Đánh thẳng vào bộ phận quan trọng nhất
Các cuộc tấn công vào hàng loạt nhà máy lọc dầu ở Mátxcơva là một phần trong chiến dịch phối hợp của Ukraine nhằm gây hư hại và phá hủy các nhà máy lọc dầu cùng những cơ sở hạ tầng năng lượng khác của Nga.
Tổng thống Ukraine Volodymir Zelensky nói rằng mục đích của chiến dịch là nhằm sớm kết thúc cuộc xung đột đã kéo dài nhiều năm.
Hậu quả là cuộc khủng hoảng nhiên liệu nghiêm trọng nhất kể từ khi Liên Xô tan rã. Các tập đoàn khí đốt lớn của Nga hạn chế lượng nhiên liệu mà khách hàng có thể mua, trong khi giá xăng và dầu diesel đều tăng khoảng 20% kể từ đầu năm.
Báo Washington Post dẫn ảnh vệ tinh và các cuộc phỏng vấn với chuyên gia và quan chức quân sự Ukraine cho biết, chiến dịch này gây gián đoạn nghiêm trọng vì đánh thẳng vào các bộ phận trọng yếu của nhà máy lọc dầu, đặc biệt là những cụm khử muối và chưng cất. Các lệnh trừng phạt khiến việc sửa chữa những bộ phận này ngày càng khó khăn.
Ukraine triển khai chiến dịch này cực kỳ hiệu quả nhờ mảng sản xuất máy bay không người lái (drone) phát triển nhanh và nguồn tình báo từ các đồng minh.
Theo phân tích của Washington Post, ít nhất 2/3 trong số 36 nhà máy lọc dầu lớn của Nga bị tấn công trong giai đoạn từ ngày 1/4 - 31/8. Một số cơ sở bị tấn công tới 5 lần, với tần suất trung bình 3 ngày lại có 1 cuộc tấn công.
Trong số 54 cuộc tấn công được phân tích, hơn một nửa nhắm vào cụm khử muối và chưng cất. Hơn 1/3 trong số 54 cuộc tấn công dường như đã đánh trúng các cụm xử lý thứ cấp ở gần đó, nơi tiếp tục tinh chế sản phẩm sau chưng cất thành xăng, nhiên liệu máy bay và khí dầu mỏ hóa lỏng.
“Chúng tôi nhắm vào những bộ phận quan trọng nhất của nhà máy lọc dầu. Chúng tôi không cần đánh trúng toàn bộ nhà máy. Chúng tôi biết phải đánh vào đâu để khiến nó ngừng hoạt động và không thể phục hồi”, một chỉ huy tiểu đoàn máy bay không người lái của Ukraine nói với Washington Post.
Ông Alexander Kolyandr - Giám đốc phụ trách châu Âu của Eurasia Group và là chuyên gia về kinh tế Nga, nói rằng các lệnh trừng phạt khiến Mátxcơva khó mua linh kiện cần thiết để sửa chữa các cụm thiết bị bị Ukraine tấn công.
“Tôi không nghĩ có bộ phận nào không thể sửa chữa được. Vấn đề là khoảng cách giữa các cuộc tấn công ngắn hơn thời gian cần để sửa chữa”, ông nói.
Ngay cả khi thiết bị được sửa chữa, những cuộc tấn công lặp đi lặp lại vẫn gây áp lực lên các kết cấu kim loại, khiến chúng có nguy cơ hỏng hóc nghiêm trọng hơn, ông Sergey Vakulenko - nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Carnegie Russia Eurasia, cho biết.
Tận dụng khoảng trống
Trong những tuần gần đây, Tổng thống Mỹ Trump liên tục bày tỏ quan ngại về các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga. Ông cho rằng giá dầu diesel toàn cầu tăng cao là “chủ yếu do cuộc chiến Nga - Ukraine gây ra”, chứ không phải cuộc chiến tại Iran.
Ngày 9/10, ông tuyên bố Mỹ sẽ nới lỏng hạn chế nhập khẩu dầu diesel của Nga. Một ngày sau, nhà lãnh đạo Mỹ công kích ông Zelensky vì từ chối ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga.
