Từ pho tượng vùi dưới cát đến lời trả giá 2 tỷ đồng
Nhận bằng khen của Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi sau nhiều năm kể từ ngày tình cờ tìm thấy pho tượng, ông Dương Đình Lục (65 tuổi, trú xã Vạn Tường, tỉnh Quảng Ngãi) vẫn nhớ như in buổi lặn biển vào tháng 3/2021.
Ông Lục cho biết hôm đó ông đang lặn bắt ốc và cá tại vùng biển thôn Tuyết Diêm 3 (xã Bình Thuận, huyện Bình Sơn, nay thuộc xã Vạn Tường) ông bất ngờ phát hiện dưới đáy biển có một số mảnh sành sứ.
Thấy lạ, nên ông nán lại, dùng tay quạt lớp cát xung quanh để tìm kiếm thêm. Sau nhiều lần quạt cát, một phần khối đá dần lộ ra. Ông tiếp tục moi lớp cát phủ bên ngoài và nhận ra đó là một pho tượng lớn bị chôn vùi, phần đầu cắm sâu xuống đáy biển.
“Lúc phát hiện mừng lắm, nghĩ trong bụng là cổ vật nên rất mừng”, ông Lục nhớ lại.
Vị trí phát hiện pho tượng cách bờ khoảng 50 m, ở độ sâu chừng 4 m. Do tượng quá lớn và nặng, một mình ông không thể đưa lên bờ nên phải quay về gọi thêm người thân, thuê phương tiện rồi trở lại trục vớt.
Pho tượng nặng khoảng 150 kg, khiến việc đưa từ đáy biển vào bờ mất nhiều công sức.
Sau khi đưa được hiện vật về nhà, câu chuyện một người dân địa phương tìm thấy pho tượng lạ nhanh chóng lan ra, nhiều người hiếu kỳ tìm đến xem. Rồi thông tin cũng đến tai những người buôn bán đồ cổ. Một thời gian sau, nhiều người tìm đến nhà ông Lục hỏi mua.
Lúc ấy, có người đưa ra mức giá lên tới 2 tỷ đồng và nói nếu ông Lục đồng ý sẽ giao tiền, đưa tượng đi ngay. Với một gia đình làm nông, đó là khoản tiền rất lớn. Tuy nhiên, ông Lục vẫn quyết định không bán.
“Có người đến hỏi mua với giá 2 tỷ đồng. Họ nói tôi đồng ý là sẽ giao tiền và đưa bức tượng đi ngay. Có điều tôi thấy bức tượng này có yếu tố tâm linh nên càng không muốn biến nó thành món hàng để trao đổi”, ông Lục nói.
Ông Lục cho biết thêm, vợ chồng ông làm nông, kinh tế rất khó khăn nhưng vẫn không bán bức tượng dù được trả khoản tiền lớn. Bây giờ bức tượng đã được xác định giá trị và đưa về bảo tàng trưng bày cho mọi người cùng chiêm ngưỡng.
Bà Phùng Thị Hồng vợ ông Lục cũng đồng tình với quyết định của chồng.
“Gia đình khi ấy còn nhiều khó khăn, nhưng hai vợ chồng vẫn thống nhất không bán pho tượng. Số tiền người mua đưa ra thực sự rất lớn so với điều kiện của gia đình, nhưng khi đã xác định đây là hiện vật cần được giữ gìn thì vợ chồng bà không còn nghĩ đến chuyện bán. Đến nay, khi pho tượng được đưa về bảo tàng, gia đình cũng không tiếc nuối vì đã từ chối khoản tiền ấy”, bà Hồng chia sẻ.
Giao cổ vật cho Nhà nước, nhận phần thưởng sau nhiều năm
Sau thời gian bảo quản pho tượng tại nhà, ông Lục chủ động liên hệ cơ quan chức năng và Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi để bàn giao hiện vật, với mong muốn cổ vật được cơ quan chuyên môn bảo quản, nghiên cứu và xác định giá trị.
“Mong muốn của mình là nếu đây thực sự là cổ vật thì nên được cơ quan chuyên môn bảo quản, nghiên cứu và xác định giá trị, thay vì tiếp tục để ở nhà”, ông Lục nói.
Năm 2023, ông chính thức bàn giao pho tượng cho Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi. Sau khi tiếp nhận, bảo tàng thành lập hội đồng giám định nhằm xác định niên đại, chất liệu và những đặc điểm của hiện vật.
Kết quả giám định xác định đây là tượng thần khỉ Hanuman, có niên đại khoảng thế kỷ XI-XII (800-1000 năm). Tượng được làm bằng đá sa thạch hạt mịn, cao 84 cm, ngang 40 cm, nặng khoảng 150 kg. Cổ vật gồm phần bệ đá hình bát giác cao 14 cm và phần thân tượng cao 70 cm, được tạo tác trong tư thế ngồi.
Từ một pho tượng nằm sâu hàng trăm năm dưới lớp cát đáy biển đến hiện vật được bảo quản, nghiên cứu và trưng bày tại bảo tàng là hành trình kéo dài nhiều năm. Với ông Lục, việc cổ vật được đưa về đúng nơi để gìn giữ và giới thiệu đến công chúng khiến ông nhẹ lòng hơn cả.
Nhìn lại quyết định năm xưa, khi từng từ chối lời đề nghị mua pho tượng với giá 2 tỷ đồng, ông Lục cho biết gia đình đến nay không hề tiếc nuối. Với ông, việc cổ vật được xác định giá trị, đưa về bảo tàng bảo quản, trưng bày và được Nhà nước ghi nhận là điều đáng quý hơn.
Khi được hỏi nếu được lựa chọn lại, ông Lục khẳng định ông vẫn sẽ làm như vậy: không bán pho tượng và giao lại cho Nhà nước để bảo tồn, gìn giữ lâu dài.
Sáng 28/9, UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức tuyên dương, khen thưởng ông Dương Đình Lục (65 tuổi, trú xã Vạn Tường, tỉnh Quảng Ngãi) vì có thành tích trong việc phát hiện, giao nộp cổ vật tượng thần khỉ Hanuman.
Phát biểu tại buổi lễ, bà Y Ngọc - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ngãi, thay mặt Chủ tịch UBND tỉnh trao bằng khen cùng hơn 3,5 triệu đồng tiền thưởng cho ông Lục, ghi nhận đóng góp của ông trong việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa.
Trước đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng quyết định thưởng gần 93 triệu đồng cho ông Lục vì đã giao nộp cổ vật. Khoản tiền được trích từ nguồn kinh phí sự nghiệp văn hóa của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi và được yêu cầu thực hiện chi thưởng trong năm 2026.