Nguồn điện lớn nhất hệ thống nguy cơ 'hụt hơi' vì than nhập khẩu - Thanh Niên

Nhiệt điện chiếm gần 50% sản lượng điện toàn hệ thống, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đảm bảo cung ứng điện nhưng đang đối mặt với bài toán phụ thuộc ngày càng lớn vào nguồn than nhập khẩu.

Cung ứng nguồn than ổn định cho các nhà máy nhiệt điện đang vận hành là một nhiệm vụ quan trọng để đảm bảo an ninh quốc gia là vấn đề được nêu ra tại diễn đàn "An ninh năng lượng - Khơi thông nguồn lực, nâng cao tự chủ, tạo động lực tăng trưởng" do Bộ Công thương tổ chức ngày 10.11, tại Hà Nội.

Theo EVN, 10 tháng năm nay, nhiệt điện than đạt 147,78 tỉ kWh (chiếm 49,7%), thủy điện đạt 73,39 tỉ kWh (chiếm 24,7%); tua bin khí 23,28 tỉ kWh (chiếm 7,8%); năng lượng tái tạo 40,72 tỉ kWh (chiếm 13,7%, trong đó điện mặt trời 24,04 tỉ kWh, điện gió 15,37 tỉ kWh); điện nhập khẩu là 11,77 tỉ kWh (chiếm 4%).

Chuyên gia kinh tế, TS Cấn Văn Lực cho rằng, thực tế cơ cấu nguồn điện và mục tiêu trong Quy hoạch điện 8 đang có sự chênh lệch lớn. Quy hoạch điện 8 hướng đến chuyển dịch năng lượng, cơ cấu nhiệt điện trong tổng nguồn điện chỉ chiếm khoảng 32% nhưng hiện nay, đây vẫn là nguồn điện lớn nhất hệ thống với gần 50%.

Trong khi đó, năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) được thiết kế với kỳ vọng ở mức 20 - 25% nhưng thực tế hiện nay chỉ chiếm hơn 13%. Theo đó, Quy hoạch điện 8 tiếp tục phải rà soát, điều chỉnh để bám sát thực tiễn, tránh bị động.

TS Cấn Văn Lực cũng lo ngại, nhiệt điện than hiện nay có thời gian dự trữ nhiên liệu khá mỏng, chỉ khoảng 20 - 30 ngày. Trong khi yêu cầu an ninh năng lượng đòi hỏi mức dự trữ an toàn phải đạt từ 2 - 3 tháng, đặt ra áp lực lớn phải chuẩn bị, duy trì lượng tồn kho than.

Đa dạng thị trường nhập khẩu than, giảm rủi ro cho nhiệt điện

Ở trong nước, hiện nay, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Đông Bắc là 2 đơn vị chủ lực cung ứng than antraxit, bán antraxit cho các nhà máy nhiệt điện.

Ông Trần Hải Bình, Phó tổng giám đốc Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), cho biết, dự kiến tổng khối lượng cấp than cho điện năm nay khoảng 50,8 triệu tấn (TKV cấp 42 triệu tấn và Tổng công ty Đông Bắc 8,8 triệu tấn). Đây là mức cung cấp than kỷ lục của cả hai đơn vị cho sản xuất điện.

Năm 2027, các nhà máy điện đề nghị ký hợp đồng với TKV cung ứng khoảng 42 triệu tấn than căn cứ các hợp đồng mua bán than dài hạn và thỏa thuận hợp tác giữa EVN, TKV và Tổng công ty Đông Bắc.

Trong khi đó, khai thác than trong nước đang gặp nhiều khó khăn khi các mỏ xuống sâu, điều kiện địa chất phức tạp và chi phí tăng. Để thực hiện cung cấp đủ than cho sản xuất điện năm tới, TKV dự kiến nhập khẩu khoảng 20 triệu tấn. Đến năm 2030, nhu cầu than nhập khẩu cho điện có thể đạt từ 38 - 40 triệu tấn.

Theo ông Trần Hải Bình, khó khăn lớn nhất hiện nay là khối lượng nhập khẩu than tăng mạnh nhưng TKV chưa có hợp đồng mua than dài hạn, tương ứng với cam kết cung cấp cho nhà máy điện, ngoại trừ nguồn than từ Lào được triển khai trong khuôn khổ hợp tác giữa hai Chính phủ, hợp đồng giữa doanh nghiệp hai nước.

Ngoài ra, khi doanh nghiệp phải tìm kiếm, đàm phán theo diễn biến thị trường ngắn hạn tiềm ẩn nhiều rủi ro về khối lượng, tiến độ, chất lượng và biến động giá cả, tỷ giá, cước vận tải biển...

Đại diện lãnh đạo TKV kiến nghị, Bộ Công thương nghiên cứu, hướng dẫn xây dựng chỉ tiêu theo dõi tỷ lệ than nhập khẩu phục vụ sản xuất điện được bảo đảm bằng hợp đồng mua dài hạn; lộ trình phấn đấu đạt khoảng 30% vào năm 2027, 40% vào năm 2028 và tối thiểu 50% vào năm 2030 là các mức đề xuất để xem xét, chưa phải chỉ tiêu bắt buộc được phê duyệt.

Chính phủ và Bộ Công thương tiếp tục thúc đẩy hợp tác với các quốc gia xuất khẩu than lớn như Indonesia, Lào... giúp doanh nghiệp ký kết các hợp đồng chiến lược dài hạn, đa dạng hóa nguồn cung, hạn chế rủi ro phụ thuộc vào một thị trường.

Các đơn vị điều độ hệ thống điện và các nhà máy điện cần thông báo sớm kế hoạch huy động nhiệt điện để TKV chủ động nhập khẩu, vận chuyển và bố trí dự trữ nhiên liệu trong mức an toàn.

Dịp này, Bộ Công thương công bố báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026, trong đó ghi nhận năm nay là năm hệ thống năng lượng chịu cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, giá dầu brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng. Nắng nóng lịch sử cùng El Nino khiến phụ tải điện tăng mức kỷ lục, sản lượng thủy điện năm nay thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỉ kWh.