Não mô cầu: Bệnh hiểm tấn công học sinh, phòng ngừa đặc hiệu bằng vaccine

Mới đây, Sở Y tế TPHCM đã thông tin về việc phát hiện 3 trường hợp mắc não mô cầu nhóm B phát hiện trên địa bàn, cùng là học sinh Trường THCS Hai Bà Trưng (xã Hiệp Phước). Trong đó, có một trường hợp đã tử vong vì tình trạng quá nặng, 2 ca khác đang được cách ly, điều trị ở Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM.

Sở Y tế TPHCM đã khẩn trương chỉ đạo các đơn vị y tế phối hợp với ngành giáo dục và chính quyền địa phương triển khai đồng bộ các biện pháp giám sát, điều tra dịch tễ, dự phòng và kiểm soát nguy cơ lây lan.

Phụ huynh được khuyến cáo bình tĩnh, chủ động theo dõi sức khỏe con em, nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm và thực hiện đúng hướng dẫn của cơ quan y tế.

Trước đó, trong 4 tháng đầu năm, hệ thống giám sát tại TPHCM ghi nhận 6 trường hợp mắc bệnh não mô cầu (đều ở độ tuổi thanh thiếu niên) rải rác tại một số phường, xã.

Vào tháng 3, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM cũng tiếp nhận điều trị một bé gái nhiễm não mô cầu nhóm B biến chứng nhiễm trùng huyết và viêm màng não mủ nguy kịch, tiếp xúc ca tử vong ở đặc khu Phú Quốc.

Não mô cầu lây lan từ người sang người, nguy hiểm thế nào?

Theo Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM, não mô cầu là một bệnh truyền nhiễm, có thể gây sốc dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Bệnh lây truyền qua đường hô hấp, do hít phải các giọt nhỏ dịch tiết mũi họng bị nhiễm vi khuẩn Neisseria meningitidis. Đáng chú ý, khả năng lây truyền sẽ tăng nếu có đồng nhiễm cùng các virus đường hô hấp.

Não mô cầu xảy ra rải rác hoặc thành dịch ở nhiều nơi trên thế giới, chủ yếu vào mùa đông xuân. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thường gặp nhất là trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên từ 14 đến 20 tuổi, những người sống trong khu vực tập thể đông người (nhà trẻ, trường học, chung cư, doanh trại...) và cơ địa suy giảm miễn dịch.

Bệnh cảnh thường gặp nhất là nhiễm trùng huyết hay viêm màng não mủ, với các triệu chứng như: sốt cao đột ngột (có thể có rét run, ho, đau họng, mệt mỏi); đau đầu dữ dội, nôn, táo bón, gáy cứng (trẻ nhỏ có thể tiêu chảy, thóp phồng); rối loạn ý thức, li bì, kích thích vật vã (có thể có co giật, hôn mê); ban xuất huyết.

Ở trường hợp tối cấp, người mắc não mô cầu sẽ bị nhiễm trùng, nhiễm độc nặng, nhanh chóng lâm vào tình trạng sốc, kích động hoặc hôn mê sớm, ban xuất huyết xuất hiện sớm và lan nhanh.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC) nhấn mạnh, bệnh do não mô cầu có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề trong vòng 24 giờ kể từ khi khởi phát. Tuy nhiên, tiên lượng bệnh sẽ được cải thiện đáng kể nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, giúp giảm nguy cơ tử vong và hạn chế biến chứng nặng.

Cách phòng bệnh đặc hiệu

Về điều trị và dự phòng bệnh đặc hiệu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM cho biết, những người tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân (đã được chẩn đoán chắc chắn nhiễm não mô cầu), người tiếp xúc với bệnh nhân trong thời gian ngắn (có nguy cơ bị nhiễm bệnh qua đường hô hấp) sẽ được chỉ định dự phòng bằng thuốc.

Việc sử dụng sẽ theo chỉ định của bác sĩ, với thời gian càng sớm càng tốt (tối ưu trong vòng 24h sau khi có chẩn đoán xác định ca bệnh). Sở Y tế TPHCM lưu ý, phụ huynh không tự ý mua hoặc sử dụng kháng sinh dự phòng cho trẻ khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.

Việc xác định người cần dùng thuốc phụ thuộc tính chất và mức độ tiếp xúc với ca bệnh, do nhân viên y tế đánh giá. Ngoài ra, những người đã được sử dụng kháng sinh dự phòng vẫn cần tiếp tục theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ.

Ngoài ra, việc tiêm vaccine cũng là một cách phòng bệnh đặc hiệu. Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM và các cơ sở tiêm chủng đã có vaccine phòng bệnh não mô cầu ở nhiều nhóm, với độ tuổi được sử dụng bắt đầu từ trẻ sơ sinh.

BSCKI Lê Thị Giao Thi, Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu, cho biết thêm, tiêm vaccine là một trong những biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để phòng bệnh do não mô cầu.

Hiện nay, Việt Nam đã có các loại vaccine giúp phòng ngừa những nhóm huyết thanh não mô cầu như A, B, C, W và Y. Tuy nhiên, mỗi loại có phạm vi bảo vệ khác nhau.

Vì vậy, người dân nên chủ động đưa trẻ đi tiêm phòng và tham khảo ý kiến bác sĩ tại các cơ sở tiêm chủng đủ điều kiện, để lựa chọn vaccine phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng.

Bên cạnh đó, người dân cũng cần vệ sinh cá nhân, giữ môi trường sống thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc bệnh não mô cầu, không dùng chung các vật dụng cá nhân như ly uống nước, bàn chải đánh răng.

Đồng thời, nên duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi sức khỏe, đặc biệt khi trong gia đình, trường học hoặc nơi sinh hoạt tập thể có người mắc bệnh.

"Những người tiếp xúc gần với bệnh nhân não mô cầu cần sớm liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và chỉ định sử dụng kháng sinh dự phòng khi cần thiết, ngay cả khi đã tiêm vaccine. Người dân không nên tự ý sử dụng kháng sinh để phòng bệnh", BSCKI Lê Thị Giao Thi nói.