Đảo Bắc Sentinel thuộc quần đảo Andaman và Nicobar (Ấn Độ) là nơi sinh sống của tộc người Sentinelese, được giới khoa học đánh giá "cộng đồng biệt lập nhất thế giới". Nhóm người này duy trì lối sống hái lượm thời kỳ đồ đá, sử dụng cung tên, lao và gần như khép kín trước thế giới hiện đại. Ngôn ngữ, luật tục và hệ thống tri thức của họ vẫn là ẩn số đối với giới nghiên cứu nhân học.
Nature Portfolio, đơn vị xuất bản thuộc Springer Nature, chuyên phát hành các công trình nghiên cứu khoa học quan trọng trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, xã hội, đã thống kê hơn 25 mốc sự kiện chính về việc tiếp xúc với người Sentinelese xuyên suốt lịch sử. Dưới đây là một số mốc quan trọng.
Thập niên 1970-1980
Các đoàn khảo sát của Ấn Độ tìm cách tiếp cận đảo Bắc Sentinel nhưng vấp phải sự kháng cự từ người bản địa. Dù các đoàn thám hiểm kiên trì để lại đồ tiếp tế như dừa, lợn, vải đỏ và nông cụ, người Sentinelese thường xuyên đáp trả bằng cung tên. Hoạt động thả quà tiếp tế nằm trong khuôn khổ các chuyến khảo sát nhân học và quay phim tư liệu do Viện Nhân học Ấn Độ cùng Chính quyền quần đảo Andaman & Nicobar đồng tài trợ.
Những năm đầu (1970-1974), đoàn của nhà nhân học T.N. Pandit nhiều lần bị xua đuổi. Tháng 3/1974, đạo diễn Prem Vaidya trúng tên khi đang quay phim. Người bắn tên đã cười lớn khi ngồi nghỉ dưới bóng cây nhưng đoàn làm phim vẫn để lại thịt, vải, hoa quả như cử chỉ thân thiện.
Từ năm 1981 đến 1985, thái độ của cư dân trên đảo dao động. Họ tụ tập đông nhưng không bắn tên. Tuy nhiên, vào năm 1982, khi Pandit tiếp cận phía nam đảo, 11 người Sentinelese đã xuất hiện và bắn tên vào cảnh sát trưởng P.V. Sinari. Sau đó, họ cho phép đoàn đặt quà bên bãi biển.
Đảo Bắc Sentinel từ trên cao. Ảnh: AP
Tháng 1/1983, khoảng 32 người Sentinelese, gồm cả phụ nữ lẫn trẻ em, kích động và mang tên dọa tấn công khi đoàn đem dạo rựa, liềm, ca và xô đến tặng. Tháng 12/1985, đoàn khảo sát có Phó thống đốc T.S. Oberoi tháp tùng, đem tặng 400 quả dừa, tiếp tục đối mặt với 26 người (gồm 13 nam, 9 nữ, 4 trẻ em, trong đó có hai phụ nữ mang thai) tỏ dấu hiệu thù địch.
Dấu hiệu hòa hoãn xuất hiện vào tháng 5/1986 khi gần 100 người Sentinelese nhận quà từ đoàn của Phó giám đốc Viện Nhân học Ấn Độ Anstice Justin và cho phép họ trồng dừa. Tuy nhiên, sự căng thẳng lặp lại vào năm 1987, buộc lực lượng an ninh tháp tùng Phó thống đốc T.S. Oberoi nổ súng chỉ thiên giải tán đám đông. Đến tháng 2/1988, đoàn của M.K. Raha mới ghi nhận lại thái độ thân thiện từ một nhóm 20 người ở bờ biển phía tây.
Giai đoạn 1990-2003
Người Sentinelese đã cởi mở với các đoàn tiếp cận. Tháng 3/1990, khoảng 72 người xuất hiện nhận quà với thái độ vui vẻ khi đoàn quay phim tư liệu ghé thăm bờ phía nam, bỏ qua sự cố một quả dừa vô tình bị ném sát nhóm phụ nữ.
Sự cởi mở này tiếp tục được duy trì trong hai chuyến khảo sát sau đó vào tháng 11/1990 và tháng 1/1991. Căng thẳng chỉ xuất hiện một lần vào tháng 2/1991 khi một thành viên trong đoàn cố tình nán lại trên bãi biển để quan sát. Hành động thiếu cẩn trọng này khiến người bản địa cảnh giác, một thanh niên phải rút dao ra hiệu cắt cổ và một người khác ném san hô để xua đuổi.
Lần tiếp xúc thân thiện vào tháng 1/1991. Ảnh: Dr Madhumala Chattopadhyay
Trong các chuyến thăm định kỳ vào năm 1993, 1994 và 2003, những nhóm từ 38 đến 95 người Sentinelese liên tục tiếp xúc trong trạng thái không thù địch, vui vẻ nhận đồ tiếp tế.
Giai đoạn 2004-2005
Sau thảm họa sóng thần lịch sử ở Ấn Độ Dương, vào tháng 12/2004, đoàn khảo sát tiếp cận đảo và thấy 25 người bản địa ở mũi Allen. Nhóm này thân thiện, vui vẻ nhận quà. Tháng 3/2005, sứ mệnh thả quà tiếp tế kết thúc bằng chuyến ghé thăm của nhóm khảo sát ở bờ biển đông bắc. 13 người Sentinelese bơi ra vùng nước ngang cổ để nhận phần quà cuối cùng gồm dừa và chuối.
Giai đoạn năm 2006-2023
Khu vực đảo Bắc Sentinel ghi nhận một số vụ xâm nhập trái phép dẫn đến tử vong. Tháng 1/2006, hai ngư dân Sunder Raj và Pundit Tewari tử vong do bị siết cổ gần bờ biển. Lực lượng chức năng tiến hành trục vớt và thu hồi một thi thể. Sự kiện này khiến bộ tộc tỏ thái độ thù địch với những phương tiện hiện đại như trực thăng.
Giới chức Ấn Độ vẫn thực hiện giám sát định kỳ. Chuyến khảo sát trên không và trên biển vào tháng 4/2014 xác nhận người Sentinelese vẫn an toàn sau tin đồn cháy rừng, duy trì cấu trúc dân số ổn định với tỷ lệ nam nữ cân bằng, nhiều trẻ em.
Nhóm người Sentinelese giơ cung đe dọa vào năm 1974. Ảnh: Nat Geo Image Collection
Tháng 11/2018, nhà truyền giáo người Mỹ John Allen Chau hối lộ ngư dân để lén lên đảo và bị bộ tộc bắn tên tử vong. Cuốn nhật ký nạn nhân để lại cung cấp thêm dữ liệu về âm thanh ngôn ngữ, ước tính dân số khoảng 250 người và tập tục chôn cất người ngoài tại bãi biển riêng biệt.
Đến tháng 12/2022, ba ngư dân Nam Andaman mất tích khi đánh bắt xa bờ. Việc thuyền của nhóm này trôi dạt vào Bắc Sentinel cho thấy rủi ro tính mạng khi tiếp cận hòn đảo.
Hoài Anh (Theo Nature)