Nhiều người cho rằng phẫu thuật ở bệnh nhân ung thư cao tuổi là một canh bạc đầy rủi ro, thậm chí nên tránh nếu không thật sự cần thiết. Tuy nhiên, theo các bác sĩ, tuổi tác không phải yếu tố duy nhất quyết định người bệnh có thể trải qua một cuộc mổ hay không. Sự e ngại đôi khi khiến bệnh nhân bỏ lỡ cơ hội điều trị khi khối u còn có thể kiểm soát.
Nỗi lo này xuất phát từ thực tế người cao tuổi thường suy giảm chức năng cơ thể, mắc nhiều bệnh nền về tim mạch, hô hấp, thận. Một cuộc phẫu thuật lớn có thể làm tăng nguy cơ biến chứng, kéo dài thời gian hồi phục. Bên cạnh đó, quan niệm mổ xẻ khiến ung thư lan nhanh và áp lực chi phí điều trị cũng khiến nhiều gia đình chọn trì hoãn hoặc chấp nhận sống chung với bệnh.
Thực tế, với nhiều loại ung thư ở giai đoạn còn khu trú, phẫu thuật vẫn là phương pháp điều trị triệt căn quan trọng, giúp loại bỏ khối u và tạo cơ hội kiểm soát bệnh lâu dài.
Tại Bệnh viện K, cụ ông 96 tuổi ở Nghệ An được phát hiện ung thư dạ dày sau thời gian dài ăn uống kém, đầy bụng, đau âm ỉ vùng thượng vị. Gia đình từng đưa cụ đến ba cơ sở y tế nhưng chưa tìm được nguyên nhân. Khi thăm khám tại Bệnh viện K, bác sĩ phát hiện khối u kích thước 3x4 cm ở hang môn vị, gây hẹp đường tiêu hóa. Kết quả sinh thiết xác định ung thư dạ dày.
Với bệnh nhân gần trăm tuổi, có nhiều bệnh nền, êkíp điều trị phải cân nhắc kỹ nguy cơ trước khi quyết định phẫu thuật. Gia đình ban đầu lo lắng, song sau khi được tư vấn về lợi ích, rủi ro và các phương án điều trị, người nhà đồng ý can thiệp.
Các bác sĩ tiến hành cắt gần như toàn bộ dạ dày, nạo vét hạch và tái lập lưu thông tiêu hóa. Ca mổ thành công, sức khỏe bệnh nhân dần ổn định. Sau phẫu thuật, cụ có thể ăn uống gần như bình thường, tinh thần lạc quan.
Bác sĩ thăm hỏi sức khoẻ người bệnh phẫu thuật ung thư. (Ảnh: Trần Mạnh)
Một trường hợp đặc biệt khác là cụ bà 100 tuổi được các bác sĩ Bệnh viện K phẫu thuật điều trị u mô đệm đường tiêu hóa (GIST) dạ dày.
Bệnh nhân nhập viện sau ba ngày đau âm ỉ vùng thượng vị. Trước đó, cụ được theo dõi u GIST dạ dày tại tuyến dưới, chưa loại trừ nguy cơ khối u vỡ, gây chảy máu ổ bụng nên được chuyển đến Bệnh viện K.
GIST là loại u có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trong ống tiêu hóa, thường gặp nhất ở dạ dày, chiếm khoảng 50-60% trường hợp, tiếp đến là ruột non. Mức độ nguy cơ của khối u phụ thuộc vào kích thước, vị trí, tốc độ phân chia tế bào và tình trạng vỡ u. Bệnh thường ít biểu hiện ở giai đoạn đầu, đôi khi chỉ gây đau bụng, đầy bụng, chán ăn. Khi tiến triển, người bệnh có thể xuất huyết tiêu hóa, thiếu máu hoặc đau bụng cấp nếu u vỡ.
Sau khi đánh giá thể trạng và hội chẩn chuyên môn, các bác sĩ quyết định phẫu thuật cắt dạ dày hình chêm. Quá trình phẫu thuật, êkíp phát hiện khối u đã tự vỡ, gây chảy máu và hình thành dịch trong ổ bụng. Các bác sĩ tiến hành hút, rửa ổ bụng và xử trí tổn thương.
Ca phẫu thuật do PGS.TS Kim Văn Vụ, Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa 1, cùng êkíp phẫu thuật và gây mê hồi sức thực hiện. Sau can thiệp, bệnh nhân tiến triển tốt, sức khỏe ổn định, có thể vận động, ăn uống và trở lại sinh hoạt.
Theo PGS Vụ, trường hợp này cho thấy tuổi cao không đồng nghĩa người bệnh mất cơ hội phẫu thuật. Quyết định can thiệp cần căn cứ vào tình trạng khối u, giai đoạn bệnh, thể trạng, chức năng các cơ quan, bệnh lý đi kèm và khả năng hồi phục, thay vì chỉ dựa vào số tuổi.
Ông cho biết nhiều bệnh nhân cao tuổi và gia đình từ chối phẫu thuật vì lo “đụng dao kéo” khiến cơ thể không đủ sức chịu đựng, bệnh nền làm tăng nguy cơ biến chứng hoặc can thiệp khiến ung thư tiến triển nhanh hơn. Tuy nhiên, với nhiều loại ung thư ở giai đoạn sớm, phẫu thuật vẫn là phương pháp điều trị triệt căn quan trọng.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Annals of Surgical Oncology ghi nhận bệnh nhân trên 80 tuổi mắc ung thư đại trực tràng được phẫu thuật có tỷ lệ sống sau 5 năm cao hơn đáng kể so với nhóm không phẫu thuật.
Dù vậy, không phải người cao tuổi mắc ung thư nào cũng phù hợp để phẫu thuật. Bác sĩ cần đánh giá nguy cơ gây mê, chức năng tim mạch, hô hấp, thận, tình trạng dinh dưỡng, khả năng vận động và mức độ độc lập trong sinh hoạt. Các bệnh nền cần được kiểm soát, đồng thời xây dựng kế hoạch chăm sóc, phục hồi sau mổ để hạn chế biến chứng.
Mục tiêu điều trị không chỉ là loại bỏ khối u mà còn phải duy trì chất lượng sống, khả năng vận động và sinh hoạt độc lập. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật, điều trị toàn thân, xạ trị hoặc chăm sóc giảm nhẹ.
Điều quan trọng là người bệnh được đánh giá đúng khả năng can thiệp và tư vấn đầy đủ về lợi ích, nguy cơ. Tuổi tác không nên mặc nhiên trở thành lý do để từ chối một phương pháp điều trị có thể mang lại cơ hội sống.