Ngôi đền thờ ông tổ nghề trồng dưa hấu

Nguồn ảnh: Tiền Phong

Dưới chân núi An Tiêm, ngôi đền cổ lưu giữ truyền thuyết về Mai An Tiêm - người gắn với sự tích quả dưa hấu đỏ và câu chuyện về ý chí tự lực, vượt khó của người Việt từ thuở xa xưa. Lễ hội ở ngôi đền thiêng thờ thần rắn gần 400 năm tuổi Khánh thành di tích quốc gia Mộ và Đền thờ Lê Đức Tuy sau tu bổ...

Video: Đền thờ Mai An Tiêm và câu chuyện dưa hấu đỏ.

Di tích văn hóa lịch sử đền thờ Mai An Tiêm tọa lạc dưới chân núi An Tiêm, xã Nga An, tỉnh Thanh Hóa. Theo người dân địa phương, đền thờ Mai An Tiêm đã có từ lâu nhằm tưởng nhớ nhân vật huyền sử được xem là người có công khai phá, xây dựng vùng đất Nga Sơn (cũ) từ buổi đầu dựng nước và gắn với sự tích về quả dưa hấu đỏ.

Để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa sâu sắc của dân tộc, năm 2010 UBND tỉnh Thanh Hóa cho phép trùng tu, tôn tạo lại đền thờ Đức thánh Mai An Tiêm với kết cấu hình chữ đinh, gồm 5 gian tiền bái, 3 gian hậu cung, khuôn viên rộng hàng nghìn m2, cây cối xanh tốt.

Từ bên ngoài, ngôi đền gây ấn tượng bởi dáng vẻ cổ kính với mái ngói cong vút, những đường nét chạm khắc tinh xảo và bố cục hài hòa. Bước vào gian hậu cung, trên vị trí cao nhất là linh vị thân phụ và thân mẫu của Đức thánh Mai An Tiêm.

Chính tọa ở giữa là tượng Đức thánh, trên tay cầm quả dưa hấu đỏ - hình ảnh tượng trưng cho công đức và dấu ấn của Mai An Tiêm trong truyền thuyết dân gian.

Quả dưa hấu trở thành hình ảnh quen thuộc trong không gian thờ tự, gợi nhớ hành trình từ những ngày đầu khai phá đến khi tạo dựng cuộc sống bằng chính sức lao động của mình. Theo truyền thuyết, Mai An Tiêm là con nuôi Vua Hùng. Chàng Mai An Tiêm vốn nhanh nhẹn, xuất chúng hơn người. Bởi vậy được vua Hùng tin yêu, gả con gái (nàng Ba) và ban cho nhiều bổng lộc khiến không ít kẻ xung quanh ganh ghét, đố kỵ. Mặc dù được vua ban tặng nhiều bổng lộc, Mai An Tiêm không ỷ lại. Chàng quan niệm, chỉ những gì do chính tay mình làm ra, đánh đổi bằng mồ hôi, công sức bản thân mới đáng quý. Nên đã nói với người xung quanh "của biếu là của lo, của cho là của nợ"

Những lời nói thật thà, chính trực của Mai An Tiêm bị kẻ xấu lợi dụng, nói với vua rằng chàng coi thường của cải vua ban. Vì vậy, nhà vua đã đày cả gia đình Mai An Tiêm ra vùng đảo hoang sinh sống (tương truyền vùng đảo hoang là xã Nga Phú, huyện Nga Sơn cũ, nay là xã Nga An, tỉnh Thanh Hóa). Nhà vua tin rằng đối mặt với sóng dữ biển khơi, với đói khát, Mai An Tiêm sẽ phải hối hận mà cầu xin tha thứ. Ở đảo hoang, trong lúc cùng vợ con rong ruổi tìm cách mưu sinh, chàng tình cờ tìm thấy một quả lạ do chim ăn thừa để lại, vỏ quả màu xanh, bên trong ruột đỏ (dưa hấu). Chàng nếm thử, thấy quả lạ có vị ngọt thanh mát, ăn vào khiến cơ thể tỉnh táo, khỏe mạnh.

Từ đó, chàng cùng vợ gieo giống quả này trồng ở đảo hoang. Khi số lượng quả lạ được trồng mỗi ngày nhiều hơn, ăn không hết, chàng đã nghĩ ra cách khắc tên mình lên những quả lạ, thả trôi trên biển, nhờ sóng biển đưa vào đất liền. Chẳng bao lâu sau, thuyền của các nhà buôn đã ghé đảo hoang, thu mua quả lạ, nhờ đó mà gia đình Mai An Tiêm đã đổi được rất nhiều vật dụng phục vụ đời sống và sản xuất, có cuộc sống no đủ.

Biết tin, nhà vua đã xóa bỏ hoàn toàn định kiến, cho người ra đảo hoang đón cả gia đình Mai An Tiêm trở lại đất liền. Từ đó, ông trở thành biểu tượng của tinh thần tự lực, ý chí vượt khó và sức mạnh của lao động. Trong ảnh là bức phù điêu về câu chuyện Mai An Tiêm mang dưa hấu dâng lên vua.

Theo chính quyền địa phương, hàng năm, vào dịp 12-15 tháng 3 (Âm lịch), người dân và du khách thập phương lại ghé về đền thờ Mai An Tiêm để trẩy hội, thắp hương tưởng nhớ những công lao khai hoang bờ cõi mà ông đã tạo nên.

Tọa lạc dưới chân núi An Tiêm thuộc xã Nga An, tỉnh Thanh Hóa, đền thờ Mai An Tiêm là di tích văn hóa lịch sử ghi dấu huyền tích về người có công khai phá vùng đất Nga Sơn thuở đầu dựng nước. Sau đợt trùng tu năm 2010 theo quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa, công trình hiện hữu với quy mô năm gian tiền bái và ba gian hậu cung theo kết cấu hình chữ đinh cổ kính. Gian hậu cung đặt tượng thờ Đức thánh uy nghiêm tay cầm quả dưa hấu đỏ, biểu tượng vĩnh cửu gắn liền với sự tích khai hoang lập nghiệp của dân tộc. Theo tích xưa, Mai An Tiêm là con nuôi vua Hùng, người luôn giữ vững khí tiết chính trực cùng quan niệm của biếu là của lo, của cho là của nợ. Câu nói này khiến chàng phải chịu cảnh lưu đày ra hoang đảo trước sự gièm pha của kẻ ganh ghét cùng cơn thịnh nộ từ nhà vua. Giữa muôn vàn khắc nghiệt nơi đảo vắng, Mai An Tiêm cùng gia đình đã phát hiện giống quả lạ do chim thả lại, kiên trì gieo trồng và mở rộng sản xuất bằng chính mồ hôi công sức. Sáng kiến khắc tên lên vỏ dưa thả trôi sóng biển đã kết nối hòn đảo với các thương thuyền, mở ra hoạt động giao thương trao đổi vật dụng thiết yếu phục vụ đời sống. Cảm phục trước ý chí quật cường và thành quả lao động chân chính của con nuôi, vua Hùng đã đón gia đình chàng hồi hương trong danh dự. Không gian thờ tự tôn nghiêm ngày nay tiếp tục khẳng định giá trị trường tồn của Mai An Tiêm như một biểu tượng cho khát vọng tự lực, ý chí vươn lên và tinh thần lao động sáng tạo của người Việt.