Những khát vọng lớn không chỉ cho riêng mình

Họ đi những con đường rất khác nhau. Nhưng phía sau những lựa chọn tưởng như rất riêng ấy là một điểm chung: khát vọng làm một điều lớn hơn chính mình.

Với họ, "nghĩ lớn" không nhất thiết bắt đầu bằng một doanh nghiệp lớn hay một thành tích lớn. Nó bắt đầu từ câu hỏi: nếu mình đã chọn con đường này, liệu có thể làm được điều gì có ích hơn cho cộng đồng, cho đất nước?

Ảnh: AI Hay

Làm chủ công nghệ để không đứng ngoài cuộc chơi

Hơn 4 năm trước, Nguyễn Thọ Chương, Trần Quang Đức và Nguyễn Hoàng Hiệp đang có trong tay những gì nhiều người trẻ mơ ước: vị trí vững chắc, thu nhập cao tại các tập đoàn công nghệ và quỹ đầu tư quốc tế. Nhưng họ quyết định bước ra khỏi vùng an toàn để khởi nghiệp.

Năm 2022, khi AI Hay ra đời cũng là thời điểm thị trường vốn dành cho start-up gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, ChatGPT, Gemini và khái niệm AI tạo sinh vẫn còn xa lạ với phần đông người tiêu dùng Việt Nam.

Nhưng những người làm công nghệ này đã nhìn thấy một điều khác. Họ tin AI tạo sinh sẽ tạo nên một bước ngoặt tương tự internet, máy tính cá nhân hay điện thoại thông minh từng làm thay đổi thế giới.

"Quan trọng nhất là thời điểm. Khi đó vẫn chưa có một sản phẩm AI nào của người Việt. Nếu mình không nhanh chóng nắm bắt được xu hướng này thì sẽ muộn và cơ hội sẽ vuột mất", Nguyễn Thọ Chương, Giám đốc công nghệ AI Hay, nhớ lại.

Bắt đầu với đội ngũ khoảng 10 người, họ chấp nhận giảm thu nhập xuống chỉ còn khoảng 1/3, 1/4 so với giá trị trên thị trường. Nhiều lần gọi vốn không thành công, dù Nguyễn Hoàng Hiệp từng có kinh nghiệm tại một quỹ đầu tư nước ngoài. Nhưng điều giữ họ lại không chỉ là một cơ hội kinh doanh. "AI Hay muốn xây dựng một sản phẩm AI thuần Việt, cho người Việt", Hiệp chia sẻ.

Vì vậy, họ làm rồi sửa, sửa rồi làm liên tục thử nghiệm để hiểu người dùng hơn. Trong cuộc cạnh tranh với những nền tảng AI lớn trên thế giới, một sản phẩm Việt càng phải tìm được lý do để người Việt lựa chọn. Sau hơn một năm chính thức ra mắt, AI Hay đạt nhiều giải thưởng, được sử dụng tại Việt Nam và một số thị trường trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, đồng thời huy động được hơn 18 triệu USD từ các quỹ đầu tư nước ngoài để mở rộng nền tảng và phát triển các tính năng giáo dục, giải trí, trợ lý AI cá nhân hóa.

Nhưng những kết quả ấy dường như vẫn chưa phải đích đến mà Chương nghĩ tới. Anh nhìn xa hơn, tới thời điểm Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045. Khi ấy, anh muốn AI không chỉ dành cho những người ở các thành phố lớn hay những người có điều kiện tiếp cận công nghệ.

Ảnh: AI Hay

Mục tiêu của AI Hay là đưa AI đến với nhiều người dân hơn, trong đó có khu vực nông thôn, giúp người dân tiếp cận tri thức dễ dàng hơn, đặc biệt là thế hệ trẻ. Xa hơn nữa, đội ngũ này muốn phát triển các ứng dụng AI giá rẻ cho những ngôn ngữ ít phổ biến như tiếng Lào, tiếng Campuchia để phục vụ người dân các quốc gia lân cận.

Phía sau giấc mơ về một sản phẩm công nghệ còn là một câu chuyện lớn hơn: làm chủ công nghệ và dữ liệu của chính mình. "Chúng tôi hiểu rằng dữ liệu của người Việt rất quý giá, là tài nguyên của quốc gia. Nếu chúng ta chỉ sử dụng các sản phẩm AI của nước ngoài thì sẽ bị lệ thuộc và quan trọng hơn là bị mất quyền kiểm soát dữ liệu của chính mình", Chương nói.

Với Chương, xây dựng chủ quyền AI, vì thế không chỉ là câu chuyện của một start-up. Đó là một phần của câu chuyện làm chủ công nghệ trong kỷ nguyên mới. Anh kỳ vọng những cơ chế thử nghiệm phù hợp, như sandbox, sẽ tạo thêm không gian để các sản phẩm công nghệ mới được đưa vào thực tế, chẳng hạn tại một số địa phương hoặc trường học. Bởi theo anh, công nghệ chỉ có thể hoàn thiện khi được sử dụng trong đời sống thực.

