Trẻ em tại Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ như bạo lực, bóc lột, xâm hại tình dục, bao gồm cả xâm hại và bóc lột trên môi trường mạng, cũng như lao động nặng nhọc, độc hại.
Michaela Bauer - Phó Trưởng Đại diện Quỹ Nhi đồng Liên Hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF) tại Việt Nam cho hay, để giải quyết những thách thức này, luật pháp và chính sách thôi là chưa đủ. Điều cần thiết là một hệ thống bảo vệ trẻ em vững mạnh, tích hợp và được bảo đảm nguồn lực tài chính, với đội ngũ nhân viên công tác xã hội có năng lực, dữ liệu tin cậy, cơ chế phối hợp hiệu quả và các dịch vụ dễ tiếp cận đến mọi cộng đồng.
Vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức
Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Đức Luận cho hay, trong thời gian qua, công tác bảo vệ trẻ em luôn nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước. Ngày 25/12/2023, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 28 về tăng cường công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc thể hiện cam kết chính trị mạnh mẽ của Việt Nam trong công tác bảo vệ trẻ em và bảo đảm thực hiện quyền trẻ em.
Cùng với đó, công tác bảo vệ trẻ em ở Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, nổi bật như hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ trẻ em ngày càng được hoàn thiện nhằm bảo đảm cho trẻ em được sống trong môi trường an toàn, thân thiện, lành mạnh và bình đẳng. Trên 80% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được trợ giúp phù hợp với nhu cầu và điều kiện phát triển kinh tế-xã hội của địa phương; trẻ em lao động trái quy định của pháp luật đã giảm từ 5,4% xuống còn 1,31%; 100% trẻ em bị xâm hại được áp dụng các biện pháp hỗ trợ, can thiệp phù hợp, hệ thống dịch vụ bảo vệ trẻ em 3 cấp độ bao gồm: phòng ngừa, hỗ trợ, can thiệp…
Những kết quả đó đã góp phần khẳng định cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc thực hiện Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em (CRC), các Công ước, điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia, phê chuẩn và các mục tiêu phát triển bền vững, được cộng đồng quốc tế ghi nhận, đánh giá cao.
Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Đức Luận nhấn mạnh, tuy nhiên hiện nay, công tác bảo vệ trẻ em vẫn đang đứng trước không ít khó khăn, thách thức như tình trạng bạo lực trẻ em có xu hướng gia tăng trên phạm vi toàn cầu trong bối cảnh suy thoái kinh tế, lạm phát và các cú sốc thiên tai/xã hội khiến trẻ em yếu thế có nguy cơ cao phải bỏ học và tham gia lao động sớm.
Bên cạnh đó, lao động trẻ em còn tồn tại ở khu vực nông, lâm, thủy sản, trong hộ gia đình, các cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ - những nơi rất khó kiểm tra, giám sát. Mạng lưới cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em ở một số nơi còn mỏng, việc kết nối, liên thông và chuyển tuyến dịch vụ chưa đồng bộ; ứng dụng công nghệ thông tin và quản lý dữ liệu trẻ em tại cơ sở còn chênh lệch giữa các vùng miền.
Việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy và triển khai chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý, điều hành công tác bảo vệ trẻ em.
Trước tình trạng trên, ngày 28/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1415/QĐ-TTg ban hành Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030. Chương trình với mục tiêu bảo đảm mọi trẻ em được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh; giảm thiểu trẻ em bị xâm hại trên phạm vi cả nước và tạo cơ hội cho trẻ em bị bạo lực, xâm hại tình dục, trẻ em lao động trái quy định của pháp, trẻ em có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khác được hòa nhập, phát triển toàn diện góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững liên quan đến trẻ em.
Công tác phòng ngừa triển khai như một hệ thống thống nhất
Theo thống kê, tính đến năm 2025, toàn quốc có 24.950.416 trẻ em, trong đó 13.092.705 trẻ em nam (chiếm 52,5%), 11.857.711 trẻ em nữ (chiếm 47,5%); tỷ lệ trẻ em người dân tộc thiểu số chiếm 18,3%; tỷ lệ trẻ em nghèo đa chiều chiếm 8,4%; có 790.514 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, chiếm 3,2% tổng số trẻ em; số trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được hưởng chính sách trợ giúp xã hội hằng tháng khoảng 15.000 trẻ em.
