Nâng tầm vị thế Ngôn ngữ học, đưa tiếng Việt vươn ra thế giới

Ngày 25/10, trình bày diễn văn tại buổi lễ kỷ niệm 70 năm truyền thống ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội (1956-2026), 30 năm thành lập Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng thời đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhì, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bình - Trưởng khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học - điểm lại hành trình phát triển và những đóng góp của ngành trong đào tạo, nghiên cứu, giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài.

Theo đó, từ năm 1996, trên cơ sở Bộ môn Ngôn ngữ học của Khoa Ngữ Văn, Khoa Ngôn ngữ học được thành lập và lần đầu tiên trong lịch sử giáo dục đại học Việt Nam, ngành Ngôn ngữ học được công nhận là một ngành đào tạo đại học độc lập. Trong 30 năm qua, khoa từng bước hoàn thiện hệ thống đào tạo, và là đơn vị duy nhất ở Việt Nam đào tạo ngành Ngôn ngữ học ở cả ba trình độ: Cử nhân, Thạc sĩ và Tiến sĩ, với 5 chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ, Việt ngữ học, Ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, Ngôn ngữ học so sánh lịch sử và Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu.

Tính đến năm 2025, ngành Ngôn ngữ học của Nhà trường đã đào tạo hơn 3.000 cử nhân, hơn 400 thạc sĩ, hơn 400 tiến sĩ chuyên sâu về Ngôn ngữ học, Việt ngữ học và Ngôn ngữ - Văn hoá các dân tộc thiểu số Việt Nam. Các thế hệ cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ tốt nghiệp từ Khoa hiện đang công tác tại nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan báo chí, truyền thông, văn hoá, giáo dục… cả trong và ngoài nước.

Xét riêng ngành Ngôn ngữ học, trong 4 năm, Khoa đang quản lý đào tạo hơn 300 sinh viên đại học, hơn 100 học viên cao học và hơn 200 nghiên cứu sinh, cùng với hơn 1.200 sinh viên quốc tế theo học các chương trình khác nhau.

Cùng với đào tạo, các thế hệ cán bộ, giảng viên chú trọng nghiên cứu khoa học, mở rộng các hướng nghiên cứu từ ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng - ngữ nghĩa, ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu đến ngôn ngữ học ứng dụng, ngôn ngữ học lâm sàng, ngôn ngữ học trị liệu và những lĩnh vực gắn với công nghệ số, trí tuệ nhân tạo.

“Nhìn về tương lai, Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học xác định sẽ tiếp tục giữ vững vai trò đầu ngành trong đào tạo và nghiên cứu; tiếp tục là đầu mối quốc gia trong việc giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài và kiều bào; tiếp tục là trung tâm học thuật có uy tín trong khu vực và trên thế giới.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, Khoa sẽ đổi mới tư duy, nội dung, phương pháp và mô hình tổ chức đào tạo; phát triển học liệu số, ứng dụng AI, thực tế ảo và các nền tảng học tập trực tuyến; đồng thời tiếp tục bảo vệ tiếng Việt, bảo tồn ngôn ngữ các dân tộc Việt Nam và quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới”, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bình nhấn mạnh.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bình tin tưởng rằng, trong kỷ nguyên số, tiếng Việt nói riêng và ngôn ngữ nói chung không hề nhỏ bé. Ngược lại, tiếng Việt sẽ trở thành một nguồn lực, một sức mạnh mềm, một cầu nối văn hóa đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với thế giới.

Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh ý nghĩa của việc nhìn lại chặng đường phát triển, tri ân các thế hệ vun đắp truyền thống học thuật.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn, cách đây 70 năm, ngành Ngữ văn của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội được hình thành trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn. Các thế hệ thầy cô đã đặt nền móng cho nghiên cứu ngôn ngữ, văn học Việt Nam một cách khoa học, đồng thời đào tạo nhiều trí thức có bản lĩnh, trách nhiệm với xã hội. Hàng nghìn cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ, nhà giáo, nhà nghiên cứu, nhà báo, cán bộ quản lý, nhà văn, nhà thơ trưởng thành từ mái trường này, đóng góp trên nhiều lĩnh vực.

Việc hình thành Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học năm 2025 có ý nghĩa chiến lược, không chỉ hoàn thiện mô hình đào tạo mà còn mở ra không gian phát triển liên ngành, kết nối ngôn ngữ, văn hóa, đào tạo nhân lực với đối ngoại văn hóa. Khoa tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong giảng dạy tiếng Việt, văn hóa Việt Nam cho người nước ngoài và gìn giữ tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Các lớp tiếng Việt trực tuyến miễn phí cho kiều bào, học liệu, giáo trình song ngữ, chương trình bồi dưỡng giáo viên và công cụ đánh giá năng lực tiếng Việt cho người nước ngoài là những đóng góp thiết thực. Hoạt động này tiếp cận người học ở nhiều quốc gia; hàng nghìn giáo viên được tập huấn, nhiều trường đại học quốc tế đề nghị hợp tác phát triển tiếng Việt. Năm 2024, lĩnh vực ngôn ngữ học của Đại học Quốc gia Hà Nội được xếp trong nhóm 250-300 thế giới theo QS.

Trước yêu cầu đổi mới giáo dục, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Anh Tuấn kỳ vọng khoa tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp đào tạo, nâng cao chất lượng nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế và khẳng định vị thế đầu ngành về ngôn ngữ, văn hóa và Việt Nam học. Nhà trường cam kết tạo điều kiện về đội ngũ, cơ sở vật chất, công bố quốc tế và cơ chế phù hợp để khoa thực hiện các nhiệm vụ mới, trong đó có việc phát triển tiếng Việt cho kiều bào và bạn bè quốc tế.

Với những kết quả đạt được, Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì. Ngoài ra, khoa còn có 1 cá nhân và 2 tập thể được tặng Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trong không khí ấm áp của lễ kỷ niệm, các thế hệ cán bộ, giảng viên và sinh viên đã cùng nhau ôn lại những ký ức đẹp đẽ dưới mái trường thân yêu. Những câu chuyện truyền nối qua từng thế hệ không chỉ thắt chặt tình gắn kết, mà còn thắp sáng lòng tự hào và nhắc nhớ mỗi người về trách nhiệm tiếp nối; gìn giữ truyền thống học thuật, không ngừng đổi mới để đóng góp tích cực cho sự phát triển của Khoa, Nhà trường, cũng như nâng tầm ngành Ngôn ngữ học và Việt Nam học.