Nước Mỹ sục sôi tranh luận về án tử hình

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Vụ xử tử thất bại tại tiểu bang Tennessee và kế hoạch phát sóng công khai một phiên xử bắn đã thổi bùng tranh luận về hình phạt tử hình tại Mỹ.

Hai vụ việc tranh cãi

Trong 3 tuần qua, những tranh cãi dữ dội đã nổ ra tại Mỹ liên quan 2 vụ tử hình. Vụ thứ nhất xảy ra vào hôm 30.9, khi Tennessee thi hành án tử hình bằng cách tiêm thuốc độc đối với bà Christa Pike (50 tuổi) vì tội giết người vào năm 1995. Sau 2 liều thuốc, bà Pike vẫn còn ngáy và được cấp cứu, sau đó tỉnh lại và giờ đang hồi phục trong bệnh xá của trại giam, theo AFP.

Bà Pike là nữ tử tù đầu tiên bị hành hình tại Tennessee trong hơn 200 năm và là phạm nhân đầu tiên tại Mỹ sống sót sau khi bị tiêm thuốc độc. Vụ việc gây ra tranh cãi lớn xoay quanh sai sót đáng ngờ trong quy trình thi hành án và cũng mở ra một vùng pháp lý mới về việc liệu bà Pike có bị hành hình lần 2 hay không.

Không lâu sau đó, một tranh cãi khác nổ ra liên quan việc tử hình phạm nhân Nidal Hasan (56 tuổi), bác sĩ quân y đột nhập căn cứ quân sự Fort Hood tại Texas vào năm 2009 và bắn chết 13 người, làm bị thương 32 người. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết ông Hasan sẽ bị quân đội xử bắn vào ngày 3.12 - vụ xử tử đầu tiên được thực hiện theo hình thức này kể từ năm 1945 - và sẽ được phát sóng trực tiếp. Tuy nhiên, do phản ứng dữ dội từ dư luận, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã hủy bỏ kế hoạch.

Theo bà Robin Maher, Giám đốc tổ chức phi lợi nhuận Trung tâm Thông tin án tử hình (Mỹ), những tranh cãi xoay quanh 2 vụ việc đã làm phân tán sự chú ý khỏi một vấn đề còn quan trọng hơn, đó chính là liệu nước Mỹ có nên duy trì hình phạt này.

Vào thời điểm bà Pike bị tuyên án tử vào năm 1996, có 37 tiểu bang duy trì hình phạt này và số vụ hành hình mỗi năm đang tăng lên. Từ đó, đã có 10 tiểu bang hủy bỏ án phạt này và số vụ thi hành án cũng giảm xuống. Bà Maher cho biết người Mỹ ngày càng phản đối án tử hình, đặc biệt là nhóm dân số trẻ hơn. Có nhiều yếu tố dẫn đến sự thay đổi này, đáng chú ý là việc có hơn 200 tử tù được minh oan và tuyên vô tội, những sai sót nghiêm trọng trong hệ thống tư pháp, phân biệt chủng tộc.

Quan điểm trái chiều

Bà Maher cho rằng đang có sự mâu thuẫn lớn giữa chính sách của các quan chức - những người vẫn muốn đẩy mạnh thi hành án tử hình - và mong muốn thực tế của phần đông người dân Mỹ hiện tại - những người ngày càng phản đối án tử hình.

Trong khi các chính trị gia được bầu ra vẫn đang cố gắng thúc đẩy các vụ hành hình, đại đa số công chúng Mỹ thực ra không còn ủng hộ việc này nữa. "Bà Christa Pike bị kết án tử hình hơn 30 năm trước, vào thời điểm mà sự ủng hộ án tử hình cao hơn nhiều, mỗi năm chúng ta có hơn 300 bản án tử hình mới. Năm ngoái chỉ có 23 bản án", bà Maher cho biết.

AP dẫn khảo sát của Trung tâm nghiên cứu Pew hồi tháng 7 cho thấy khoảng 2/3 người Mỹ trưởng thành coi án tử là hình phạt thích đáng về đạo đức cho những người phạm tội giết người. Tuy nhiên, tỷ lệ tương tự (6/10) cho rằng bản án này không ngăn chặn được tội phạm. Khoảng 7/10 người lo ngại rủi ro người vô tội bị kết án lầm. Bất chấp những tranh cãi, giới quan sát nhận định rằng khả năng án tử hình bị bãi bỏ hoàn toàn tại Mỹ là điều khó xảy ra.

Hệ thống tư pháp Mỹ đang đối mặt làn sóng tranh cãi dữ dội sau hai sự việc thi hành án chấn động gần đây. Vụ tiêm thuốc độc bất thành đối với tử tù Christa Pike tại tiểu bang Tennessee mở ra tiền lệ pháp lý chưa từng có khi phạm nhân vẫn sống sót sau quy trình hành hình. Cùng lúc đó, kế hoạch xử bắn quân sự công khai và phát sóng trực tiếp đối với Nidal Hasan đã phải hủy bỏ trước phản ứng gay gắt từ dư luận. Những diễn biến trên làm lộ rõ sự chia rẽ sâu sắc giữa các chính trị gia muốn duy trì án phạt và xu hướng thực tế trong xã hội Mỹ. So với thời điểm năm 1996 khi 37 tiểu bang áp dụng án tử hình, hiện đã có 10 bang bãi bỏ và số lượng bản án tuyên mới giảm từ hơn 300 vụ mỗi năm xuống còn 23 vụ trong năm qua. Làn sóng phản đối tăng cao, đặc biệt ở nhóm dân số trẻ, xuất phát từ lo ngại phân biệt chủng tộc và thực tế hơn 200 tử tù từng được minh oan sau khi chịu án oan sai. Khảo sát của Trung tâm nghiên cứu Pew cho thấy tâm lý phức tạp của công chúng Mỹ đối với hình phạt tối cao này. Mặc dù khoảng hai phần ba người trưởng thành coi đây là sự trừng phạt thích đáng về mặt đạo đức cho tội giết người, sáu trên mười người lại nhận định biện pháp này không mang tính răn đe tội phạm. Đồng thời, khoảng 70% người được hỏi bày tỏ lo ngại sâu sắc về rủi ro kết án nhầm người vô tội trong hệ thống tư pháp hiện hành.