Nhiếp ảnh gia Hữu Bảo cho biết, căn nhà đã có lịch sử hơn 100 năm. Bố mẹ ông mua nhà từ thời Pháp thuộc, sau đó nhiều thế hệ cùng sinh sống. Theo thời gian, các anh chị em của ông lần lượt có nơi ở riêng hoặc đi xa, hiện chỉ còn vợ chồng ông gắn bó với nơi này.
Sau khi cải tạo, ông Hữu Bảo chủ động giữ diện tích vừa phải, phù hợp cuộc sống của hai vợ chồng. “Với chúng tôi, không gian hiện tại là vừa đủ, cuộc sống nhẹ nhàng. Nhà rộng quá cũng thành mệt vì phải đi lại, sử dụng và chăm sóc nhiều”, ông chia sẻ.
Nhiếp ảnh gia Hữu Bảo lật mở cuốn sách ảnh giới thiệu tư liệu ngôi nhà qua 3 thời điểm (từ trái sang phải): Ảnh tư liệu năm 1930; Đám cưới nghệ sĩ Như Quỳnh và Hữu Bảo năm 1980; Nhà gia đình ông bà Nguyễn Hữu Tuấn (anh trai Hữu Bảo) và Như Hoa (chị gái Như Quỳnh) năm 2010.
Ban đầu, ngôi nhà chỉ có 2 tầng, chủ yếu là không gian sinh hoạt và phòng ngủ, sau được cải tạo thành 5 tầng, gồm cả tầng thượng, tổng diện tích khoảng 200m2. Các anh của ông từng sống ở những tầng trên, nhưng sau khi họ lập gia đình thì chuyển đi. Vợ chồng ông giữ phòng khách ở tầng dưới để thuận tiện sinh hoạt, đi lại.
Một lát cắt Hà Nội xưa hiện diện trong không gian sống của vợ chồng nghệ sĩ. Phòng khách không quá rộng nhưng lưu giữ nhiều ký ức qua những cuốn sách ảnh và các kỷ vật, món đồ đã "ngả màu".
Cách bài trí cũng thể hiện góc nhìn của nhiếp ảnh gia Hữu Bảo về Hà Nội: Không khoa trương, không xa hoa mà bình dị, mộc mạc, đậm chất “kẻ chợ” thâm trầm và tinh tế.
Nhiếp ảnh gia Hữu Bảo ưu tiên dùng đồ cũ, đồ mây tre truyền thống thay vì nội thất hiện đại để tạo không gian nhẹ nhàng, gần gũi. Nổi bật là bộ salon mây tre được đặt làm riêng theo ý tưởng của gia chủ, vừa đáp ứng công năng như salon phương Tây, vừa gần gũi với văn hóa Việt.
Theo ông, giá trị của đồ dùng dân gian, truyền thống không nằm ở sự cầu kỳ mà ở “màu thời gian” - càng sử dụng lâu càng mang vẻ đẹp riêng.
Chiếc tủ gỗ nhiều ngăn dùng làm kệ tivi, vốn là tủ của ông đồ xưa chuyên đựng giấy mực, được nhiếp ảnh gia Hữu Bảo cất công sưu tầm. Với ông, mỗi món đồ tìm về không đơn thuần chỉ để sử dụng, mà bởi ông trân trọng những vật dụng “có đời sống”, lưu giữ câu chuyện và dấu ấn riêng.
Phía trên tivi, nhiếp ảnh gia Hữu Bảo bài trí một chiếc kệ nhỏ chứa nhiều kỷ vật được ông nhặt nhạnh, sưu tầm từ những chuyến đi hoặc do bạn bè tặng. Trong đó, có nhiều món đồ dân gian như bình gốm, tượng Phật, mai rùa khắc chữ giáp cốt...
Ở một góc phòng khách, cạnh tivi là chiếc kệ nhỏ trưng bày những nhạc cụ dân gian độc đáo, được nhiếp ảnh gia Hữu Bảo gom qua các chuyến đi nghiên cứu văn hóa vùng miền. Không chơi hay buôn đồ cổ, ông chỉ tìm kiếm những món đồ có giá trị bình dân bởi sự trân trọng yếu tố văn hóa. Với nghệ sĩ, sưu tầm đồ dân gian là một “thú vui trí tuệ”, giúp ông hiểu thêm về đời sống và tri thức của người xưa.
Ban đầu, NSND Như Quỳnh không thích những món đồ mà chồng sưu tầm. Vì vậy, mỗi khi mang đồ về, ông Hữu Bảo thường kể chuyện, giải thích về nguồn gốc và ý nghĩa của từng món. Dần dần, bà lắng nghe, hiểu và bắt đầu yêu thích.
Ông bày tỏ: “Những thứ như vậy cần có thời gian để thẩm thấu. Cũng như nhạc giao hưởng vậy, phải nghe nhiều lần mới cảm nhận được cái hay. Đó là sự thẩm tai, thẩm cảm xúc”.
Nét dân gian truyền thống hiện diện ở nhiều góc nhỏ trong phòng khách nhà NSND Như Quỳnh - nhiếp ảnh gia Hữu Bảo. Nổi bật trên tường là lá cờ đỏ sao vàng độc đáo do chính ông "sáng tác". Phần nền làm từ chất liệu giấy dó, điểm nhấn ngôi sao năm cánh ghép từ một con sao biển tự nhiên. Ngay bên dưới là bức ảnh do ông bấm máy, ghi lại khung cảnh xưa cũ vừa thanh bình, vừa lãng mạn.
