Hiện trạng xuất lộ, các hiện vật
Gia đình ông Đỗ Văn Sản đã đưa một số hiện vật lên khỏi mặt đất và làm công tác vệ sinh, kịp thời báo cáo chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng.
Sau khi tiếp nhận thông tin báo cáo từ Ủy ban nhân dân phường Hoa Lư, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình đã chỉ đạo Bảo tàng tỉnh, phòng Di sản văn hóa cử cán bộ chuyên môn xuống hiện trường, làm biên bản bàn giao, tiếp nhận số hiện vật theo quy định (gồm 6 lon sành và một số mảnh sành vỡ).
Sáng 12/10, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình tiếp tục khảo sát tại khu vực trên. Kết quả khảo sát, nghiên cứu sơ bộ về hiện vật xuất lộ tại khu vực tái định cư Cửa Bạc 2 cho thấy, theo hiện trạng xuất lộ, các hiện vật lon sành được xếp theo hướng đông-tây, chia thành 2 hàng trong khoảng diện tích dài 2,2m, rộng 0,45-0,5m, sâu so với mặt ruộng 0,3m.
Các lon sành được xếp thành 3 lớp chồng, so le lên nhau và sắp xếp theo 2 hình thức: Hình thức 1: Phần lớn các lon sành được úp miệng xuống dưới và chồng, xếp lên nhau; Hình thức 2: Một số lon sành úp 2 miệng áp sát chồng lên nhau.
Khi khảo sát mở rộng khu vực chung quanh, cán bộ Bảo tàng tỉnh không phát hiện được các hiện vật và dấu vết kiến trúc. Bên trong các lon sành chỉ có đất, ngoài ra không phát hiện các hiện vật khác. Hiện vật gồm 2 loại hình: lon sành có thành đứng và lon có vai khum. Trên thân một số hiện vật trang trí hoa văn khắc vạch và văn chải. Chất liệu: sành mịn, nung ở nhiệt độ cao. Kích thước: Các hiện vật có đường kính miệng từ 14-20cm, đường kính đáy từ 19-21cm, cao từ 7-11cm.
Hiện trạng Khu tái định cư Cửa Bạc 2 thuộc tổ dân phố Ninh Nhất 3, phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, nằm sát đường liên thôn. Theo lời kể của nhân dân địa phương, xưa kia đây là khu đất ruộng màu Đồng Hà. Chung quanh khu vực trước đây là gò đất cát được nhân dân sử dụng để trồng màu (ngô, lạc, đậu…) và có một số ngôi mộ (của dòng họ Trần, họ Nguyễn…).
Năm 2010, chính quyền địa phương thực hiện thu hồi đất, giải phóng mặt bằng để xây dựng khu tái định cư. Năm 2016, đất ở gò được múc xuống độ sâu khoảng 1m để lấy mặt bằng. Vì vậy, khu vực này trở thành ruộng trũng. Cùng với đó, một số ngôi mộ đã được người dân di dời đi nơi khác trong những năm gần đây.
Một số di tích liên quan thời Trần chung quanh khu vực phát hiện các hiện vật
Theo đánh giá sơ bộ của Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, các lon sành là những đồ gia dụng được sử dụng trong đời sống sinh hoạt của người dân. Hiện vật có niên đại thời Trần (thế kỷ XIII-XIV). Các hiện vật được sắp xếp có chủ đích theo một cách thức nhất định, có thể là những hiện vật được người dân chôn giấu, cất giữ.
Bên dưới các hiện vật là lớp sinh thổ, không phát hiện các di tích, dấu tích kiến trúc; chung quanh khu vực chưa phát hiện thêm các hiện vật, chưa đủ điều kiện đề xuất tiến hành khai quật khẩn cấp.
Một số di tích liên quan thời Trần chung quanh khu vực phát hiện có một số di tích liên quan vùng đất và con người thời Trần như: Chùa A Nậu (chùa Sệu), di tích xếp hạng cấp quốc gia: thuộc phố Bình Khang, phường Ninh Khánh cũ, nay thuộc phường Hoa Lư, cách khu vực phát hiện hiện vật khoảng 2km.
Theo hồ sơ di tích, chùa thờ Đức Vua Trần Thái Tông và Công chúa Trần Thị Ngọc Một. Đền Đức Thánh Cả (đền Đô Thiên): thuộc tổ dân phố Ninh Nhất 3, phường Hoa Lư, cách khu vực phát hiện hiện vật khoảng 1km. Đền thờ Đức thánh Đô Thiên (họ Trương) - một danh tướng thời Trần, có công dẹp yên quân Chiêm Thành.
Cho phép người dân tiếp tục xây dựng công trình tại Khu tái định cư Cửa Bạc 2
Từ kết quả khảo sát, nghiên cứu sơ bộ, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình đề xuất, kiến nghị Ủy ban nhân dân phường Hoa Lư cho phép người dân tiếp tục thi công xây dựng công trình nhà ở tại Khu tái định cư Cửa Bạc 2. Đồng thời chỉ đạo các phòng, ban, đơn vị liên quan tuyên truyền, phổ biến cho người dân tại Khu tái định cư Cửa Bạc 2 trong quá trình thực hiện thi công xây dựng nhà ở, nếu tiếp tục phát hiện các hiện vật hoặc dấu tích tương tự cần tạm dừng thi công và thông báo kịp thời cho Sở Văn hóa và Thể thao để phối hợp xử lý theo quy định (không tự ý di dời hoặc làm biến dạng hiện vật).
Sở Văn hóa và Thể thao giao Bảo tàng tỉnh cử cán bộ, viên chức thường xuyên bám sát, nắm bắt tình hình xây dựng công trình trong khu tái định cư Cửa Bạc 2, phường Hoa Lư; trong trường hợp phát hiện thêm các hiện vật, dấu tích có giá trị, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, cho phép tiến hành thăm dò, khai quật khảo cổ theo quy định của Luật Di sản văn hóa; tiếp tục nghiên cứu, đánh giá giá trị của các hiện vật đã phát hiện.
Sở Văn hóa và Thể thao tiếp tục nghiên cứu, đề xuất hình thức khen thưởng phù hợp đối với gia đình ông Đỗ Văn Sản (tổ dân phố Ninh Nhất 3, phường Hoa Lư) và các tổ chức, cá nhân có liên quan về việc phát hiện, thông báo, giao nộp các hiện vật theo quy định hiện hành.
HÀ NAM