Thông cáo của Uỷ ban nhấn mạnh rằng bà Pillay được trao giải thưởng danh giá này vì đã thể hiện “lòng dũng cảm và sự chính trực phi thường trong việc mở đường hướng tới trật tự pháp lý toàn cầu toàn diện hơn. Bà đã đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm các tội ác chiến tranh, tội ác chống loài người và tội diệt chủng bị đưa ra xét xử”.
Bà Pillay từng đứng đầu một Ủy ban của Liên Hợp Quốc - cơ quan đã đưa ra kết luận vào tháng 9/2025 rằng những tuyên bố của các nhà lãnh đạo chính trị và quân sự Israel, cùng với hành động của lực lượng vũ trang nước này, đã cho thấy rõ ràng “ý định tiêu diệt người Palestine tại Gaza thông qua những hành vi đúng như các tiêu chí nêu ra trong Công ước về Diệt chủng”.
Báo cáo của ủy ban cũng cáo buộc Thủ tướng Benjamin Netanyahu cùng một số quan chức cấp cao khác của Israel kích động tội diệt chủng. Israel luôn kiên quyết bác bỏ cáo buộc.
Trong khi các chính phủ phương Tây, bao gồm cả Vương quốc Anh, vẫn tránh sử dụng thuật ngữ “diệt chủng”, phát biểu của Ngoại trưởng Anh Ed Miliband gần đây đã gây chú ý. Tháng trước, ông công bố gói biện pháp trừng phạt Israel liên quan đến cách đối xử với người Palestine tại Bờ Tây bị chiếm đóng.
Tại hội nghị thường niên của đảng cầm quyền vào tháng trước, ông Miliband tuyên bố: “Tôi muốn nói với hàng triệu người ở đất nước này và cả những nơi khác, những người đã xúc động và phẫn nộ trước hoàn cảnh khốn khó của người dân Palestine: Chúng tôi lắng nghe các bạn, các bạn đã đúng”.
Bà Pillay là một trong những thẩm phán đầu tiên được bầu vào Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) - cơ quan được thành lập năm 2002 nhằm truy tố những cá nhân bị cáo buộc phạm tội diệt chủng, tội ác chống loài người và tội ác chiến tranh.
“Dù việc thành lập ICC là một thành tựu đáng kể và cơ quan này đã đạt được một số thành công nổi bật, công việc của chúng ta thực sự mới chỉ bắt đầu. Khi nhìn ra thế giới, tôi thấy khoảng cách giữa khát vọng của chúng ta và những gì các nạn nhân trên toàn cầu đang phải trải qua”, bà Pillay viết trong một bài đăng trên CNN.
Có trụ sở tại The Hague, ICC đang trở thành mục tiêu của chiến dịch gây sức ép ngày càng lớn từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Tháng trước, nhà lãnh đạo Mỹ kêu gọi các quốc gia rút khỏi cơ quan này.
Washington đã áp đặt các biện pháp trừng phạt một số công tố viên và thẩm phán của ICC. Theo các nguồn tin, Mỹ đang cân nhắc mở rộng trừng phạt để đáp trả việc ICC nhắm vào các nhà lãnh đạo Israel.
Ông Haakon Gjerloew - Quyền Giám đốc Viện Nghiên cứu Hòa bình Oslo, nói rằng Ủy ban Nobel không trực tiếp chỉ trích ông Trump thông qua việc trao giải cho bà Pillay.
“Tôi nghĩ nhìn chung, đây đúng hơn là sự thúc đẩy một trật tự thế giới dựa trên luật pháp quốc tế. Dĩ nhiên, ông ấy có thể phản ứng với một người từng tham gia ICC, nhưng đây không phải là một cuộc tấn công trực tiếp nhằm vào ông Trump”, ông Gjerloew nói.
Đề cao trật tự quốc tế dựa trên luật lệ
Sinh ra trong một gia đình gốc Tamil Ấn Độ dưới chế độ apartheid tại Durban, Nam Phi, bà Pillay trở thành luật sư và người tiên phong trong lĩnh vực pháp lý, đối mặt với tình trạng phân biệt đối xử mang tính cơ cấu sâu sắc, chế độ phân biệt chủng tộc và loại trừ.
Trong những năm đầu sự nghiệp, bà đã bảo vệ biểu tượng đấu tranh nhân quyền Nelson Mandela và những người khác trong nỗ lực chống chế độ apartheid, sau đó bà đóng vai trò quan trọng trong một số vụ án quốc tế quan trọng, với vai trò thẩm phán.
Bà từng là thẩm phán tại Tòa án Tối cao Nam Phi, Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda và ICC. Bà từng giữ chức Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc và cho đến gần đây là Chủ tịch Ủy ban Điều tra quốc tế độc lập của Liên Hợp Quốc về Lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng. Hiện nay, bà Pillay là thẩm phán tại Tòa án Công lý Quốc tế.
Giải Nobel Hòa bình đầu tiên được trao cách đây 125 năm. Ngay từ thời điểm đó, Ủy ban Nobel Na Uy đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết xung đột thông qua luật pháp quốc tế – một chủ đề xuyên suốt lịch sử của giải thưởng hòa bình.
Phạm vi điều chỉnh của luật pháp quốc tế được mở rộng sau Chiến tranh thế giới thứ hai, đặc biệt thông qua việc thành lập các thể chế của Liên Hợp Quốc. Nhận thức cốt lõi khi ấy là hòa bình lâu dài phải được xây dựng trên nền tảng các nguyên tắc pháp lý, chứ không phải ý chí của kẻ mạnh hay cán cân quyền lực mong manh. Trong những thập niên hậu chiến, các cơ chế pháp lý bổ sung tiếp tục được thiết lập, và xu hướng này càng được thúc đẩy sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.
Tuy nhiên, theo Uỷ ban Nobel Na Uy, trật tự quốc tế dựa trên luật lệ chưa bao giờ hoàn hảo. Các cường quốc lớn thường tìm cách né tránh trách nhiệm. Trên thực tế, kết quả của những vụ việc được đưa ra giải quyết theo luật pháp quốc tế thường khác nhau, tùy thuộc vào việc ai là thủ phạm và ai là nạn nhân.
“Dẫu vậy, chúng ta đã chứng kiến ngày càng nhiều xung đột được giải quyết thông qua ngoại giao, các hiệp ước và cơ chế pháp lý, thay vì đe dọa, bạo lực và chiến tranh. Cả các nhà lãnh đạo lẫn người dân đều đi đến cùng một kết luận: luật pháp quốc tế là nền tảng cho một thế giới hòa bình hơn”, Uỷ ban cho biết trong thông cáo báo chí ngày 9/10.
“Thông qua việc trao Giải Nobel Hòa bình năm nay, Ủy ban Nobel Na Uy muốn nhắc nhở thế giới rằng nguyên tắc thượng tôn pháp luật, cả ở cấp quốc gia lẫn quốc tế, là nền tảng của hệ thống mà chúng ta đã xây dựng nhằm bảo đảm hòa bình và giải quyết xung đột bằng các biện pháp phi bạo lực. Hòa bình đòi hỏi công lý”, Uỷ ban nhấn mạnh.