Thông tin được chia sẻ tại hội thảo phổ biến đề án Chăm sóc Sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026-2030 diễn ra tại Hà Nội ngày 26/8.
Mang thai, sinh con ở vị thành niên có xu hướng giảm
Theo TS.BS Tống Trấn Hà, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), vị thành niên, thanh niên là lực lượng đông đảo, năng động, sáng tạo và là chủ nhân tương lai của đất nước. Theo số liệu thống kê, nhóm này chiếm hơn 1/4 dân số Việt Nam.
Theo TS Hà, trong giai đoạn vừa qua, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên đã ghi nhận một số kết quả tích cực.
Năm 2025, số trường hợp mang thai ở vị thành niên có xu hướng giảm, chiếm khoảng 2,5% tổng số phụ nữ mang thai.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
TS.BS Tống Trấn Hà, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Ảnh: N.P).
Tỷ suất sinh ở vị thành niên và tỷ lệ phá thai ở nhóm tuổi này trên tổng số phụ nữ đẻ và tổng số ca phá thai cũng có xu hướng giảm. Năm 2025, hai chỉ số lần lượt là 32,27‰ và 1,43%, giảm so với mức 34,57‰ và 1,77% của năm 2024.
Tuy nhiên, theo đánh giá trong đề án, giai đoạn 2021-2025 dù ghi nhận những bước tiến về nhận thức, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên vẫn bộc lộ những khoảng trống về hành vi và thực hành, nhất là trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh.
Tính đến năm 2024, tỷ suất sinh ở vị thành niên ở mức 30 trẻ sinh sống/1.000 phụ nữ. Tỷ suất này giảm chậm, từ 35 xuống 30 trẻ sinh sống/1.000 phụ nữ trong giai đoạn 2019-2024. Đáng chú ý, có sự chênh lệch lớn giữa khu vực nông thôn và thành thị. Tỷ suất sinh ở vị thành niên tại nông thôn ở mức 59/1.000, trong khi tại thành thị là 18/1.000.
Tỷ lệ vị thành niên mang thai cũng có xu hướng giảm nhưng bị gián đoạn và tăng cao vào năm 2021 (4,4%) do tác động của đại dịch Covid-19. Đến năm 2024, tỷ lệ này giảm còn 2,92% nhưng vẫn chưa đạt mục tiêu 1,8% của năm 2025.
Tỷ lệ phá thai ở vị thành niên năm 2022 là 2,12%. Trong 9 tháng đầu năm 2024, tỷ lệ này giảm còn 1,36%, song vẫn cao hơn mục tiêu dưới 1%. Tỷ lệ thấp nhất tại vùng Đồng bằng sông Hồng, trong khi Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long thường xuyên ở mức trên 2%.
Tuổi quan hệ tình dục có xu hướng trẻ hóa
Một trong những vấn đề được đề án chỉ ra là tuổi quan hệ tình dục có xu hướng trẻ hóa. Theo kết quả giám sát sức khỏe quốc gia năm 2024, tuổi trung bình quan hệ tình dục lần đầu là 18,7 tuổi.
Trong khi đó, mức độ an toàn tình dục còn thấp. Chỉ khoảng 54% người trẻ sử dụng biện pháp tránh thai trong lần quan hệ đầu tiên. Tỷ lệ sử dụng bao cao su ở nhóm quan hệ tình dục sớm còn thấp.
Kiến thức và kỹ năng về tình dục an toàn chưa đồng đều. Mạng lưới dịch vụ thân thiện với vị thành niên chưa phủ rộng trên toàn quốc, trong khi nhân lực y tế còn thiếu kỹ năng giao tiếp phù hợp với đặc thù tâm lý của nhóm tuổi này.
Bên cạnh đó, nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất dành cho công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản còn hạn chế, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa.
Tình trạng phá thai ở tuổi vị thành niên, thanh niên dù có xu hướng giảm nhưng vẫn khá phổ biến, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tương lai của người trẻ.
Về HIV và nhiễm khuẩn đường sinh sản, theo đề án, nhóm tuổi 15-29 chiếm khoảng 50% số ca nhiễm HIV mới. Tỷ lệ lây nhiễm tập trung cao ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới trẻ tuổi.
Số ca mắc các bệnh nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục ở thanh thiếu niên cũng tăng mạnh. Chẳng hạn, tại Bệnh viện Da liễu TPHCM, số ca mắc tăng gấp đôi trong giai đoạn 2021-2023.
Các bệnh như giang mai, lậu có xu hướng gia tăng, được ghi nhận liên quan đến những hành vi nguy cơ như có nhiều bạn tình và không sử dụng bao cao su.
Những thực tế trên cho thấy việc chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên không chỉ dừng ở cung cấp kiến thức mà cần chuyển mạnh sang hỗ trợ người trẻ hình thành kỹ năng và hành vi an toàn.
“Chúng ta không chỉ đặt mục tiêu để thanh thiếu niên biết về sức khỏe sinh sản mà phải giúp các em hiểu đúng - lựa chọn đúng - hành động đúng - tiếp cận được dịch vụ đúng lúc và được bảo vệ khi cần thiết”, TS Hà nói.
Trong giai đoạn tới, đề án tập trung triển khai các nhiệm vụ, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên. Mục tiêu đến năm 2030 là giảm tỷ suất sinh ở nhóm tuổi 15-19 xuống dưới 18 trẻ đẻ sống/1.000 phụ nữ và tỷ lệ phá thai ở vị thành niên trên tổng số ca phá thai xuống dưới 1%.
Theo TS Hà, để đạt các mục tiêu này cần tiếp tục hoàn thiện về chính sách, xây dựng hệ thống dịch vụ thân thiện, dễ tiếp cận; đẩy mạnh giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản toàn diện, tăng cường phối hợp giữa ngành y tế và giáo dục.
Đặc biệt, tăng cường ứng dụng công nghệ số, phát triển các kênh tư vấn và nội dung khoa học, đồng thời kiểm soát thông tin sai lệch, nội dung gây hại đến sức khỏe tình dục, sức khỏe tâm thần và sự phát triển của thanh thiếu niên.