Nóng cuộc đua sở hữu tàu ngầm năng lượng hạt nhân - Thanh Niên

Tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân đang trở thành 'món hàng hot' được nhiều cường quốc tầm trung theo đuổi.

Tại cuộc họp cấp quản lý của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) hôm 7.9 ở Vienna (Áo), Tổng giám đốc Rarael Grossi cho biết Hàn Quốc đã chính thức thông báo với ban thư ký của cơ quan về ý định bắt đầu tham vấn về một thỏa thuận đảm bảo an toàn cho các tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân (SSN) mà nước này đang lên kế hoạch chế tạo.

Theo tờ The Korea Times, chính phủ Hàn Quốc đặt mục tiêu hạ thủy SSN đầu tiên vào giữa thập niên 2030 và đưa vào hoạt động vào cuối thập niên 2030. Nước này đã phân bổ 100 tỉ won (74,4 triệu USD) trong ngân sách quốc phòng năm tới cho việc thiết kế và nghiên cứu ban đầu.

Tàu ngầm năng lượng hạt nhân là gì?

SSN là tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân nhưng mang theo các vũ khí phi hạt nhân như tên lửa hành trình, ngư lôi. Điểm khác biệt của loại tàu này so với các tàu chạy bằng điện - diesel là nhanh hơn, hoạt động xa hơn, lặn lâu hơn. Mặc dù vậy, SSN lại hoạt động kém êm ái hơn dưới nước, đắt tiền và đòi hỏi chuyên môn cao để bảo trì, sửa chữa và vận hành.

Bộ Quốc phòng Hàn Quốc cho biết khả năng hoạt động bền bỉ dưới nước trong thời gian dài và tính cơ động cao sẽ biến SSN thành một tài sản quan trọng trong việc chống lại các mối đe dọa hạt nhân và tên lửa từ tàu ngầm của CHDCND Triều Tiên, vốn công bố hình ảnh tàu ngầm năng lượng hạt nhân đang được chế tạo vào tháng 12.2025.

Hồi tháng 8, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung mô tả đây là dự án có thể đại diện cho tương lai của một liên minh Hàn Quốc - Mỹ mạnh mẽ và mang tính xây dựng hơn, đồng thời kêu gọi đẩy nhanh tiến độ.

Tuy nhiên, Tham mưu trưởng Hải quân Mỹ - đô đốc Daryl Caudle, tuần trước cho rằng Hàn Quốc phải xác định một "lý do chính đáng" để mua tàu ngầm năng lượng hạt nhân và cảnh báo không nên theo đuổi khí tài này chỉ vì danh tiếng quốc gia bởi chi phí rất lớn. Ông Caudle trước đó gợi ý rằng Seoul có thể không cần những tàu ngầm như vậy nếu chỉ hoạt động ở những vùng biển lân cận.

Quốc hội Mỹ cũng đang xem xét kỹ lưỡng vấn đề này. Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ đã yêu cầu đánh giá những tác động từ chương trình SSN tiềm năng của Hàn Quốc đối với an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, rủi ro phổ biến vũ khí hạt nhân, chi phí và phạm vi hợp tác song phương trong tương lai.

Vì sao Hàn Quốc muốn có tàu ngầm hạt nhân?

Giới chuyên gia quân sự Hàn Quốc cho biết nước này có lý do chính đáng để sở hữu SSN, ngay cả khi nhiệm vụ ban đầu chỉ tập trung vào vùng biển quanh bán đảo Triều Tiên. Họ cho rằng về sau này, tầm hoạt động của đội tàu sẽ được mở rộng ra khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, với vai trò bảo vệ các tuyến đường biển huyết mạch cho đến hỗ trợ hợp tác với Mỹ.

Chuyên gia tàu ngầm Moon Keun-sik, nguyên là trưởng dự án tàu ngầm năng lượng hạt nhân tại Bộ chỉ huy Hải quân Hàn Quốc và hiện là giáo sư tại Trường Chính sách công thuộc Đại học Hanyang, chỉ ra rằng Seoul cần năng lực lặn lâu và tàng hình trong thời gian dài của loại tàu này.

"Các tàu ngầm điện - diesel phải trồi lên mặt nước nhiều lần mỗi ngày để nạp lại pin, để lộ vị trí trong quá trình này. Một tàu ngầm năng lượng hạt nhân có thể lặn trong thời gian dài và chỉ nổi lên khi cần", ông Moon cho biết, bổ sung rằng năng lực này sẽ rất quan trọng để liên tục theo dõi các tàu ngầm Triều Tiên có khả năng mang vũ khí hạt nhân.

Ông Moon cũng phân tích rằng Hàn Quốc không nhất thiết phải hạn chế khu vực hoạt động quanh bán đảo Triều Tiên mà có thể mở rộng ra eo biển Hormuz hoặc các tuyến hàng hải quan trọng khác. Hàn Quốc hiện phụ thuộc nhiều vào tuyến đường biển chở năng lượng từ Trung Đông qua Ấn Độ Dương và eo biển Malacca.

