Các cảng ở khu vực Cái Mép được hình thành và xây dựng từ hàng chục năm trước đây. Do được đầu tư sớm, những bến cảng ở đây được thiết kế, xây dựng để đón tàu nhỏ, trung bình. Thông thường mỗi cảng có chiều dài khoảng 600m, đủ để cho 2 tàu container trung bình.
Tuy nhiên ngành đóng tàu container có tốc độ phát triển nhanh, theo đó, càng về sau những con tàu container có độ dài, độ rộng lớn hơn nhiều so với trước. Nếu như trước đây chỉ dài trên dưới 200m thì ngày nay đã có các con tàu dài 300m, 335m, 367m và lên đến 399m.
Với chiều dài của tàu container ngày càng lớn nhưng bến cảng của các doanh nghiệp không thể mở rộng, dẫn đến một cảng có chiều dài 600m chỉ cho được 1 tàu container cập bến mà không thể đón 2 tàu container siêu lớn cùng lúc vì không đủ chiều dài.
Thực tế này dẫn đến sự lãng phí khi khoảng cầu cảng còn lại dài hơn 200m hầu như bỏ trống hoặc cho chỉ để sà-lan neo đậu. Từ đó cũng hạn chế năng lực đón tàu container cỡ lớn của các cảng ở Cái Mép bị hạn chế.
Xuất phát từ thực tế trên, từ giữa năm 2024, được sự cho phép của cấp có thẩm quyền, cảng quốc tế Cái Mép (CMIT) và cảng Tân Cảng-Cái Mép (TCTT) bắt tay nhau, thí điểm mở hàng rào bến cảng của mỗi bên, để tạo ra một bến cảng liền mạch. Bởi hai cảng này tương đồng về chiều cao mặt bến, khẩu độ ray và có tuyến bến thẳng nhau.
Việc này tạo ra một bến cảng liên thông dài 1.200m. Với chiều dài này cho phép 2 cảng để có thể đồng thời tiếp nhận và làm hàng an toàn cùng lúc cho 3 tàu mẹ. Những khoảng trống cầu cảng dư thừa của mỗi bến cảng trước đây được tận dụng, không gây lãng phí.
Sau hơn 2 năm, 2 cảng tổ chức kết nối, đồng bộ hạ tầng, đến đầu tháng 10/2026, CMIT và TCTT đã chính thức vận hành một không gian cảng chung. Hai hệ thống thiết bị và hai bộ máy điều hành khai thác của hai cảng nay đã được gắn kết, đồng bộ toàn diện thành một cảng.
Mô hình mở hàng rào của 2 cảng sát nhau nói trên tạo cho đôi bên cùng có lợi. Và quan trọng hơn để nâng cao hơn nữa năng lực đón những siêu tàu container cho chính mình.
Trung tá Phan Văn Du, Phó Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên cảng Tân Cảng-Cái Mép Thị Vải, Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn (Binh đoàn 20) cho biết, việc kết nối bến chung không chỉ có lợi cho 2 cảng mà hàng hóa được vận chuyển qua lại thông qua cổng nội bộ của 2 cảng, giúp giảm chi phí và thời gian.
Theo đánh giá của các chuyên gia, việc 2 cảng trên cùng mở cổng, tạo ra một bến cảng dài 1.200m sẽ tăng khả năng thêm khoảng 30-40% công suất khai thác, tương đương khoảng 100.000-200.000 TEUs/năm cho mỗi cảng trong năm 2027, 2028 và có thể cao hơn trong những năm tới. Ngoài ra, còn tạo ra dư địa phát triển cho các ngành nghề khác có liên quan.
Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá cao và ghi nhận các doanh nghiệp cảng đã chủ động tìm giải pháp để khai thác hiệu quả hơn hạ tầng hiện hữu, tạo thêm giá trị cho hoạt động cảng biển trên cơ sở tuân thủ pháp luật và bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Hiện Thành phố Hồ Chí Minh đang hình thành hệ sinh thái cảng biển-logistics từ cảng Cát Lái, Hiệp Phước, cảng sông, cảng cạn ở Bình Dương đến Cái Mép-Thị Vải và cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.
Hệ thống này từng bước tích hợp hiện đại, xanh, thông minh để tạo ra động lực trong giai đoạn phát triển mới của thành phố. Đây cũng là cụ thể hóa chủ trương hướng ra biển của Đảng, Nhà nước.
Lê Đình Thìn