Mỗi món đồ trang trí trong nhà đều mang một câu chuyện riêng. Chẳng hạn như tấm gỗ pơ mu màu đen (trái) từng được đồng bào Mông dùng lợp mái nhà vùng cao, được ông Hữu Bảo xin về làm kỷ vật. Treo bên cạnh là bức tranh chân dung nhiếp ảnh gia do một người bạn vẽ tặng, đặt cùng vài vật phẩm dân gian mộc mạc.
Nhiếp ảnh gia Hữu Bảo thích không gian sống có chút bộn bề, tự nhiên, không quá câu nệ mọi thứ phải đúng vị trí. Theo ông, chính sự ngẫu hứng đó tạo nên cảm xúc.
Điển hình là cách ông xử lý đường ống thoát nước lộ ra khi cải tạo nhà. Một họa sĩ đã thiết kế khóm trúc bằng mây tre để che đường ống nhựa bên trong. Cách này vừa giấu đường ống, vừa tạo điểm nhấn tự nhiên cho căn phòng. “Trong đó chỉ có một ống là thật, những ống còn lại làm giả để trang trí và tạo cảm giác nghệ thuật cho không gian”, nghệ sĩ chia sẻ.
Trong phòng khách, nhiếp ảnh gia Hữu Bảo dành một góc nhỏ để đặt giá sách - nơi tập hợp nhiều công trình nghiên cứu, sách ảnh của các nhiếp ảnh gia nổi tiếng như Robert Capa, Thomas Billhardt cùng rất nhiều tài liệu về Hà Nội và văn hóa Việt Nam. Đây là nguồn tư liệu giúp ông tìm hiểu sâu hơn về nếp sống phố cổ và lịch sử nơi mình sinh sống.
Phía trên giá sách, vợ chồng nghệ sĩ bài trí gọn gàng các bức ảnh gia đình cùng nhiều món lưu niệm, kỷ vật độc đáo. Nổi bật trên tường là chiếc khuôn bánh dẻo tiến vua bằng gỗ hình bát giác, chạm khắc hoa văn Tứ linh (long, lân, quy, phụng) tinh xảo. Theo nhiếp ảnh gia Hữu Bảo, xưa kia loại bánh mang hình Tứ linh được cho là chỉ dành cho vua.
Góc làm việc của Hữu Bảo bài trí bằng những vật dụng mang dấu ấn văn hóa dân gian. Chiếc tủ gỗ cạnh bàn máy tính đặt một chiếc nón lá, tượng gỗ nhỏ cùng vài kỷ vật.
Dọc theo cầu thang uốn lượn, gia chủ tận dụng từng bậc để trưng bày bộ sưu tập bình, hũ gốm nung sưu tầm từ Huế, Tây Bắc. Mảng tường kề bên treo thanh kiếm cổ thời Trịnh - Nguyễn phân tranh, cạnh nón lá, rổ sề đan tay và một số vật dụng mộc mạc. Khoảng tường trắng được treo thêm một bức ảnh nghệ thuật NSND Như Quỳnh và con gái tạo điểm nhấn cho lối đi.
Lối cầu thang dẫn lên tầng 2 được ông Hữu Bảo treo hai bức ảnh đen trắng do chính mình chụp.
Gian bếp nhà NSND Như Quỳnh - Hữu Bảo dưới tầng 1, có diện tích khoảng 15m2, được sắp xếp gọn gàng, ấm cúng.
NSND Như Quỳnh (SN 1954) là con của hai nghệ sĩ cải lương Tiêu Lang và Kim Xuân. Năm 1970, bà tốt nghiệp khóa đầu tiên khoa Cải lương, Trường Nghệ thuật Hà Nội (nay là Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội), sau đó về công tác tại Đoàn Cải lương Chuông Vàng.
Dù được đào tạo về cải lương, Như Quỳnh lại ghi dấu ấn sâu đậm với điện ảnh qua các phim Bài ca ra trận, Đến hẹn lại lên, Ngày lễ thánh, Mối tình đầu. Những năm gần đây, bà tiếp tục xuất hiện trên màn ảnh qua các vai mẹ trong Đừng bắt em phải quên, Hương vị tình thân.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Hữu Bảo sinh năm 1952 tại Hà Nội, được biết đến với những tác phẩm có chủ đề về Hà Nội. Ông là con của Nguyễn Hữu Nhâm - một thương gia quê gốc Bắc Ninh, chủ hãng lụa Tam Kỳ nổi tiếng tại Hà Nội đầu thế kỷ 20.
Nguyễn Hữu Bảo là con trai út trong gia đình có 10 anh em, mà không ai trong số họ theo nghề buôn bán của bố mẹ. Trong đó, 3 người anh của ông là đạo diễn Nguyễn Hữu Hồng, Nguyễn Hữu Luyện và nhà quay phim Nguyễn Hữu Tuấn (cũng là một nhiếp ảnh gia).
Năm 1980, Hữu Bảo kết hôn với diễn viên Như Quỳnh. Hai vợ chồng có 2 con gái và nhiều năm gắn bó với căn nhà phố cổ trên phố Hàng Đào.
Ảnh: Nguyễn Hà Nam