Bà Michaela Bauer nhấn mạnh, các bằng chứng quốc tế cho thấy trẻ em được bảo vệ tốt nhất khi công tác phòng ngừa và ứng phó được triển khai như một hệ thống thống nhất, xuyên suốt từ cấp quốc gia đến gia đình, nhà trường và cộng đồng. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, cùng với sự tham gia tích cực của các cơ quan nhà nước, trường học, gia đình, cộng đồng, doanh nghiệp, truyền thông và chính bản thân trẻ em.
Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, bảo vệ trẻ em cần được nhìn nhận như nền tảng của nguồn nhân lực chất lượng cao, sự ổn định xã hội và thịnh vượng lâu dài. Tương lai của một quốc gia phụ thuộc vào sức khỏe, học tập, sự an toàn và khả năng phát huy tối đa tiềm năng của trẻ em.
Phó Trưởng Đại diện Quỹ Nhi đồng Liên Hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF) tại Việt Nam cho hay, việc phê duyệt Chương trình Quốc gia mới đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Hội nghị Bộ trưởng Toàn cầu lần thứ hai về Chấm dứt Bạo lực đối với Trẻ em sẽ được tổ chức tại Manila vào tháng 11 năm 2026. Hội nghị là cơ hội quan trọng để Việt Nam chia sẻ những kết quả đạt được, tái khẳng định các cam kết và gắn kết các hành động quốc gia với động lực toàn cầu nhằm thực hiện Mục tiêu Phát triển Bền vững 16.2.
Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm (2026-2030). Thứ trưởng Lê Đức Luận cho biết, Bộ Y tế cùng với các Bộ, ngành, tổ chức và chính quyền địa phương cùng nhau cam kết chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện, lồng ghép các mục tiêu của Chương trình vào nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội của các bộ, ngành và địa phương.
Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026-2030 đã đặt ra một số chỉ tiêu quan trọng đến năm 2030: Tỷ lệ trẻ em bị bạo lực và xâm hại tình dục sẽ giảm ít nhất 5% mỗi năm, đồng thời đưa tỷ lệ lao động trẻ em trong độ tuổi từ 5 đến 17 tuổi xuống dưới 1,1%; 100% tỉnh, thành phố triển khai mô hình cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em tích hợp, 95% cấp xã triển khai mô hình dịch vụ liên ngành và 100% cấp xã thành lập phòng điều tra thân thiện.
UNICEF khuyến khích tiếp tục đầu tư cho đội ngũ nhân viên công tác xã hội chuyên trách, có trình độ và được cấp chứng chỉ hành nghề, với các tiêu chuẩn nghề nghiệp rõ ràng, cơ chế giám sát và bố trí nhân sự đầy đủ, đặc biệt tại cấp xã, bao gồm cả các trạm y tế xã. Đây là lực lượng tuyến đầu có vai trò then chốt trong việc phát hiện nguy cơ, quản lý trường hợp, điều phối dịch vụ và bảo đảm mọi trẻ em đều nhận được sự hỗ trợ kịp thời, lấy trẻ em làm trung tâm, thông qua một hệ thống được điều phối tốt dưới sự dẫn dắt của Nhà nước.
Để thực hiện thành công các mục tiêu, chỉ tiêu trên, Chương trình tập trung vào sáu nhóm nhiệm vụ và giải pháp chiến lược bao gồm: Hoàn thiện thể chế, chính sách và tiêu chuẩn hướng dẫn về bảo vệ trẻ em; đổi mới công tác truyền thông, giáo dục pháp luật và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ chuyên trách; phát triển hệ thống dịch vụ bảo vệ trẻ em thông qua việc thúc đẩy liên kết giữa y tế, giáo dục, tư pháp, trợ giúp pháp lý và an sinh xã hội.
Bên cạnh đó là việc đẩy mạnh công tác phòng ngừa, phát hiện và can thiệp lao động trẻ em, đặc biệt trong nông nghiệp, chuỗi cung ứng, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình và làng nghề; tăng cường hợp tác quốc tế kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý dữ liệu và tổ chức thanh tra, kiểm tra, giám sát, đánh giá định kỳ việc thực hiện Chương trình./.
(Vietnam+)