Nhiều bức ảnh chụp từ kính thiên văn Euclid - Ảnh: NASA
NASA vừa đưa ra một lời mời khá thú vị cho những ai thích ngắm ảnh vũ trụ. Thay vì chỉ nhìn những thiên hà rồi trầm trồ, người xem có thể giúp các nhà khoa học phát hiện những chỗ máy tính nhận nhầm.
Lời mời được NASA công bố giữa tháng 9-2026, thông qua dự án Artifact InSPECtor trên nền tảng khoa học cộng đồng Zooniverse. Người tham gia sẽ xem dữ liệu từ kính thiên văn không gian Euclid và kiểm tra những vùng ảnh mà AI cho là có lỗi.
Euclid là kính thiên văn của Cơ quan Vũ trụ châu Âu, với sự đóng góp quan trọng của NASA. Theo kế hoạch công bố, dự án sẽ bổ sung dữ liệu từ kính thiên văn Nancy Grace Roman của NASA từ đầu năm 2027.
Cách tham gia khá đơn giản. Người dùng dành khoảng 10-15 phút làm quen qua phần hướng dẫn, sau đó có thể bắt đầu xem ảnh. Không có yêu cầu về kiến thức chuyên môn, mỗi người cũng được tùy chọn thời gian đóng góp.
Kính thiên văn Euclid - Ảnh: NASA
Trong ảnh, phần mềm đã khoanh vùng và tô xanh những điểm nghi ngờ. Người xem quan sát rồi bấm nút xác nhận máy nhận diện đúng hay sai. Kết quả được dùng để giúp AI học cách phân biệt chính xác hơn.
Việc "chấm bài" này cần thiết bởi không phải dấu sáng nào trong ảnh cũng đến từ một ngôi sao hay thiên hà. Ánh sáng phản xạ từ thân kính thiên văn, tia vũ trụ đập vào cảm biến hoặc đặc điểm của bộ phận điện tử đều có thể để lại những dấu vết gây nhầm lẫn.
Có thể hình dung chúng giống vệt lóa chen vào một bức ảnh điện thoại. Trong dữ liệu thiên văn, những dấu vết ngoài ý muốn ấy đôi khi trông giống vật thể thật, khiến cả con người lẫn máy tính khó phân biệt.
Các nhà khoa học đã xây dựng công cụ AI để tìm và loại bỏ chúng. Tuy nhiên với thiết bị còn mới, phần mềm chưa phải lúc nào cũng nhận ra đúng. Nhờ người xem kiểm tra, nhóm nghiên cứu có thêm cơ sở để dạy máy phần nào nên giữ, phần nào cần bỏ khi phân tích.
Người dùng Internet có thể 'soi' ảnh thiên văn từ Euclid - Ảnh: NASA
Dữ liệu được đưa ra cũng có nét khác với những bức ảnh vũ trụ rực rỡ thường thấy. Dự án tập trung vào ảnh quang phổ, ghi lại ánh sáng thiên thể sau khi được tách thành các thành phần theo bước sóng.
Từ những dải sáng này, nhà thiên văn có thể tìm hiểu thiên hà ở xa đến đâu và những ngôi sao bên trong có đặc điểm gì. Bởi vậy, tìm lỗi không chỉ để có một bức ảnh đẹp hơn, mà còn giúp đọc đúng thông tin ánh sáng mang về.
Công việc ấy phục vụ mục tiêu lớn hơn của Euclid và Roman, tìm hiểu sự giãn nở của vũ trụ cùng bí ẩn năng lượng tối. Những câu hỏi xa xôi này cần bắt đầu từ dữ liệu đủ tin cậy.
Người quan tâm có thể vào trang Artifact InSPECtor trên Zooniverse để thử sức. Nếu gặp ảnh khó, họ còn có thể trao đổi với các tình nguyện viên và nhóm nghiên cứu trên diễn đàn.
Chỉ còn 15km, tàu robot vẫn không thể cứu kính thiên văn NASATàu robot LINK đã tiến cách kính thiên văn Swift chỉ 12-15 km nhưng phải từ bỏ nhiệm vụ giải cứu vì không còn đủ nhiên liệu.