Bên cạnh đó, tàu ngầm năng lượng hạt nhân có thể bảo vệ các tuyến đường liên lạc trên biển của Hàn Quốc và cho phép hợp tác dưới biển hiệu quả hơn với Hải quân Mỹ ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, thay vì để Seoul phụ thuộc vào tàu ngầm hạt nhân của Washington.

Ông Cheong Seong-chang, Phó chủ tịch Viện nghiên cứu Sejong, cũng có cùng quan điểm khi cho rằng nhiệm vụ trọng tâm nên là răn đe các tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân của Triều Tiên, trong khi dự báo các tác động chiến lược của việc này sẽ còn sâu rộng hơn thế.

"Ở khía cạnh khác, chúng còn có thể giúp duy trì thế cân bằng quyền lực tại Đông Bắc Á và nâng tầm liên minh Hàn - Mỹ", vị chuyên gia nói.

Nhiều nước nhập cuộc

Động thái của Hàn Quốc là diễn biến mới nhất cho thấy cuộc chạy đua trang bị tàu ngầm năng lượng hạt nhân đã vượt ra ngoài các cường quốc sở hữu vũ khí hạt nhân, khi Úc, Brazil và Nhật Bản cũng đang theo đuổi khí tài này, theo trang The EurAsian Times.

Úc đã ký thỏa thuận với Mỹ và Anh để sở hữu các tàu SSN trong khi những lời kêu gọi trang bị tàu ngầm này tại Nhật Bản cũng đang tăng lên. Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi hôm 11.9 tuyên bố rằng chính phủ sẽ tiếp tục cân nhắc và "không loại trừ bất kỳ lựa chọn nào" liên quan việc trang bị tàu ngầm năng lượng hạt nhân.

Brazil đang đóng SSN đầu tiên của khu vực Mỹ Latin - chiếc Alvaro Alberto - tại nhà máy Itaguai gần Rio de Janeiro với sự hỗ trợ của Pháp và dự kiến hoàn tất vào đầu thập niên 2030.

Trong 70 năm qua, công nghệ động cơ hạt nhân trên biển là câu chuyện của một câu lạc bộ khép kín gồm 5 cường quốc hạt nhân - 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (Anh, Mỹ, Nga, Pháp và Trung Quốc) và sau đó là Ấn Độ. Cả 6 nước này đều sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, hiện tại, ranh giới đó đang bị xóa bỏ với 4 quốc gia phi hạt nhân kể trên đang đứng trước ngưỡng cửa tham gia.

Úc khẳng định rằng đội SSN trong tương lai sẽ tăng cường khả năng "răn đe hành động gây hấn và góp phần vào sự ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương". Canberra lập luận rằng SSN đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các lợi ích hàng hải của Úc và củng cố khả năng răn đe bằng vũ khí thông thường. Đồng thời, loại tàu này mang lại "năng lực tác chiến tầm xa trên biển" - yếu tố đặc biệt phù hợp với đặc điểm địa lý của Úc.

Hàn Quốc chỉ ra rằng SSN giúp tăng cường khả năng răn đe trước các mối đe dọa từ tàu ngầm hạt nhân của Triều Tiên, thông qua việc nâng cao năng lực răn đe cũng như khả năng đáp trả của Seoul. Sau khi Triều Tiên công bố mẫu tàu ngầm hạt nhân trang bị tên lửa vào tháng 12.2025, giới hoạch định chiến lược của Hàn Quốc cho rằng chỉ có SSN mới mang lại "khả năng răn đe có độ sống sót cao" và đủ sức đối phó với các mối đe dọa từ Bình Nhưỡng.

Những người ủng hộ việc Nhật Bản sở hữu SSN cũng viện dẫn giá trị răn đe của loại tàu này khi kêu gọi triển khai chương trình phát triển, đặc biệt là trong bối cảnh Trung Quốc đang mở rộng lực lượng hải quân tại khu vực. Họ lập luận rằng việc bổ sung SSN vào đội tàu ngầm chạy bằng động cơ diesel hiện có của Nhật Bản sẽ giúp "tối đa hóa khả năng răn đe", nhờ vào tầm hoạt động và tốc độ vượt trội, giúp Tokyo linh hoạt hơn trong các hoạt động tác chiến. Bên cạnh đó, nhiều người ủng hộ còn nhắc đến việc các nước láng giềng của Nhật Bản sở hữu tàu ngầm hạt nhân như một lý do thuyết phục để Tokyo cũng cần phát triển năng lực tương tự.

Động cơ của Brazil cũng tương đồng nhưng mang tính chất gắn liền với khu vực Nam Đại Tây Dương. Chiến lược quốc phòng của nước này nêu rõ rằng việc ngăn chặn sự xâm nhập trái phép vào Nam Đại Tây Dương cũng như bảo vệ vùng Amazon và "Amazon Xanh" (vùng biển rộng 4,5 triệu km² có trữ lượng dầu khí) đòi hỏi một loại tàu ngầm có khả năng vượt Đại Tây Dương mà không cần tiếp nhiên liệu và có thể duy trì trạng thái lặn để thực hiện nhiệm vụ giám sát. Đối với Brazil, việc sở hữu SSN còn là yếu tố khẳng định vị thế cường quốc toàn cầu.

Mỹ lần đầu xác nhận đã triển khai vũ khí không gian