New York 'giải mật' 170.000 tài liệu liên quan vụ tấn công khủng bố 11/9

New York vừa công bố trực tuyến khoảng 170.000 trang tài liệu liên quan vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, trong đó tập trung vào sức khỏe, chất lượng không khí và phản ứng của chính quyền thành phố. Động thái này diễn ra trước thềm tưởng niệm 25 năm sự kiện khiến 2.977 người tại Mỹ thiệt mạng, phần lớn trong vụ sụp đổ hai tòa Tháp đôi ở Trung tâm Thương mại Thế giới. Theo Tiền Phong, hồ sơ được giải mật có thể giúp công chúng hiểu rõ hơn thành phố từng biết gì về tình trạng ô nhiễm quanh Ground Zero, biết từ thời điểm nào và đã hành động ra sao. Ngay sau khi Tháp đôi đổ xuống, một đám mây bụi khổng lồ bao phủ khu vực, rồi tình trạng bụi bặm cùng ô nhiễm tiếp tục kéo dài suốt nhiều tháng. Các chất độc phát tán sau thảm họa được cho là có liên quan tới nhiều căn bệnh nghiêm trọng, trong đó có ung thư, khiến hàng nghìn người dân New York đến nay vẫn phải gánh chịu hậu quả. Chương trình giám sát y tế liên bang ghi nhận hơn 9.400 người đã tử vong trong những năm sau đó vì các bệnh liên quan đến việc tiếp xúc với khu vực bị ô nhiễm. Tại cuộc họp báo, Thị trưởng New York Mamdani nói những tài liệu mới công bố phản ánh điều thành phố biết về bầu không khí nhiễm độc, thời điểm nắm thông tin và cách hạn chế trách nhiệm pháp lý. Việc công khai hồ sơ được thực hiện theo thỏa thuận với 9/11 Health Watch, nhóm bảo vệ quyền lợi nạn nhân từng khởi kiện nhằm buộc chính quyền thành phố đưa các tài liệu ra ánh sáng. Benjamin Chevat, người đứng đầu 9/11 Health Watch, cáo buộc bốn chính quyền thị trưởng trong suốt 25 năm đã che giấu công chúng, Quốc hội Mỹ và Hội đồng Thành phố. Theo ông Chevat, các hồ sơ cho thấy thành phố thực sự biết về nguy cơ từ hóa chất độc hại tại Hạ Manhattan và phía Tây Brooklyn sau khi Tháp đôi sụp đổ. Những thông tin đó đáng chú ý bởi trong cùng thời gian, các quan chức thành phố vẫn trấn an người dân rằng không khí tại khu vực này an toàn hoặc nằm trong mức có thể chấp nhận được. Khi được hỏi về những người bị cho là đã che giấu thông tin, Thị trưởng Mamdani không nêu danh tính cụ thể, nhưng nhấn mạnh trách nhiệm liên quan nhiều nhân vật từng được người dân tin tưởng. Ông cho rằng người dân đã mắc bệnh vì những nhà lãnh đạo mà họ tin cậy khẳng định họ vẫn an toàn, dù phải hít thở bầu không khí chứa nhiều chất độc sau vụ tấn công. Bên cạnh khoảng 170.000 trang được đăng tải, nguồn tin cho biết tổng số tài liệu công bố trong ngày 8/9 được mô tả là khoảng 173.000 tài liệu. Các hồ sơ còn lại sẽ tiếp tục được đăng trực tuyến theo từng đợt trong 12 tháng tới, mở rộng khả năng làm rõ những quyết định được đưa ra sau thảm họa. Một phần tài liệu có thể liên quan hai cựu thị trưởng New York là Rudy Giuliani, người đang giữ chức khi vụ tấn công xảy ra, và Michael Bloomberg, người lãnh đạo thành phố từ tháng 1/2002 đến tháng 12/2013. Tài liệu liên quan chính quyền ông Giuliani đề cập các cuộc thảo luận khi đó về trách nhiệm pháp lý cũng như những nguy cơ sức khỏe mà người dân có thể đối mặt. Một hồ sơ khác ghi nhận thông tin do Hạ nghị sĩ Jerry Nadler cung cấp trong nhiệm kỳ của ông Bloomberg, liên quan lo ngại cư dân Hạ Manhattan về chất lượng không khí. Những tài liệu này không chỉ kể lại phản ứng tức thời của chính quyền sau vụ tấn công, mà còn đặt câu hỏi về cách thông tin sức khỏe được thu thập, đánh giá và truyền đạt. Ngày 11/9/2001, những kẻ không tặc chiếm quyền kiểm soát hai máy bay rồi điều khiển chúng đâm vào hai tòa tháp của Trung tâm Thương mại Thế giới tại New York. Chiếc máy bay thứ ba bị không tặc đâm vào Lầu Năm Góc, trụ sở Bộ Quốc phòng Mỹ, trong khi chiếc thứ tư rơi xuống khu vực rừng gần Shanksville thuộc bang Pennsylvania. Chiếc máy bay cuối cùng dường như đang hướng tới Điện Capitol hoặc Nhà Trắng, nhưng hành khách đã chống trả, giành lại quyền kiểm soát trước khi máy bay rơi. Việc tiếp tục công bố hồ sơ trong năm tới được kỳ vọng giúp xã hội nhìn đầy đủ hơn về những cảnh báo sức khỏe, lựa chọn quản lý khủng hoảng và trách nhiệm của chính quyền sau ngày 11/9.