Không bỏ cuộc với một giấc mơ đã chọn

Cũng sinh năm 1994, Lê Yên Thanh từng đứng trước cơ hội làm việc tại Google. Nhưng anh chọn ở lại Việt Nam, lần lượt làm việc tại một số start-up trước khi khởi nghiệp với BusMap. Ứng dụng giao thông công cộng này nhanh chóng được nhiều người sử dụng nhờ khả năng kết hợp thuật toán dẫn đường với dữ liệu xe buýt theo thời gian thực để đề xuất lộ trình phù hợp. Sau đó, BusMap phát triển thành Phenikaa MaaS khi nhận khoản đầu tư 1,5 triệu USD từ Tập đoàn Phenikaa.

Nhưng hành trình ấy cuối cùng cũng phải khép lại sau những khó khăn kéo dài trong và sau đại dịch Covid-19. Với nhiều người, đó có thể là dấu chấm hết. Nhưng với Thanh, đó là một khoảng lặng.

Cuối năm 2024, anh bắt đầu lại lần thứ hai với Công ty cổ phần công nghệ Go Labs, phát triển giải pháp thu phí tự động GoAFC và các công nghệ phục vụ giao thông thông minh. GoAFC đã được triển khai tại TP.HCM, ứng dụng công nghệ Open-loop của các tổ chức thanh toán quốc tế. Hệ thống hiện xử lý hơn 450.000 giao dịch mỗi ngày, phục vụ khoảng 5 triệu lượt hành khách mỗi năm, đồng thời hỗ trợ tài xế, tiếp viên và doanh nghiệp vận tải số hóa quy trình vận hành.

ảnh: NVCC

Nhưng nếu chỉ nhìn vào những con số ấy, có lẽ vẫn chưa hiểu được vì sao Thanh quay lại khởi nghiệp. Anh từng có thể chọn một công việc văn phòng với mức thu nhập cao và một cuộc sống thong thả hơn. Khi đó, có thể sẽ không có BusMap, cũng không có những sản phẩm mà anh đang tiếp tục phát triển hôm nay.

"Cũng giống như ngay từ khi phát triển BusMap, mình chỉ có một mong muốn duy nhất là đóng góp cho đất nước, thúc đẩy giao thông công cộng tại Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn", Thanh nói. Điều Thanh hướng tới là những chuyến xe thuận tiện hơn cho hàng triệu người, đặc biệt là người già, trẻ em, học sinh và những người yếu thế - những nhóm phụ thuộc nhiều vào phương tiện công cộng.

Sau thất bại của start-up đầu tiên, Thanh thừa nhận có lúc bị ảnh hưởng tâm lý. Nhưng anh không từ bỏ. Bởi với anh, nếu chỉ chọn sự an toàn, một phần quan trọng trong giấc mơ của mình cũng sẽ biến mất.

Go Labs vì thế tiếp tục được xây dựng, dù giao thông công cộng không phải lĩnh vực có tỷ suất lợi nhuận cao. "Chỉ cần tối ưu hóa lợi nhuận để duy trì bộ máy là đủ", Thanh nói và cho biết thêm, bởi có những giá trị mà một doanh nghiệp mang lại cho cộng đồng không thể đo bằng lợi nhuận. Nhìn về năm 2045, anh tin giao thông công cộng Việt Nam sẽ có bước phát triển mạnh mẽ khi hạ tầng tiếp tục được đầu tư và thói quen sử dụng phương tiện công cộng thay đổi. Khi ấy, Thanh muốn Go Labs không chỉ dừng ở thanh toán mà trở thành nền tảng công nghệ lõi cho hệ sinh thái di chuyển thông minh tại Việt Nam và khu vực.

Một lần nữa, giấc mơ của một cá nhân được đặt vào một bài toán lớn hơn: làm thế nào để một sản phẩm công nghệ có thể phục vụ tốt hơn cho đời sống của hàng triệu người.

Vượt qua giới hạn của chính mình

Nếu Chương và Thanh tìm cách tạo ra những sản phẩm có thể phục vụ hàng triệu người, Đỗ Trọng Nhơn lại chọn một con đường tưởng như hoàn toàn khác.

Từ một công chức nhà nước ở Tây Ninh, chàng trai thế hệ 9X bất ngờ rẽ sang chạy bộ đường dài và ultra-trail. Động lực ban đầu của anh rất giản dị: "Để cuộc sống không nhàm chán".

Với Nhơn, một cuộc đời chỉ xoay quanh hành trình từ nhà đến cơ quan rồi trở về là chưa đủ. Anh tìm thấy sự hấp dẫn ở những cung đường tự nhiên, nơi không có cuộc chạy nào hoàn toàn giống cuộc chạy nào.