“Ông ấy tốt nhất nên dừng lại ngay đi. Đã đến lúc Ukraine cần một tổng thống mới”, ông Trump nói với các phóng viên.
Trong một dịp gần đây, Tổng thống Nga Vladimir Putin thừa nhận Ukraine đã tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga nhằm gây tổn hại cho nền kinh tế nước này.
“Họ có đạt được mục tiêu hay không? Một phần, bởi theo ước tính của chúng tôi, chúng ta đã mất khoảng 1% GDP”, ông Putin nói.
Ông cam kết sẽ cải thiện hệ thống phòng không của đất nước. Chính phủ Nga cũng ban hành một sắc lệnh cho phép nhà nước tiếp quản các cơ sở hạ tầng trọng yếu thuộc sở hữu tư nhân, bao gồm nhà máy lọc dầu, nếu chủ sở hữu không thể bảo vệ các cơ sở đó hoặc không sửa chữa chúng.
Lần đầu tiên, Chính phủ Nga cho phép các doanh nghiệp tư nhân tự mua và lắp đặt hệ thống phòng không.
Theo dữ liệu của Tochnyi - nhóm nghiên cứu độc lập của Ukraine chuyên phân tích thông tin nguồn mở, tổng thể các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái quy mô lớn của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga thực sự bắt đầu tăng mạnh vào tháng 8 năm ngoái.
Tần suất tấn công giảm trong những tháng mùa đông, khi Ukraine và Nga tiến hành nhiều vòng đàm phán. Sau đó, các cuộc tấn công tăng tốc trở lại vào tháng 4 năm nay và đạt mức kỷ lục mới trong tháng 8 vừa qua.
Đến cuối tháng 8, một nửa tổng công suất lọc dầu của Nga đã phải ngừng hoạt động. Theo S&P Global Energy, tính đến đầu tháng 8, khối lượng xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu của Nga giảm xuống còn một nửa so với cùng thời điểm năm 2025.
Một người tham gia chiến dịch tấn công tầm sâu bằng drone cho biết, kể từ năm ngoái, lực lượng Ukraine đã tăng gấp đôi số lượng drone và thiết bị nghi binh trong mỗi đợt tấn công vào Nga.
Các thiết bị nghi binh không mang thuốc nổ, nhưng giúp gây nhiễu và đánh lạc hướng hệ thống phòng không Nga, buộc đối phương phải lãng phí đạn dược.
“Tỷ lệ thành công của drone phụ thuộc vào các thiết bị nghi binh. Nếu không làm như vậy sẽ mất những hệ thống rất đắt tiền”, người này nói.
Người này từ chối bình luận về việc Ukraine có chủ đích nhắm vào các cụm khử muối và chưng cất hay không, nhưng cho biết lực lượng Ukraine nhìn chung đang tập trung vào những bộ phận khó sửa chữa của các nhà máy lọc dầu.
Theo các chuyên gia, hỗ trợ tình báo từ các đồng minh phương Tây giúp Ukraine tận dụng những khoảng trống trong hệ thống phòng không Nga.
Một quan chức an ninh châu Âu cho biết thông tin tình báo của Mỹ về vị trí cụ thể của các hệ thống phòng không và radar Nga đóng vai trò then chốt, giúp các nhà hoạch định tìm ra những tuyến đường bay khó bị phát hiện.
Nhà Trắng không phản hồi đề nghị bình luận về thông tin này.
Ukraine cũng có thể thực hiện các cuộc tấn công sâu bên trong lãnh thổ Nga bằng cách sử dụng khinh khí cầu bay ở độ cao lớn để mang drone đến vị trí cần triển khai. Phương thức này cho phép drone mang ít nhiên liệu hơn và nhiều thuốc nổ hơn.
Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng giúp Ukraine cải thiện khả năng xác định và nhắm mục tiêu.
Ngoài tấn công các nhà máy lọc dầu, Ukraine còn thực hiện hàng loạt cuộc tấn công vào các bồn chứa nhiên liệu, hệ thống bơm và cơ sở hạ tầng đường ống trên khắp nước Nga. Điều này khiến việc vận chuyển nhiên liệu trở nên khó khăn hơn, kể cả khi nguồn cung hạn chế.