Khi thông tin bị đánh cắp kéo theo nghĩa vụ thuế
Một người không tham gia điều hành doanh nghiệp vẫn có thể được ghi nhận là người đại diện theo pháp luật; một khoản tiền lương không thực nhận vẫn có thể xuất hiện trong dữ liệu thu nhập. Thông tin bị sử dụng trái phép có thể kéo theo nghĩa vụ thuế không đúng thực tế và rủi ro pháp lý cho người bị mạo danh.
Tại họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Tài chính chiều 6/10, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể cho biết, theo phản ánh có khoảng 4.000 trường hợp phản ánh có dấu hiệu bị mạo danh để đăng ký doanh nghiệp. Cơ quan chức năng đang phối hợp rà soát, xác minh từng trường hợp để làm rõ có hay không hành vi mạo danh. Đây là những phản ánh cần kiểm tra, chưa phải toàn bộ các vụ việc đã được kết luận.
Theo Cục Thuế, qua tiếp nhận thông tin từ nhiều kênh, cơ quan thuế ghi nhận tình trạng thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép để đăng ký đứng tên doanh nghiệp hoặc kê khai thu nhập, tiền lương, tiền công không đúng thực tế, làm phát sinh nghĩa vụ, nợ thuế.
Cục Thuế cho biết, trước đây, việc đăng ký doanh nghiệp qua mạng không yêu cầu người dân đến trực tiếp, chưa yêu cầu xác thực sinh trắc học ngay từ đầu. Cùng với tình trạng lộ lọt dữ liệu cá nhân, cơ chế này đã bị lợi dụng để sử dụng thông tin của người khác.
Rủi ro không dừng ở khoản thuế được ghi nhận. Theo Cục Thuế, thông tin bị sử dụng trái phép còn có thể bị lợi dụng để thực hiện vi phạm về thuế, hóa đơn và các quy định liên quan, kéo theo nguy cơ nợ thuế, tạm hoãn xuất cảnh hoặc liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật.
Trong Chiến dịch làm sạch mã số thuế, Cục Thuế xác định bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân bị sử dụng trái phép thông tin là nội dung ưu tiên.
Tại họp báo, ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, đến cuối tháng 9, Cục Thuế đã rà soát, phân loại, giao trách nhiệm xử lý đến từng địa phương, tăng cường phối hợp cơ quan đăng ký kinh doanh, công an, hải quan và chính quyền địa phương.
Trên cơ sở phản ánh tiếp nhận được, cơ quan thuế rà soát thông tin thuộc phạm vi quản lý, thông tin đầy đủ cho người dân về tình trạng hoạt động và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp, hộ kinh doanh liên quan. Khi cần thiết, cơ quan thuế chủ động cung cấp, trao đổi thông tin với cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an để phục vụ xác minh, xử lý theo thẩm quyền.
Về kết quả chung của chiến dịch, Cục Thuế cho biết, cơ quan thuế đã hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với gần 109.000 doanh nghiệp, chi nhánh doanh nghiệp và tổ chức, tăng 25% so thời điểm cuối năm 2025; xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế cho gần 52.000 trường hợp để tiếp tục hoàn tất thủ tục giải thể; khôi phục mã số thuế cho 3.840 doanh nghiệp, tổ chức quay trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tách bạch trách nhiệm, xử lý theo từng trường hợp
Với trường hợp phát hiện tổ chức kê khai thu nhập trong khi thực tế không được trả thu nhập, cá nhân có thể gửi phản ánh trực tuyến trên eTax Mobile, tại chức năng “Tra cứu thông tin quyết toán”, mục “Hỗ trợ quyết toán thuế thu nhập cá nhân”. Cơ quan thuế kiểm tra, xác minh, hướng dẫn xử lý và cập nhật kết quả để người nộp thuế theo dõi.
Nếu xác minh cho thấy phản ánh chính xác, cơ quan thuế sẽ đề nghị tổ chức liên quan kê khai, điều chỉnh thông tin thu nhập cho đúng thực tế, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.
Với trường hợp bị mạo danh thành lập doanh nghiệp, sau đó doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, cơ quan thuế hướng dẫn cá nhân trình báo cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an. Tùy tính chất vụ việc, các cơ quan phối hợp xác minh hành vi sử dụng trái phép thông tin và xử lý theo thẩm quyền.
Trên cơ sở kết quả xác minh của cơ quan có thẩm quyền cùng tài liệu người dân cung cấp, cơ quan thuế xử lý, điều chỉnh thông tin và nghĩa vụ thuế theo quy định. Trọng tâm là phân biệt rõ nghĩa vụ thực tế của cá nhân với nghĩa vụ phát sinh từ hành vi sử dụng trái phép thông tin của người đó. Việc gửi phản ánh không tự động làm chấm dứt nghĩa vụ đang được ghi nhận trên hệ thống.
Người dân khi phát hiện dấu hiệu mạo danh cần kịp thời thông báo cho cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh, cung cấp tài liệu chứng minh không thực hiện hoạt động, giao dịch liên quan. Trường hợp có dấu hiệu sử dụng giấy tờ giả, chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép thông tin để vi phạm pháp luật, cần trình báo cơ quan công an.
