Các quốc gia châu Á có cách tiếp cận khác nhau đối với việc hiến mô, tạng ở người chưa thành niên, song đều chú trọng bảo vệ quyền lợi của người hiến, ngăn ngừa nguy cơ bị ép buộc và kiểm soát chặt chẽ các điều kiện y tế, pháp lý.
Theo phóng viên TTXVN tại Bắc Kinh, tại Trung Quốc, Quy định về hiến và ghép bộ phận cơ thể người có hiệu lực từ ngày 1/5/2024 nghiêm cấm lấy tạng từ người dưới 18 tuổi còn sống.
Điều 36 quy định hành vi lấy tạng từ người chưa thành niên hoặc từ người sống khi chưa có sự đồng ý có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tuy nhiên, đối với người chưa thành niên đã qua đời, việc hiến tạng vẫn có thể được xem xét nếu đáp ứng các điều kiện pháp lý, y tế và đạo đức, trong đó có sự đồng ý của gia đình.
Quy trình cũng nghiêm cấm gây sức ép khi vận động hiến tạng và mọi hình thức đền bù tài chính.
Trong khi đó, Nhật Bản áp dụng cơ chế kết hợp giữa ý nguyện cá nhân và sự đồng thuận của gia đình.
Theo phóng viên TTXVN tại Tokyo, Luật Hiến tạng của Nhật Bản quy định người từ đủ 15 tuổi có thể đăng ký nguyện vọng hiến tạng sau khi chết. Đối với trẻ dưới độ tuổi này, việc hiến tạng sau khi qua đời vẫn có thể được thực hiện nếu trẻ không để lại ý chí từ chối và gia đình chấp thuận.
Từ ngày 17/7/2010, quy định sửa đổi cho phép lấy tạng từ trẻ dưới 15 tuổi sau khi chết não trên cơ sở đồng ý của gia đình. Đáng chú ý, quyền từ chối hiến tạng được bảo vệ ở mọi độ tuổi; nếu người đã qua đời từng thể hiện ý chí không hiến, gia đình không thể thay đổi quyết định đó.
Tại Ấn Độ, Đạo luật Cấy ghép nội tạng và mô người (THOTA) năm 1994 cùng các quy định hướng dẫn năm 2014 hạn chế việc hiến mô, tạng từ người chưa thành niên còn sống, nhưng cho phép ngoại lệ trong những trường hợp đặc biệt.
Theo phóng viên TTXVN tại New Delhi, việc hiến phải có lý do y khoa, hồ sơ giải trình và được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Một số trường hợp người 17 tuổi hiến một phần gan cho cha đã được tòa án xem xét, cho thấy yêu cầu đánh giá kỹ tính cần thiết, nguy cơ đối với người hiến và khả năng tìm người hiến trưởng thành phù hợp.
Đối với hiến tạng sau khi chết, việc lấy tạng được xem xét trên cơ sở xác định tình trạng chết não hoặc tử vong theo quy định và sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.
Trong khi đó, Thái Lan phân biệt điều kiện hiến theo từng loại mô và hình thức hiến. Đối với hiến tạng khi còn sống, người hiến phải tự nguyện, được cung cấp đầy đủ thông tin về rủi ro, đáp ứng điều kiện sức khỏe và không nhận thù lao.
Riêng hiến mắt sau khi qua đời, Ngân hàng Mắt thuộc Hội Chữ thập Đỏ Thái Lan tiếp nhận người hiến từ đủ 2 tuổi, với sự phối hợp và đồng ý bằng văn bản của gia đình. Cách tiếp cận này cho thấy điều kiện hiến mô không thể áp dụng đồng nhất với hiến cơ quan nội tạng.
Tại Israel, người từ đủ 17 tuổi có thể đăng ký thẻ hiến tạng Adi để thể hiện nguyện vọng hiến sau khi qua đời theo Luật Ghép tạng năm 2008. Tuy nhiên, nếu người đăng ký qua đời khi chưa đủ 18 tuổi, việc lấy tạng vẫn phải tuân thủ các quy định riêng về người chưa thành niên.
Theo phóng viên TTXVN tại Tel Aviv, đối với hiến tạng khi còn sống, trường hợp người hiến chưa thành niên phải được Tòa án Gia đình xem xét trên cơ sở ý kiến của Hội đồng Đánh giá Trung ương về ghép tạng. Sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ không phải căn cứ duy nhất để tiến hành.
Israel cũng nghiêm cấm mua bán tạng và áp dụng cơ chế giám sát nhằm bảo vệ người chưa thành niên trước nguy cơ bị gây sức ép.
Kinh nghiệm từ các nước cho thấy dù quy định cụ thể khác nhau, việc xây dựng cơ chế hiến mô, tạng ở người chưa thành niên cần phân biệt rõ giữa hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời; xác định cụ thể độ tuổi, điều kiện y tế và thẩm quyền chấp thuận.
Đặc biệt, bên cạnh vai trò của cha mẹ hoặc người giám hộ, cần có cơ chế bảo vệ ý chí của trẻ, quyền từ chối hiến và sự thẩm định độc lập đối với những trường hợp đặc biệt nhằm ngăn ngừa ép buộc, lạm dụng và thương mại hóa hoạt động hiến tạng./.
(TTXVN/Vietnam+)