Theo báo cáo công bố ngày 21/10 của Văn phòng LHQ về ma túy và tội phạm (UNODC) và Tổ chức Di cư quốc tế (IOM), trong năm 2025, các mạng lưới đưa người di cư trái phép qua bốn tuyến đường biển chính hướng tới châu Âu đã thu về khoảng 388-509 triệu USD. Ước tính, khoảng 190.000-209.000 người đã được các mạng lưới đưa qua những tuyến đường này. Các tuyến đường có điểm xuất phát và mức chi phí khác nhau, song đều tiềm ẩn nguy cơ bị lừa đảo, bóc lột hoặc gặp nạn trên biển. Trung Địa Trung Hải là tuyến đường có chi phí cao nhất, chủ yếu nối Bắc Phi với Italy và Malta. Khoảng 84.000-100.400 người tìm cách vượt biển trên tuyến này trong năm 2025. Khảo sát của IOM cho thấy, 45% số người được hỏi đã phải trả hơn 7.500 USD/người cho hành trình này.
Tuyến Đông Địa Trung Hải, kết nối Thổ Nhĩ Kỳ, Libya và một số khu vực Trung Đông với Hy Lạp, Cyprus và Bulgaria, ghi nhận khoảng 48.400-51.300 người lựa chọn. Trong khi đó, khoảng 24.500 người được đưa đi qua Tây Địa Trung Hải, nối Bắc Phi và Tây Phi với Tây Ban Nha; khoảng 33.000 người tham gia hành trình từ bờ biển phía tây bắc châu Phi tới quần đảo Canary của Tây Ban Nha qua Đại Tây Dương. Trên tuyến đường sau, người di cư thường phải đi trên những chiếc thuyền nhỏ, thiếu điều kiện bảo đảm an toàn, dù chi phí dịch vụ có thể thấp hơn đáng kể.
Báo cáo của LHQ cho thấy, dòng tiền từ hoạt động này được phân bổ qua nhiều khâu. Ngoài chi phí phương tiện, các đường dây còn sử dụng tiền thu được để trả cho bên trung gian, hối lộ quan chức, tài trợ cho các nhóm vũ trang và rửa tiền. Tiền có thể được giữ lại tại quốc gia xuất phát hoặc chuyển tới những nước nằm ngoài hành trình của người di cư. Việc dòng tiền không nhất thiết đi cùng tuyến đường di chuyển khiến công tác truy tìm nguồn thu và xác định những đối tượng đứng sau các mạng lưới trở nên phức tạp.
Để che giấu nguồn gốc tiền, các đối tượng sử dụng nhiều phương thức thanh toán, từ tiền mặt đến thẻ trả trước và thuê người vận chuyển tiền mặt. Tuy nhiên, tiền mặt vẫn chiếm ưu thế khi có khoảng ba phần tư số người di cư được khảo sát cho biết đã thanh toán phí đi lại bất hợp pháp bằng hình thức này. Việc thiếu dấu vết giao dịch khiến các cơ quan thực thi pháp luật gặp thêm khó khăn trong xác định dòng tiền bất hợp pháp, nhất là khi khoản thu được chuyển qua nhiều quốc gia.
Cách thức thanh toán cũng ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ an toàn của người di cư. Theo khảo sát của IOM, 57% số người được hỏi đã trả toàn bộ chi phí trước khi khởi hành, trong khi khoảng một phần tư thanh toán cho nhiều bên khác nhau trên đường đi. Một số người lựa chọn trả tiền theo từng chặng, thông qua người thân hoặc bên trung gian giữ tiền, cho đến khi xác nhận người di cư đã đến nơi. Cơ chế này có thể giúp gia đình họ duy trì một phần quyền kiểm soát khoản tiền, nhưng không bảo đảm người di cư được đối xử đúng như thỏa thuận. Khi xảy ra bạo lực, lừa đảo hoặc hành trình bị gián đoạn, những cam kết giữa các bên có thể mất hiệu lực.
Người di cư không đủ khả năng thanh toán còn có thể phải làm việc tại các điểm trung chuyển để kiếm tiền cho chặng tiếp theo. Các khoản nợ chưa trả khiến họ dễ bị đe dọa, giam giữ hoặc bóc lột. Trong năm 2025, có 3.404 người thiệt mạng hoặc được báo cáo mất tích khi tìm cách vượt biển trên các tuyến đường hướng tới châu Âu. Cùng thời gian, 104.200 người bị lực lượng chức năng chặn bắt trên biển và đưa trở lại.
Trong một tuyên bố, đại diện UNODC cho biết, lợi nhuận là động cơ chính thúc đẩy hoạt động đưa người di cư trái phép. Khi nhu cầu di cư tiếp tục tồn tại, các mạng lưới tội phạm có thể thay đổi tuyến đường, cách thức vận chuyển và phương thức thanh toán để duy trì nguồn thu. “Do đó, việc kiểm soát các chuyến vượt biển cần đi cùng nỗ lực điều tra dòng tiền, phát hiện hoạt động rửa tiền và xử lý những đối tượng tổ chức, tài trợ cho các đường dây. Đây cũng là vấn đề đòi hỏi sự phối hợp giữa các quốc gia xuất phát, trung chuyển và điểm đến. Nếu thiếu chia sẻ thông tin và phối hợp điều tra, việc xử lý riêng lẻ tại từng quốc gia khó triệt phá được toàn bộ mạng lưới”, đại diện UNODC nhấn mạnh.
Giới phân tích cho rằng, báo cáo nói trên của LHQ đã cho thấy thách thức đối với châu Âu không chỉ nằm ở quản lý biên giới, mà còn ở việc ngăn các mạng lưới tội phạm tiếp tục biến nhu cầu di cư thành nguồn lợi nhuận. Bên cạnh đấu tranh với tội phạm, bảo vệ người di cư cần được coi là một phần quan trọng trong giải pháp dài hạn. Việc cung cấp thông tin về rủi ro, tăng khả năng tiếp cận các con đường di cư an toàn và hỗ trợ những người dễ bị tổn thương có thể hạn chế sự phụ thuộc vào các dịch vụ bất hợp pháp.
GIAO LINH