Nhìn lại hành trình khám phá không gian của nhân loại sau 69 năm - Thanh Niên

Kể từ khi vệ tinh đầu tiên bay vào không gian mở đầu kỷ nguyên mới của nhân loại, đến nay đã có hơn 80 quốc gia đã đưa vệ tinh vào quỹ đạo và công dân từ hơn 50 nước đã du hành vào không gian.

Trong kỷ niệm Tuần lễ Không gian thế giới (ngày 4 - 10.10 hằng năm được Liên Hiệp Quốc công nhận), Đài Al Jazeera đã đưa ra bức tranh toàn cảnh về những cột mốc chinh phục không gian của nhân loại sau 69 năm, kể từ khi Liên Xô phóng vệ tinh Sputnik 1 vào quỹ đạo không gian năm 1957.

Người đầu tiên bay vào không gian

Ngày 12.4.1961, phi hành gia Liên Xô Yuri Gagarin trở thành người đầu tiên bay vào không gian trên tàu Vostok 1. Chuyến bay dài 108 phút quanh trái đất đã mang lại chiến thắng lớn cho Liên Xô trong cuộc chạy đua không gian thời Chiến tranh Lạnh.

Ngày 10.10.1967, Hiệp ước không gian vũ trụ có hiệu lực, quy định không gian phải được khám phá vì mục đích hòa bình. Chưa đầy 2 năm sau, vào ngày 20.7.1969, sứ mệnh Apollo 11 của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) đã đưa phi hành gia Neil Armstrong trở thành người đầu tiên đặt chân trên mặt trăng.

Ranh giới của không gian?

Hiện chưa có ranh giới thống nhất về nơi bắt đầu được tính là vùng không gian. Hầu hết cơ quan quốc tế sử dụng đường Karman (cách trái đất 100 km), trong khi quân đội Mỹ và NASA tính từ độ cao 80 km.

Những quốc gia nào đã có người bay vào không gian?

Ít nhất 746 người từ 52 quốc gia đã du hành vào không gian. Mỹ và Nga (trước là Liên Xô) vẫn là 2 cường quốc dẫn đầu với lần lượt 369 và 138 người. Trung Quốc xếp vị trí thứ 3 với 29 người.

Cứ 7 người bay vào không gian thì có một phụ nữ

Trong số 746 người từng bay vào không gian, có 112 người là phụ nữ (chiếm 15%), trong đó nhà du hành vũ trụ nữ đầu tiên là Valentina Tereshkova (Liên Xô), đã thực hiện chuyến bay vào tháng 6.1963.

Tỷ lệ nữ giới bay vào không gian đang tăng lên một phần nhờ các chuyến bay thương mại. Kể từ năm 2020, hơn một nửa số phụ nữ bay vào không gian là hành khách trên tàu của Công ty Blue Origin (Mỹ).

Độ tuổi trung bình

Khoảng 85% những người bay vào không gian ở độ tuổi 30 hoặc 40 trong chuyến đi đầu tiên, với độ tuổi trung bình là 40. Người trẻ nhất là anh Oliver Daemen (18 tuổi, bay năm 2021) và người lớn tuổi nhất là ông Ed Dwight (91 tuổi, bay năm 2024).

Kế hoạch tương lai

Vào tháng 4.2026, phi hành đoàn Artemis II của NASA đã bay quanh mặt trăng và đạt khoảng cách bay xa trái đất kỷ lục (406.771 km). Sứ mệnh Artemis III dự kiến vào năm 2027 sẽ bay quanh quỹ đạo trái đất và thử nghiệm khả năng ghép nối với tàu đổ bộ mặt trăng. NASA đặt mục tiêu vào sứ mệnh Artemis IV sẽ đưa phi hành gia trở lại mặt trăng kể từ năm 1972.

Ngoài ra, Ấn Độ đang lên kế hoạch thực hiện chuyến bay có người lái đầu tiên vào không gian năm 2027, trong khi Trung Quốc hướng tới mục tiêu đưa người lên mặt trăng vào thập niên 2030.

Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc đã chọn ngày 4 - 10.10 làm Tuần lễ Không gian thế giới (WSW) như một sự kiện thường niên kể từ năm 1999. Chủ đề năm nay là “cách mạng rốc két”, hướng tới xu hướng bay vào không gian đang dần thay đổi, với việc phát triển công nghệ rốc két tái sử dụng, dùng bệ phóng của các công ty thương mại.

Chủ tịch Hiệp hội WSW Dennis Stone cho biết năm nay sẽ nhấn mạnh những tác động đến các chuyến bay vào không gian khi có nhiều cách tiếp cận hơn, cũng như chi phí đã giảm, qua đó thúc đẩy hệ sinh thái không gian thú vị. Chủ đề năm nay cũng nhằm khơi gợi sự quan tâm của học sinh với các ngành khoa học.

Theo Liên Hiệp Quốc, hiện có hơn 50.000 sự kiện liên quan đến không gian đã được lên kế hoạch tại hơn 100 quốc gia.

Trung Quốc dùng ngoại giao vũ trụ, đưa phi hành gia Pakistan vào không gian