Nobel Kinh tế 2026 vinh danh hai kinh tế gia Mỹ

Nguồn ảnh: Tuổi Trẻ

Giải thưởng Nobel Kinh tế năm 2026 gọi tên hai nhà kinh tế học Mỹ, vì các nền tảng kinh tế vi mô cho việc ổn định kinh tế vĩ mô.

Chiều 12-10 (giờ Việt Nam), Viện hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố giải Nobel Kinh tế 2026 được trao cho hai nhà kinh tế học người Mỹ Robert E. Hall (Đại học Stanford) và Michael Woodford (Đại học Columbia), vì các nền tảng kinh tế vi mô cho việc ổn định kinh tế vĩ mô.

Mô tả về nghiên cứu đoạt giải, giáo sư John Hassler, Chủ tịch Ủy ban giải thưởng, cho biết một mục tiêu quan trọng của chính phủ và ngân hàng trung ương là giảm biên độ dao động của nền kinh tế, tránh để thất nghiệp kéo dài hoặc lạm phát vượt tầm kiểm soát.

Cách làm này bắt nguồn từ nhà kinh tế học John Maynard Keynes gần một thế kỷ trước: kích thích nền kinh tế khi suy thoái và hãm lại khi tăng trưởng quá nóng.

Công thức của ông Keynes phát huy tác dụng trong thời gian dài, nhưng đã thất bại trong khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970, khi thất nghiệp và lạm phát cùng tăng cao. Khi đó, nhiều người cho rằng nên từ bỏ chính sách ổn định.

Theo giáo sư Timo Boppart - thành viên Ủy ban giải thưởng, khung lý thuyết cũ giống một "hộp đen", dựa trên những mối quan hệ được giả định sẵn giữa các biến số như lạm phát và thất nghiệp.

Bằng những nghiên cứu độc lập, ông Hall và ông Woodford đã xây dựng lại khung lý thuyết từ gốc, xuất phát từ quyết định của từng hộ gia đình và doanh nghiệp.

Ông Hall nghiên cứu tiêu dùng - thành phần lớn nhất của tổng cầu. Người tiêu dùng không chỉ dựa vào thu nhập hiện tại mà còn vào kỳ vọng về thu nhập tương lai.

Trong công trình năm 1978, ông chỉ ra rằng vì vậy tiêu dùng chỉ thay đổi khi có thông tin mới, vốn không thể đoán trước. Sau đó ông đã kiểm chứng được điều này trên dữ liệu thực tế.

Theo ông Boppart, kết quả này đã thay đổi hoàn toàn các nghiên cứu về tiêu dùng.

Ông Woodford tập trung vào cách doanh nghiệp định giá. Từ thực tế giá cả không được điều chỉnh liên tục, ông xây dựng công thức liên hệ giữa lạm phát với kỳ vọng và sản lượng, rồi kết hợp với lý thuyết của ông Hall để hoàn chỉnh khung lý thuyết. Theo ông Boppart, giới hoạch định chính sách trên thế giới đã nhanh chóng áp dụng khung lý thuyết mới này.

Giải Nobel Kinh tế không nằm trong di chúc của nhà phát minh Alfred Nobel. Ngân hàng Trung ương Thụy Điển (Riksbank) lập ra giải này năm 1968. Tên chính thức của giải là Giải thưởng Ngân hàng Trung ương Thụy Điển về khoa học kinh tế tưởng nhớ Alfred Nobel.

Theo Riksbank, giải được trao cho những người có công trình đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực khoa học kinh tế. Nhiều nghiên cứu đoạt giải đã được đưa vào thực tiễn.

Giải được trao lần đầu năm 1969 cho Ragnar Frisch (Na Uy) và Jan Tinbergen (Hà Lan). Từ đó đến năm 2025, giải đã được trao 57 lần cho 99 người, trong đó có ba phụ nữ.

Năm nay, nhân dịp 125 năm giải Nobel, Quỹ Nobel nâng giá trị mỗi giải lên 12 triệu krona Thụy Điển (hơn 1,2 triệu USD).

Tuổi Trẻ Online tiếp tục cập nhật.

Giải Nobel Hóa học 2026: Khi hợp chất hóa học chọn một phía

Từ chiếc nhíp tách tinh thể của nhà khoa học Louis Pasteur năm 1848 đến phản ứng tự khuếch đại một sai lệch rất nhỏ, giải Nobel Hóa học 2026 góp phần giải đáp câu hỏi sâu xa: vì sao sự sống lại ưu tiên một phía?

Chiều 12/10, Viện hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố giải Nobel Kinh tế năm 2026 thuộc về hai nhà kinh tế học người Mỹ Robert E. Hall thuộc Đại học Stanford và Michael Woodford thuộc Đại học Columbia. Ủy ban giải thưởng vinh danh hai học giả nhờ những công trình đặt nền tảng kinh tế vi mô vững chắc cho việc điều hành ổn định kinh tế vĩ mô. Quyết định này đánh dấu sự công nhận tối cao đối với nỗ lực giải mã những cơ chế vận hành nội tại của nền kinh tế thay vì phụ thuộc vào các mô hình giả định truyền thống. Khung lý thuyết cũ từng bộc lộ hạn chế lớn trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 khi lạm phát và thất nghiệp cùng tăng vọt. Trước bế tắc đó, hai học giả đã tái thiết lập mô hình từ quyết định vi mô của từng hộ gia đình và doanh nghiệp. Nghiên cứu năm 1978 của Robert E. Hall chỉ ra rằng tiêu dùng phụ thuộc vào kỳ vọng tương lai và chỉ biến động khi xuất hiện thông tin mới. Tiếp nối hướng đi này, Michael Woodford tập trung vào hành vi định giá của doanh nghiệp trong bối cảnh giá cả không thể điều chỉnh liên tục. Ông đã thiết lập công thức kết nối lạm phát với sản lượng cùng kỳ vọng thị trường, hoàn thiện hệ thống lý thuyết mới giúp các ngân hàng trung ương kiểm soát chu kỳ kinh tế hiệu quả. Các phát kiến của hai chuyên gia đã nhanh chóng được giới hoạch định chính sách toàn cầu áp dụng vào thực tiễn quản trị tiền tệ. Được Ngân hàng Trung ương Thụy Điển thành lập từ năm 1968, giải Nobel Kinh tế năm nay nâng mức tiền thưởng lên 12 triệu krona Thụy Điển nhân dịp kỷ niệm 125 năm hệ thống giải thưởng. Từ lễ trao giải đầu tiên năm 1969 đến năm 2025, giải thưởng danh giá này đã vinh danh 99 cá nhân qua 57 kỳ công bố.