Mỹ đồng ý bán 48 tiêm kích F-35 cho Ả Rập Xê Út

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Thương vụ được Bộ Ngoại giao Mỹ bật đèn xanh có khả năng giúp Ả Rập Xê Út trở thành quốc gia thứ hai sở hữu các tiêm kích F-35, bên cạnh Israel hiện có 50 chiếc.

Tờ Politico ngày 18.9 đưa tin chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đồng ý bán tiêm kích F-35 cho Ả Rập Xê Út, bất chấp những lo ngại từ các nhà lập pháp và quan chức quốc phòng rằng động thái này có thể tạo điều kiện cho Trung Quốc tiếp cận công nghệ cực kỳ nhạy cảm.

Thỏa thuận trị giá 24 tỉ USD này sẽ cung cấp 48 chiếc F-35 cho Ả Rập Xê Út, quốc gia vốn có mối quan hệ quân sự với Bắc Kinh.

Tại Trung Đông, Israel là quốc gia duy nhất sở hữu F-35 với 50 chiếc. Mỹ từ lâu đã cam kết hỗ trợ nước này duy trì lợi thế quân sự trong khu vực. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng thương vụ trên có thể đe dọa cam kết này.

Trong thông cáo đưa ra về quyết định bán tiêm kích F-35 cho Ả Rập Xê Út, Bộ Ngoại giao Mỹ cho rằng điều này "sẽ không làm thay đổi cán cân quân sự trong khu vực".

Thương vụ trên vẫn cần sự chấp thuận từ Quốc hội Mỹ. Ngoài ra, thỏa thuận cũng có khả năng vấp phải sự phản đối từ Israel, quốc gia từ lâu đã không đồng tình với việc bán loại máy bay này cho Ả Rập Xê Út.

"Điều này có thể đặt những thành tựu công nghệ quân sự đỉnh cao của Mỹ vào tầm tay của Trung Quốc", theo hạ nghị sĩ Raja Krishnamoorthi thuộc đảng Dân chủ, thành viên Ủy ban Tình báo Hạ viện.

Trong một diễn biến khác, Đài Al Jazeera dẫn lời 4 nghị sĩ Dân chủ cho hay họ đã đưa ra nghị quyết chặn thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Ả Rập Xê Út.

Các hạ nghị sĩ Mỹ Gregory Meeks, Brad Sherman, John Garamendi và Don Beyer cho rằng thỏa thuận này không phù hợp với các tiêu chuẩn về không phổ biến vũ khí hạt nhân và tiềm ẩn những rủi ro đáng kể.

"Một khu vực vốn đang bị bao trùm bởi xung đột và tình trạng leo thang căng thẳng không cần thêm một cường quốc hạt nhân nào nữa. Chính những tuyên bố của Ả Rập Xê Út đã làm rõ nguy cơ đó", các nghị sĩ nêu rõ.

Hồi tháng 8, Tổng thống Trump đã trình thỏa thuận dự kiến lên Quốc hội, kích hoạt khoảng thời gian 90 ngày để các nghị sĩ xem xét. Chính quyền Mỹ khẳng định thỏa thuận này bao gồm các biện pháp chống phổ biến vũ khí hạt nhân theo quy định của pháp luật.

Trung Quốc đề nghị riêng với Iran?

Năng lực quân sự của Ả Rập Xê Út trở thành vấn đề đáng chú ý trong bối cảnh xung đột leo thang giữa nước này và lực lượng Houthi ở Yemen. Houthi cáo buộc Ả Rập Xê Út tiếp tục tập kích vào Yemen, trong khi Riyadh được cho là đang tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đồng minh.

Reuters ngày 18.9 dẫn các nguồn tin Iran cho hay Trung Quốc đã đề nghị riêng với Iran về việc giúp kiềm chế lực lượng Houthi tại Yemen, sau khi Ả Rập Xê Út kêu gọi Bắc Kinh can thiệp trước đợt tấn công dồn dập của nhóm được Iran hậu thuẫn này trong tuần qua.

Các nguồn tin này cho rằng Trung Quốc đã công khai kêu gọi kiềm chế, đối thoại và khôi phục hoạt động hàng hải an toàn, nhưng thông điệp riêng của Bắc Kinh có ý nghĩa nhiều hơn những tuyên bố công khai đó.

Đáp lại lời đề nghị, Iran cho biết sự ổn định và hòa bình trong khu vực phụ thuộc vào việc chấm dứt xung đột với Mỹ, theo các nguồn tin.

Bình luận về thông tin trên, Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói rằng nước này "không muốn thấy căng thẳng khu vực lan rộng hơn nữa sang Yemen và biển Đỏ". "Việc gia tăng bất ổn trong khu vực không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào", bộ này cho biết.

Bộ Ngoại giao Iran và văn phòng truyền thông của chính phủ Ả Rập Xê Út chưa phản hồi đề nghị bình luận.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đồng ý bán 48 tiêm kích F-35 cho Ả Rập Xê Út trong thương vụ trị giá 24 tỉ USD, theo Politico ngày 18.9. Nếu được Quốc hội Mỹ chấp thuận, Riyadh sẽ trở thành quốc gia thứ hai tại Trung Đông sở hữu dòng chiến đấu cơ tàng hình này, sau Israel, nước hiện vận hành 50 chiếc. Quyết định của Bộ Ngoại giao Mỹ phản ánh nỗ lực củng cố năng lực phòng thủ của một đối tác chủ chốt, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi về cán cân quân sự khu vực. Washington khẳng định thương vụ không làm thay đổi cán cân này, trong khi giới quan sát lo ngại nó có thể ảnh hưởng cam kết lâu dài của Mỹ về duy trì lợi thế quân sự cho Israel. Tel Aviv vốn phản đối việc chuyển giao F-35 cho Ả Rập Xê Út và có khả năng tiếp tục gây sức ép trong quá trình Quốc hội Mỹ xem xét. Một rủi ro khác nằm ở quan hệ quân sự giữa Riyadh và Bắc Kinh, làm dấy lên lo ngại Trung Quốc có thể tiếp cận công nghệ nhạy cảm của F-35. Hạ nghị sĩ Dân chủ Raja Krishnamoorthi, thành viên Ủy ban Tình báo Hạ viện, cảnh báo thương vụ có thể đặt thành tựu công nghệ quân sự hàng đầu của Mỹ vào tầm tay Trung Quốc. Đây nhiều khả năng sẽ là trọng tâm tranh luận tại Quốc hội, bên cạnh các điều kiện bảo vệ công nghệ và giới hạn sử dụng máy bay. Tranh cãi về F-35 diễn ra song song với nỗ lực của bốn nghị sĩ Dân chủ nhằm chặn thỏa thuận hạt nhân Mỹ và Ả Rập Xê Út vì lo ngại các tiêu chuẩn không phổ biến vũ khí hạt nhân chưa được bảo đảm. Sức mạnh quân sự của Riyadh càng được chú ý khi xung đột với Houthi tại Yemen leo thang, còn Reuters dẫn nguồn tin Iran cho biết Trung Quốc đã đề nghị Tehran hỗ trợ kiềm chế lực lượng này sau lời kêu gọi từ Ả Rập Xê Út. Hai hồ sơ cho thấy Washington đang phải cân bằng lợi ích chiến lược với nguy cơ phổ biến công nghệ, phản ứng của Israel và những bất ổn ngày càng phức tạp tại Trung Đông.