Tuy nhiên, trách nhiệm phối hợp xác minh cũng thuộc về cơ quan quản lý. Cục Thuế yêu cầu hạn chế tối đa việc đề nghị người dân cung cấp lại thông tin, tài liệu đã có hoặc có thể khai thác, trao đổi với cơ quan nhà nước khác; đồng thời thông tin rõ tình trạng xử lý, nghĩa vụ thuế liên quan và đầu mối phối hợp.
Cơ quan thuế đồng thời chủ động phối hợp xác minh và cập nhật kịp thời thông tin quản lý thuế theo kết quả giải quyết.
Liên quan xử lý hồ sơ trong Chiến dịch làm sạch mã số thuế, ông Lê Long nhấn mạnh: “không để hồ sơ kéo dài mà không có phương án giải quyết”.
Ngăn mạo danh từ khâu đăng ký
Để phòng ngừa mạo danh, theo Cục Thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế đã triển khai cơ chế một cửa liên thông trong đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế.
Đối với doanh nghiệp thành lập theo Luật Doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh đăng ký qua cơ quan đăng ký kinh doanh, việc kiểm tra, xác thực danh tính người nộp thuế, cá nhân thành lập và người đại diện theo pháp luật được cơ quan đăng ký kinh doanh thực hiện theo quy định. Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể cũng đang phối hợp Bộ Công an triển khai các biện pháp xác thực danh tính nhằm hạn chế mạo danh.
Về phía cơ quan thuế, việc xác thực được triển khai đối với người đại diện theo pháp luật, chủ hộ kinh doanh và cá nhân đăng ký thuế, thông qua kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh và xác thực điện tử.
Các biện pháp gồm sử dụng tài khoản định danh điện tử trong giao dịch thuế điện tử; xác thực số định danh cá nhân khi đăng ký thuế từ tháng 7/2025; xác thực sinh trắc học khi đăng ký hoặc thay đổi thông tin đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử từ tháng 5/2026.
Theo Cục Thuế, những biện pháp này giúp loại bỏ tình trạng trùng lặp trong cấp mã số thuế cá nhân, hạn chế sử dụng thông tin của người khác để thành lập doanh nghiệp, đăng ký thuế, kê khai khống thu nhập hoặc gian lận về thuế, hóa đơn.
Hệ thống quản lý thuế đồng thời tự động kiểm tra, đối chiếu dữ liệu để phát hiện thông tin trùng lặp, sai sót, không phù hợp hoặc bất thường. Kết quả phục vụ đánh giá, phân loại rủi ro, cảnh báo và kiểm tra. Khi tiếp nhận thông tin doanh nghiệp mới thành lập do cơ quan đăng ký kinh doanh truyền sang, cơ quan thuế thực hiện xác thực, đối chiếu tự động qua ba ứng dụng quản lý của ngành thuế. Khi cần thiết, cơ quan thuế có thể làm việc trực tiếp với người đại diện theo pháp luật tại địa bàn đặt trụ sở để xác thực thông tin đăng ký thuế.
Cá nhân cũng có thể chủ động kiểm tra trên eTax Mobile danh sách doanh nghiệp, hộ kinh doanh mà mình được ghi nhận là chủ sở hữu, chủ hộ hoặc người đại diện theo pháp luật, cùng nguồn thu nhập do tổ chức chi trả kê khai. Khi phát hiện thông tin không đúng thực tế, người dân có thể phản hồi để cơ quan thuế kiểm tra, xác minh.
Về phòng ngừa lâu dài, bà Trịnh Thị Hương cho biết, cơ quan chuyên môn đang nghiên cứu sửa đổi Luật Doanh nghiệp, trong đó xem xét nội dung hạn chế mạo danh thông tin cá nhân để thành lập doanh nghiệp.
Cục Thuế đề xuất tiếp tục hoàn thiện liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế, đăng ký kinh doanh, công an và các cơ quan liên quan; thống nhất xác thực danh tính ngay từ khâu đăng ký, tăng cường sử dụng dữ liệu định danh, sinh trắc học. Cùng với đó là hoàn thiện quy trình xác minh liên ngành, kịp thời điều chỉnh dữ liệu khi xác định người dân là nạn nhân, xử lý tổ chức, cá nhân thực hiện hoặc tiếp tay cho hành vi giả mạo.
Một giải pháp khác là tăng cường rà soát, đối chiếu dữ liệu về người nộp thuế, doanh nghiệp và thu nhập giữa cơ quan thuế với các cơ quan, tổ chức liên quan. Những dấu hiệu như thông tin cá nhân không phù hợp trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, khoản thu nhập không phù hợp với thông tin cá nhân cung cấp được sử dụng để đánh giá, phân loại rủi ro và kiểm tra, xác minh theo quy định.
Việc liên thông cũng cần đi cùng bảo mật, phân quyền truy cập, kiểm soát khai thác dữ liệu đúng thẩm quyền và mục đích. Bảo vệ người dân trong trường hợp mạo danh vì thế gắn với cả hai yêu cầu: ngăn thông tin bị sử dụng trái phép và xử lý kịp thời những nghĩa vụ bị ghi nhận sai sau khi có kết quả xác minh.
MINH PHƯƠNG