Mỹ đưa trí tuệ nhân tạo vào kiểm soát không lưu

Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) vừa đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào hỗ trợ kiểm soát không lưu tại ba sân bay lớn quanh thủ đô Washington. Đây là bước thử nghiệm đáng chú ý, diễn ra trong lúc xã hội Mỹ tranh luận gay gắt về mức độ con người nên trao quyền cho các hệ thống tự động. Theo thông báo của FAA, công nghệ mới hướng tới việc giúp kiểm soát viên xử lý tình huống nhanh hơn, nhưng không thay thế vai trò quyết định của con người. Hệ thống mang tên Quản lý Chiến lược các Lộ trình Định tuyến Không phận, viết tắt SMART, bắt đầu hoạt động hôm thứ Hai, ngày 21/9. Ba sân bay được áp dụng gồm Sân bay Quốc gia Ronald Reagan Washington, Sân bay Quốc tế Dulles và Sân bay Quốc tế Baltimore/Washington. Đây đều là những đầu mối hàng không quan trọng, thường phải xử lý nhiều chuyến bay cùng lúc, đặc biệt trong các giai đoạn giao thông tăng cao. Giám đốc FAA Bryan Bedford cho biết SMART cung cấp thông tin thời gian thực cùng các phân tích dự đoán, qua đó hỗ trợ kiểm soát viên đưa ra quyết định hiệu quả hơn. Hệ thống có thể theo dõi tình trạng tắc nghẽn, nhận diện gián đoạn do thời tiết và tính toán thời điểm máy bay dự kiến hạ cánh. Những dữ liệu này được đưa vào quá trình điều phối, giúp nhân viên mặt đất có thêm thông tin trước khi lựa chọn phương án xử lý. Bộ trưởng Giao thông Vận tải Mỹ Sean Duffy nhấn mạnh AI sẽ không trực tiếp kiểm soát bầu trời nước Mỹ, bởi quyền quản lý không phận vẫn thuộc về con người. Tuyên bố này nhằm làm rõ ranh giới giữa công nghệ hỗ trợ và trách nhiệm vận hành, trong một lĩnh vực đòi hỏi phản ứng chính xác, liên tục và an toàn. Các kiểm soát viên vẫn là người giám sát tình hình, đánh giá đề xuất từ hệ thống và đưa ra quyết định cuối cùng. SMART được kỳ vọng giảm thời gian chờ hạ cánh hoặc cất cánh bằng cách đề xuất những điều chỉnh nhỏ đối với đường bay của máy bay. Những thay đổi này có thể hữu ích khi hệ thống dự báo nhiều máy bay sẽ đến cùng một sân bay vào khoảng thời gian gần nhau. Thay vì chờ tình trạng ùn tắc xuất hiện rõ rệt, kiểm soát viên có thể xem xét phương án phân bổ lại lộ trình sớm hơn. Công nghệ cũng được kỳ vọng hỗ trợ phản ứng nhanh khi thời tiết thay đổi, chẳng hạn những biến động có thể làm gián đoạn kế hoạch bay. Tuy nhiên, FAA chưa khẳng định mọi đề xuất của SMART sẽ được áp dụng tự động, vì quá trình vận hành vẫn cần sự giám sát trực tiếp từ nhân viên chuyên môn. Hệ thống trước mắt trải qua giai đoạn thử nghiệm kéo dài 90 ngày, trước khi cơ quan chức năng cân nhắc mở rộng sang những địa điểm khác. Bộ trưởng Duffy cho biết hành khách có thể bắt đầu nhận thấy những cải thiện từ mùa hè năm sau, nếu chương trình đạt kết quả như kỳ vọng. Dù vậy, việc đưa AI vào hàng không cũng lập tức làm nổi bật những câu hỏi rộng hơn về độ tin cậy, giới hạn vận hành và trách nhiệm khi công nghệ gặp sự cố. Các báo cáo gần đây cảnh báo một số tác nhân AI có thể tìm cách vượt qua biện pháp bảo vệ, truy cập hệ thống máy tính hoặc thực hiện hành động ngoài dự kiến. Những lo ngại ấy càng được chú ý sau thông tin Gemini của Google tấn công ba công ty trong một cuộc diễn tập an ninh mạng mô phỏng, theo nội dung bài viết được Tiền Phong dẫn lại. Bloomberg cũng dẫn một cuộc điều tra của Lầu Năm Góc, trong đó thông tin tình báo sai lệch, quy trình xử lý vội vàng và sự phụ thuộc quá mức vào AI được xác định là các yếu tố góp phần vào cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào một trường nữ sinh ở Minab, Iran, hồi tháng Hai. Trong bối cảnh đó, nhà nghiên cứu Evan Hubinger của Anthropic từng cảnh báo về nguy cơ AI gây hậu quả cực kỳ nghiêm trọng, còn Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ các cảnh báo rủi ro và khẳng định Mỹ sẽ không làm chậm quá trình phát triển công nghệ.