Mỹ được quyền đưa máy bay, tàu thuyền hoạt động ở Greenland?

Theo Hãng tin Reuters ngày 23-9, Mỹ, Đan Mạch và Greenland đã ký một thỏa thuận an ninh mới, nhằm khép lại nhiều tháng căng thẳng liên quan tương lai hòn đảo. Văn kiện được ký tại trụ sở Liên hợp quốc, với sự tham dự của Tổng thống Donald Trump, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen. Thỏa thuận xuất hiện sau khi ông Trump nhiều lần tuyên bố muốn giành quyền kiểm soát Greenland, khiến Copenhagen và chính quyền địa phương phản ứng mạnh. Theo Chính phủ Đan Mạch, văn bản mới sẽ bổ sung cho hiệp ước quốc phòng Mỹ - Đan Mạch về Greenland được ký từ năm 1951. Nội dung thỏa thuận đồng thời tái khẳng định chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Đan Mạch và quyền tự quyết của Greenland. Cách diễn đạt này cho thấy thỏa thuận mở rộng hợp tác quân sự, nhưng không thay đổi địa vị chính trị hiện tại của Greenland. Về quân sự, Mỹ được phép thiết lập hai căn cứ mới tại Greenland, gồm một cơ sở ở Narsarsuaq thuộc miền nam và một cơ sở tại Mestersvig trên bờ biển phía đông. Washington cũng được mở rộng Căn cứ Không gian Pituffik, hiện là cơ sở quân sự duy nhất của Mỹ còn hoạt động trên hòn đảo. Ba địa điểm này sẽ bổ sung cho khả năng hiện diện, giám sát và vận hành của Mỹ tại khu vực Bắc Cực. Điểm đáng chú ý nhất nằm ở quyền hoạt động trên toàn Greenland, bao gồm cả vùng lãnh hải xung quanh hòn đảo. Máy bay và tàu thuyền Mỹ được quyền bay qua, hạ cánh, đồng thời hoạt động dưới mặt biển trong phạm vi được thỏa thuận. Tuy nhiên, văn kiện không ấn định số lượng binh sĩ Mỹ được triển khai và cũng không quy định cụ thể thời gian lực lượng này hiện diện. Ở khía cạnh kinh tế, thỏa thuận không đề cập lợi ích hay hoạt động đầu tư của Mỹ trong các lĩnh vực khai khoáng và tài nguyên tại Greenland. Dù vậy, nhà đầu tư đến từ các nước ngoài NATO, đối tác NATO hoặc Liên minh châu Âu sẽ không được nắm quyền kiểm soát hay gây ảnh hưởng lớn trong những lĩnh vực nhạy cảm. Greenland sẽ chịu trách nhiệm sàng lọc các khoản đầu tư, nhằm bảo đảm giới hạn này được thực thi trên thực tế. Thỏa thuận cũng ủng hộ việc tăng cường hiện diện của NATO tại Bắc Cực, trong khi Đan Mạch cam kết tiếp tục củng cố năng lực bảo đảm an ninh trong khu vực. Nếu Greenland trở thành quốc gia độc lập trong tương lai, Đan Mạch và Greenland phải bảo đảm hòn đảo vẫn thuộc NATO. Trường hợp cần thiết, Greenland sẽ phải nộp đơn xin gia nhập tổ chức này theo quy trình phù hợp. Một điều khoản khác quy định các quốc gia không phải thành viên NATO sẽ không được duy trì hiện diện quân sự thường xuyên tại Greenland. Văn kiện khẳng định quyền tự quyết của Greenland, đồng thời yêu cầu Mỹ tiến hành hoạt động theo cách tôn trọng xã hội và lối sống của người dân địa phương. Cam kết này có ý nghĩa trong bối cảnh những phát biểu trước đây của ông Trump về việc kiểm soát Greenland từng vấp phải phản ứng từ Đan Mạch và chính quyền hòn đảo. Dù đã được ký, thỏa thuận chưa có hiệu lực ngay và còn phải chờ Quốc hội Greenland cùng Quốc hội Đan Mạch phê chuẩn. Văn kiện không quy định ngày hết hạn, đồng thời chỉ có thể được sửa đổi khi cả ba bên cùng đồng thuận. Như vậy, thỏa thuận tạo khung pháp lý mới cho hoạt động quân sự Mỹ tại Greenland, nhưng vẫn giữ chủ quyền Đan Mạch và quyền tự quyết Greenland ở vị trí trung tâm.