương Tây

Nguyên Lê dành nhiều năm nghe, nghiên cứu và chép lại âm nhạc truyền thống Việt Nam để tìm hiểu cách các nghệ nhân xử lý giai điệu. Từ đàn bầu, đàn tranh đến cải lương, chèo, ông tìm cách đưa những đặc điểm của âm nhạc Việt vào cây guitar điện bằng kỹ thuật và cách diễn đạt riêng.

Tại workshop, nghệ sĩ người Pháp gốc Việt sử dụng các kỹ thuật xử lý âm thanh để tạo cảm giác như tiếng đàn bầu trên guitar. Ông cũng tái tạo những âm thanh gợi nhắc tới ký ức Hà Nội rồi phát triển chúng thành phần ứng tác Jazz.

Với Nguyên Lê, đây không đơn thuần là việc mô phỏng một nhạc cụ. Người chơi phải hiểu đặc điểm của nhạc cụ và chất liệu truyền thống trước khi tìm cách diễn đạt lại bằng một công cụ khác. Ông gọi đó là cách “tưởng tượng lại” âm nhạc Việt bằng tiếng nói của riêng mình.

Quá trình này cũng gắn với hành trình Nguyên Lê tìm kiếm “linh hồn” âm nhạc Việt. Ông kể từng nghe rất nhiều bản thu và tìm hiểu âm nhạc truyền thống trước khi thực sự nhận ra sức hấp dẫn của những chất liệu ấy. Khi làm việc với các nghệ sĩ Việt, ông tiếp tục phát triển hướng kết hợp giữa âm nhạc truyền thống và Jazz để giới thiệu với khán giả phương Tây.

Nguyên Lê cho biết ông muốn khán giả phương Tây trước hết được nghe và cảm nhận vẻ đẹp của âm nhạc Việt Nam, thay vì chỉ biết đến tên tuổi của nghệ sĩ thực hiện.

Ông cũng nhìn việc kết hợp âm nhạc truyền thống với Jazz như một quá trình đối thoại. Giai điệu truyền thống có thể trở thành điểm khởi đầu, sau đó được phát triển bằng tư duy hòa âm, ứng tác và cấu trúc của Jazz để tạo ra một tác phẩm mới.

Nghệ sĩ Việt có thể tự tin đưa chất liệu Việt vào Jazz

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, nhạc sĩ Dương Cầm cho rằng điều quan trọng mà nghệ sĩ Nguyên Lê truyền đạt cho các nghệ sĩ trẻ không phải một công thức để pha trộn các thể loại âm nhạc, mà là cách tư duy khi xử lý chất liệu. Ông cho rằng, lấy một giai điệu dân gian rồi thêm vài thứ vào chưa thể thành Jazz.

Theo Dương Cầm, nghệ sĩ phải hiểu giai điệu ban đầu, sau đó chuyển soạn và phát triển nó bằng hòa âm, tiết tấu, cấu trúc và kỹ thuật Jazz. Ngay trong âm nhạc truyền thống Việt Nam, những chất liệu từ chèo, tuồng, hát sẩm, hát bội đến cải lương đều có thể trở thành điểm khởi đầu cho sáng tạo.

"Jazz vốn là một ngôn ngữ mở. Khi được chơi ở mỗi quốc gia, nó có thể hấp thụ bản sắc của nơi đó. Vì vậy, nghệ sĩ Việt muốn tạo dấu ấn riêng cần có sự tự tin khi sử dụng chính chất liệu của mình", nhạc sĩ Dương Cầm chia sẻ.

Ông dẫn những ứng dụng của Nguyên Lê, Quyền Văn Minh như những ví dụ cho khả năng đưa chất liệu Việt vào các hình thức âm nhạc đương đại. Đây cũng là hướng được đặt trong câu chuyện rộng hơn về công nghiệp văn hóa và khả năng đưa sản phẩm văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Người trẻ muốn nghe thêm Jazz Việt

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, San Trịnh, nghệ sĩ từng học tại Berklee College of Music và hiện làm việc tại New York, cho rằng những chương trình như Liên hoan Jazz quốc tế Hà Nội tạo thêm cầu nối để Jazz Việt Nam tiếp cận quốc tế và để công chúng hiểu hơn về sự kết hợp giữa Jazz với âm nhạc truyền thống.

Với Nguyễn Anh Thư, sinh viên năm thứ tư ngành Marketing, Đại học Kinh tế quốc dân, sự kết hợp giữa Jazz với ca trù, chèo tại festival tạo cảm giác mới mẻ. Cô biết đến Jazz từ La La Land, sau đó tìm nghe thêm thể loại này và cho rằng việc kết hợp với chất liệu Việt có thể mở ra một hướng nghe khác ngoài Pop.

Sau workshop, Thư cho biết muốn tìm hiểu thêm về các nhóm Jazz Việt Nam và những dự án kết hợp Jazz với âm nhạc truyền thống.