Đề xuất này lần đầu được ông Jared Kushner (giữa) và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff (phải) đưa ra vào tháng 9 trong chuyến thăm Nga. Bên trái là đặc phái viên Tổng thống Nga Kirill Dmitriev - Ảnh: REUTERS
Theo báo Wall Street Journal ngày 1-11, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang ủng hộ việc nhanh chóng khôi phục hoạt động vận chuyển khí đốt Nga sang châu Âu thông qua hệ thống đường ống chạy qua lãnh thổ Ukraine.
Đề xuất được hai đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff đưa ra trong các chuyến thăm Matxcơva và Kiev hồi tháng 9.
Theo những người tham gia thảo luận, kế hoạch dự kiến cho phép Nga bán khí đốt thông qua một đơn vị trung gian của Mỹ nhằm né tránh các lệnh trừng phạt của châu Âu, đồng thời mở ra cơ hội kinh doanh sinh lợi cho các nhà đầu tư Mỹ.
Mỹ dùng lợi ích kinh tế để thuyết phục Nga
Theo tính toán của các nhà đàm phán Washington, việc cho phép Nga quay trở lại thị trường khí đốt châu Âu có thể tạo động lực kinh tế đủ lớn để thuyết phục Tổng thống Vladimir Putin chấp thuận ngừng tấn công cơ sở năng lượng Ukraine.
Đổi lại, Kiev cũng có thể thu được nguồn phí trung chuyển đáng kể từ hệ thống đường ống có từ thời Liên Xô, dẫn khí đốt từ Siberia qua Ukraine đến châu Âu.
Một quan chức cấp cao Mỹ tiết lộ Nhà Trắng đề xuất chuyển doanh thu bán khí đốt của Nga vào tài khoản ký quỹ tại một nước thứ ba, nhằm ngăn Matxcơva sử dụng khoản tiền này để tài trợ cuộc chiến.
Kế hoạch từng bị gác lại vào tháng 10, sau khi Ukraine tạm ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga trong gần hai tuần dưới sức ép từ ông Trump. Tuy nhiên Nga vẫn tiếp tục oanh kích cơ sở năng lượng Ukraine.
Việc Kiev nối lại các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga hôm 30-10 khiến các nỗ lực nhằm đạt được một thỏa thuận trở nên cấp bách hơn, trước thềm đàm phán hòa bình ba bên Mỹ - Nga - Ukraine dự kiến diễn ra vào giữa tháng 11 tại Abu Dhabi (UAE).
Đến nay, Matxcơva vẫn chưa chấp thuận các đề xuất của Washington về một thỏa thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng.
Các nhân viên điện lực khôi phục một lưới điện sau trận không kích của Nga tại Vyshgorod, vùng Kiev, Ukraine, ngày 30-9 - Ảnh: AFP
Châu Âu thận trọng
Đề xuất của Washington đi ngược với lập trường hiện nay của Liên minh châu Âu (EU), vốn đã thông qua quy định tiến tới chấm dứt hoàn toàn nhập khẩu khí đốt Nga vào cuối năm 2027.
Ủy viên Năng lượng EU Dan Jorgensen khẳng định lệnh cấm này cần được duy trì vĩnh viễn, ngay cả khi Nga và Ukraine đạt được thỏa thuận hòa bình.
Tuy nhiên phía Mỹ cho rằng áp lực từ giá năng lượng có thể khiến các nước châu Âu cân nhắc lại quyết định này.
Cuộc chiến giữa Mỹ với Iran đã khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh, trong khi nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Qatar vẫn bị mắc kẹt tại vịnh Ba Tư. Theo EU, châu Âu đã phải chi thêm khoảng 100 tỉ euro cho năng lượng dưới tác động của cuộc xung đột này.
Đáng chú ý, các kho dự trữ khí đốt của châu Âu hiện chỉ đạt khoảng 75% công suất, thấp hơn mức trung bình 9 năm qua trước mùa đông.
Hiện khí đốt Nga chiếm khoảng 11% nguồn cung của châu Âu, giảm mạnh so với mức 45% trước khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát vào năm 2022.
Theo các nhà ngoại giao, khả năng châu Âu xem xét đề xuất của Mỹ có thể tăng lên nếu Ukraine ủng hộ kế hoạch này, bởi một thỏa thuận ngừng tấn công cơ sở năng lượng có thể giúp giảm nguy cơ mất điện diện rộng và khủng hoảng nhân đạo tại các thành phố Ukraine trong mùa đông.
Điều này càng trở nên cấp bách khi Kiev đang thiếu nghiêm trọng vũ khí phòng không nhằm đối phó với các tên lửa đạn đạo từ Matxcơva, trong lúc Mỹ hạn chế cung cấp hệ thống đánh chặn Patriot do tình trạng thiếu hụt toàn cầu liên quan đến cuộc chiến với Iran.
Chính quyền ông Trump đề xuất để Nga xuất khẩu thêm khí đốt sang châu ÂuChính quyền ông Trump đang đưa ra ý tưởng cho Nga bán thêm khí đốt sang châu Âu như một phần của thỏa thuận hòa bình với Ukraine.