Nhóm nghiên cứu Đại học Duy Tân góp phần bảo tồn ‘Nhông cát Ngô Văn Trí’

Nhông cát "Ngô Văn Trí", tên khoa học Leiolepis ngovantrii, là một loài thằn lằn đặc hữu quý hiếm của Việt Nam, được mô tả khoa học vào năm 2010.

Tên của loài được đặt theo tên của nhà khoa học Ngô Văn Trí, người đã cùng với nhóm tác giả từ Hoa Kỳ phát hiện ra loài này tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Bình Châu Phước Bửu, Việt Nam.

Quần thể tự nhiên của Nhông cát "Ngô Văn Trí" được xác định chỉ gồm các cá thể cái và có nguồn gốc hình thành loài liên quan đến quá trình lai tự nhiên giữa hai loài khác nhau. Loài được đánh giá có giá trị lớn trong nghiên cứu khoa học và bảo tồn.

Hoạt động nằm trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu về loài nhông cát Leiolepis ngovantrii do Quỹ ZGAP (CHLB Đức) và Đại học (ĐH) Duy Tân tài trợ. Chương trình do TS. Ngô Ngọc Hải cùng nhóm nghiên cứu Viện ITAR (ĐH Duy Tân) phối hợp cùng cơ quan lâm nghiệp địa phương triển khai tại Trường THCS Xuyên Mộc vào tháng 9 vừa qua.

TS. Ngô Ngọc Hải cho biết: "Công tác nghiên cứu và bảo tồn các loài động vật hoang dã khó đạt hiệu quả bền vững nếu thiếu sự đồng hành của cộng đồng.

Vì vậy, việc tuyên truyền, giáo dục mọi người về đa dạng sinh học và bảo vệ thiên nhiên rất cần thiết, giúp hình thành ý thức, trách nhiệm và tình yêu đối với thiên nhiên. 

Từ đó, những thông điệp về bảo tồn có thể được lan tỏa rộng hơn đến từng gia đình và cộng đồng, góp phần tạo nên những thay đổi tích cực và lâu dài trong hành vi ứng xử với thiên nhiên."

Đưa thông điệp bảo tồn vào học đường

Với vai trò chủ nhiệm đề tài nghiên cứu về loài đặc hữu quý hiếm Nhông cát "Ngô Văn Trí", TS. Ngô Ngọc Hải cùng các thành viên nhóm nghiên cứu Đa dạng Sinh học và Bảo tồn của ĐH Duy Tân đã chia sẻ đến hơn 100 học sinh của Trường THCS Xuyên Mộc các kiến thức về: Đa dạng sinh học, vai trò của đa dạng sinh học đối với hệ sinh thái và ý nghĩa của công tác bảo tồn.

Các em học sinh đã hào hứng tham gia cuộc thi vẽ tranh với chủ đề "Bảo vệ Đa dạng Sinh học". Chỉ sau vài ngày phát động, gần 70 tác phẩm đã được hoàn thành bởi các học sinh ở nhiều lứa tuổi, thể hiện những góc nhìn đa dạng, sáng tạo cùng tình yêu và tinh thần chung tay bảo vệ động vật hoang dã.

Các giải thưởng gồm 1 giải Nhất, 1 giải Nhì, 1 giải Ba, 2 giải Khuyến khích, 5 giải Triển vọng và gần 60 giải Phong trào đã được Ban Tổ chức trao tặng để khích lệ các em học sinh.

Ngay trong sự kiện, ĐH Duy Tân đã trao 5 suất Học bổng cho các học sinh vượt khó đạt thành tích tốt trong học tập. 1.000 quyển vở được thiết kế riêng có hình ảnh và nội dung về bảo vệ Nhông cát "Ngô Văn Trí" cùng móc khóa và áo có thiết kế liên quan đến loài đã được trao tặng cho các em.

Những sản phẩm thiết thực này góp phần giúp các thông điệp về bảo vệ thiên nhiên và động vật hoang dã được truyền tải sinh động, gần gũi hơn đến với cộng đồng.

Cùng với hoạt động giao lưu, tuyên truyền giúp nâng cao nhận thức bảo tồn đa dạng sinh học tại trường học, nhóm nghiên cứu Đa dạng Sinh học và Bảo tồn của ĐH Duy Tân còn phối hợp với Ban Quản lý Rừng phòng hộ, đặc dụng TP.HCM triển khai lắp đặt các bảng thông tin giới thiệu về Nhông cát "Ngô Văn Trí" tại khu vực trụ sở của đơn vị.

Các bảng giới thiệu cung cấp những thông tin cơ bản về đặc điểm, giá trị và ý nghĩa bảo tồn của loài, qua đó góp phần truyền tải thông điệp bảo tồn đến cán bộ, người dân và khách tham quan.

"Từ những dữ liệu khoa học thu thập được ngoài tự nhiên, các kết quả nghiên cứu về Nhông cát 'Ngô Văn Trí' đã từng bước được chuyển hóa thành những hoạt động cụ thể nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn.

Chúng tôi đang tiếp tục triển khai các nghiên cứu về loài Nhông này không chỉ để làm rõ hơn giá trị và hiện trạng của loài mà còn tạo cơ sở để xây dựng những giải pháp bảo tồn khoa học và hiệu quả.", ThS. Nguyễn Thị Ngần - thành viên nhóm nghiên cứu Đa dạng Sinh học và Bảo tồn của ĐH Duy Tân chia sẻ.

Nhiều nguy cơ đe dọa loài đặc hữu

Qua các tuyến khảo sát được thiết lập ở nhiều dạng sinh cảnh khác nhau, bao gồm khu vực ven biển, rừng, các vùng canh tác nông nghiệp như ruộng sắn, ruộng ngô và một số khu vực nghĩa trang, nhóm nghiên cứu đã phát hiện những thông tin quan trọng về sinh thái và tập tính của loài.

Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng ghi nhận nhiều mối đe dọa đối với quần thể Nhông cát "Ngô Văn Trí". Trong đó, hoạt động khai thác và săn bắt làm thực phẩm, phát triển du lịch, và xây dựng cơ sở hạ tầng đang có nguy cơ làm suy giảm hoặc mất hoàn toàn sinh cảnh sống của loài.

"Các kết quả nghiên cứu về Nhông cát 'Ngô Văn Trí' đã được nhóm nghiên cứu gửi tới Quỹ ZGAP và nhận được những đánh giá tích cực, đặc biệt ở việc kết nối nghiên cứu khoa học với giáo dục và truyền thông bảo tồn tại địa phương.

Dự án hiện đang được Quỹ ZGAP xem xét giới thiệu trong các hoạt động truyền thông như một mô hình tài trợ hiệu quả, tạo tác động tích cực đến cộng đồng và góp phần nâng cao nhận thức về Đa dạng Sinh học.", TS. Ngô Ngọc Hải cho biết.

Vừa qua, Bảng xếp hạng các nhà khoa học có ảnh hưởng nhất thế giới 2026 do GS. John P. A. Ioannidis cùng các cộng sự tại Đại học Stanford (Hoa Kỳ) và Elsevier đã chính thức được công bố đầu tháng 10-2026.