ẢNH: NVCC

ẢNH: NVCC

Một cự ly 50 km ở Đà Lạt không có nghĩa 50 km ở Sa Pa hay Hà Giang sẽ dễ dàng như nhau. Thời tiết, địa hình, độ dốc, cái lạnh, cái nóng hay những biến cố bất ngờ có thể khiến một cuộc đua kéo dài thêm hàng giờ, thậm chí buộc vận động viên phải nhận kết quả DNF - không hoàn thành.

Những trải nghiệm ấy dần đưa Nhơn từ một người chạy bộ thành vận động viên, rồi huấn luyện viên ultra-trail. Anh nhiều lần vô địch các giải chạy địa hình trong nước như Dalat Ultra Trail, Vietnam Trail Marathon, Vietnam Jungle Marathon; từng là người Việt đầu tiên đứng nhất cự ly 50 km tại Penang Eco 100 ở Malaysia; ba lần tham dự HOKA UTMB Mont-Blanc tại Pháp và vừa phá kỷ lục thành tích tốt nhất của người Việt ở cự ly UTMB Final 173 km. Anh cũng đang giữ thành tích tốt nhất của người Việt tại Mt. Fuji 100 ở Nhật Bản, cự ly 171 km.

Nhưng với Nhơn, thành tích không phải điều quan trọng nhất mà những cung đường khắc nghiệt mang lại. "Chính những khó khăn không lường trước ấy lại kích thích khao khát khám phá và chinh phục", Nhơn chia sẻ. Sau mỗi lần hoàn thành một cự ly, anh lại muốn thử sức ở một cự ly dài hơn, một vùng đất mới. 50 km rồi 70 km, 100 km.

Mỗi lần vượt qua một giới hạn, người chạy không chỉ nhận về một danh hiệu. Đó còn là khả năng thử, sai, học hỏi và đứng dậy để tiếp tục. Với Nhơn, đó cũng là bài học mà người trẻ có thể mang theo vào những lĩnh vực khác của cuộc sống: đừng quá sợ những thử thách chưa từng trải qua.

Nhìn xa hơn những giải đấu và thành tích cá nhân, anh mong muốn trở thành một huấn luyện viên uy tín, tiếp tục truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ Việt Nam chinh phục những giải ultra-trail khắc nghiệt nhất thế giới.

ẢNH: NVCC

Xa hơn nữa là một giấc mơ về chính Việt Nam

Với cảnh quan và địa hình đa dạng, Nhơn cho rằng Việt Nam có thể trở thành điểm đến của những giải chạy địa hình quốc tế lớn, thu hút vận động viên và các thương hiệu toàn cầu. Khi đó, những đường chạy xuyên qua núi rừng Việt Nam không chỉ là nơi tranh tài. Chúng có thể trở thành một cách giới thiệu cảnh quan, văn hóa, ẩm thực và con người Việt Nam, đồng thời tạo thêm động lực cho du lịch và kinh tế địa phương.

Ba người trẻ, ba con đường. Một người chọn công nghệ AI để theo đuổi câu chuyện làm chủ dữ liệu và công nghệ lõi. Một người kiên trì với giao thông công cộng dù đã trải qua một lần khởi nghiệp thất bại. Một người tìm thấy chính mình trên những cung đường núi và từ đó mơ đưa Việt Nam lên bản đồ ultra-trail thế giới.

Không ai trong số họ bắt đầu với một con đường được trải sẵn. Họ đều phải tự bước đi, tự trả giá, tự điều chỉnh và nhiều lần đối mặt với câu hỏi liệu lựa chọn của mình có đúng hay không. Nhưng có lẽ, "nghĩ lớn" với người trẻ Việt Nam hôm nay không phải là luôn đặt ra những mục tiêu thật lớn. Mà nghĩ lớn là không để giấc mơ của mình chỉ dừng lại ở chính mình.

Một ứng dụng AI có thể bắt đầu từ một nhóm 10 người nhưng hướng tới hàng triệu người dùng. Một hệ thống thanh toán có thể bắt đầu từ vài tuyến xe buýt nhưng hướng tới cả một hệ sinh thái di chuyển. Một người chạy bộ có thể bắt đầu bằng việc muốn cuộc sống bớt nhàm chán nhưng cuối cùng lại mơ đưa những cung đường Việt Nam đến với thế giới.

Và khi nhìn về năm 2045 - thời điểm Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao - những người trẻ ấy không chỉ hỏi mình sẽ có gì. Họ đang tự hỏi mình có thể góp được gì vào một Việt Nam khi ấy. Và từ những giấc mơ riêng, một thế hệ đang góp những phần nhỏ bé của mình vào giấc mơ lớn hơn của đất nước.