Hướng đi mới từ mô hình nuôi lươn
Buổi sáng ở bản Can (xã Tam Thái, Nghệ An) ông Lô Văn Tất (54 tuổi) cẩn thận cầm chiếc xô nhỏ, lấy từng nắm thức ăn rải xuống bể nuôi lươn. Vừa cho ăn, ông vừa cúi xuống quan sát, chăm chú theo dõi từng chuyển động dưới làn nước. Thỉnh thoảng, những con lươn trườn mình, quẫy nhẹ làm mặt nước gợn lên. Với lần đầu thử sức mô hình nuôi lươn không bùn, mỗi ngày được nhìn đàn lươn khỏe mạnh, lớn lên là thêm một niềm vui và hy vọng.
Ông Tất bảo, trước đây gia đình chưa từng nghĩ sẽ có ngày nuôi lươn trong những chiếc bể bạt ngay tại nhà. Ở vùng miền núi, người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi nhỏ lẻ hoặc đi làm thuê để trang trải cuộc sống. Việc tìm kiếm một mô hình sản xuất mới, vừa phù hợp với điều kiện gia đình, vừa có khả năng tạo thêm thu nhập luôn là điều khiến ông trăn trở.
Khi được địa phương thông tin về chương trình hỗ trợ nuôi lươn không bùn, ông mạnh dạn đăng ký tham gia. Số tiền hỗ trợ ban đầu giúp gia đình có thêm điều kiện mua con giống, bắt tay vào một công việc còn khá mới mẻ.
“Lúc mới bắt tay vào nuôi, tôi cũng lo lắm. Mình chưa có kinh nghiệm, không biết cách chăm sóc thế nào cho đúng, rồi chuyện nguồn nước, thức ăn, phòng bệnh cho lươn cũng phải học từ đầu. Có những lúc thấy lươn có biểu hiện bất thường, gia đình rất sốt ruột”, ông Tất chia sẻ.
Không có nhiều kiến thức về kỹ thuật, ông vừa làm vừa học hỏi, từ cán bộ chuyên môn đến những người có kinh nghiệm nuôi lươn ở nơi khác. Mỗi công đoạn đều được ông chú ý, từ theo dõi lượng thức ăn, thay nước đến quan sát hoạt động của đàn lươn. Dần dần, những bỡ ngỡ ban đầu cũng vơi đi.
Đến nay, đàn lươn của gia đình ông phát triển tương đối đồng đều. Nếu điều kiện nuôi thuận lợi, khoảng 2-3 tháng nữa có thể xuất bán. Ông Tất dự định sau lứa đầu tiên sẽ tiếp tục đầu tư, mở rộng nếu hiệu quả đạt như mong muốn.
Điều ông kỳ vọng không chỉ là khoản thu nhập từ đàn lươn mà còn là cơ hội có thêm việc làm tại nhà, giảm bớt sự phụ thuộc bấp bênh vào nương rẫy. “Mình có tuổi rồi, nếu có thể làm kinh tế ngay tại quê hương, vừa chủ động thời gian, vừa có thêm đồng ra đồng vào thì tốt quá. Tôi mong lứa lươn này thuận lợi để có thêm động lực tiếp tục nuôi”, ông Tất bộc bạch.
Thêm lựa chọn sinh kế ở vùng khó
Câu chuyện của gia đình ông Tất cũng là một trong những kỳ vọng mà mô hình nuôi lươn không bùn tại xã Tam Thái hướng đến. Đây là mô hình được triển khai từ nguồn kinh phí 135 triệu đồng do Ủy ban MTTQ tỉnh Nghệ An hỗ trợ, thông qua Ủy ban MTTQ xã Tam Thái. Có 9 hộ dân tham gia, mỗi hộ được hỗ trợ 15 triệu đồng để mua con giống.
Với người dân miền núi, nguồn hỗ trợ tuy không quá lớn nhưng có ý nghĩa thiết thực, nhất là đối với những hộ còn khó khăn, chưa có điều kiện tự đầu tư một mô hình sản xuất mới. Thay vì chỉ trông chờ vào các phương thức chăn nuôi, trồng trọt quen thuộc, bà con có thêm cơ hội tiếp cận cách làm kinh tế khác, phù hợp với diện tích đất và điều kiện sinh hoạt của gia đình.
Nuôi lươn không bùn có ưu điểm là không cần diện tích mặt nước lớn, có thể tận dụng khoảng đất trống quanh nhà để dựng bể nuôi. Môi trường nuôi được kiểm soát thông qua hệ thống cấp, thoát nước, thuận tiện cho việc vệ sinh, theo dõi sức khỏe và chăm sóc đàn lươn. Nếu nắm vững kỹ thuật, người nuôi có thể chủ động quản lý quá trình sinh trưởng, hạn chế những tác động bất lợi từ môi trường tự nhiên.
Đối với những địa bàn miền núi như Tam Thái, nơi điều kiện sản xuất của nhiều hộ gia đình còn hạn chế, đây là một lợi thế đáng chú ý. Người dân không nhất thiết phải có nhiều đất sản xuất hay đầu tư trang trại quy mô lớn mới có thể bắt đầu. Quan trọng hơn, mô hình có thể tạo việc làm thường xuyên tại gia đình, giúp người dân tận dụng thời gian nhàn rỗi để phát triển kinh tế.
Tuy nhiên, nuôi lươn không bùn không đơn giản chỉ là dựng bể, thả giống rồi chờ ngày thu hoạch. Đây là vật nuôi đòi hỏi người chăm sóc phải nắm được những yêu cầu kỹ thuật nhất định. Thực tế triển khai tại bản Can cho thấy, do lần đầu tiếp cận phương thức chăn nuôi này, một số hộ còn lúng túng trong quá trình chăm sóc. Có hộ gặp tình trạng lươn mắc bệnh, gây ảnh hưởng đến đàn nuôi và tâm lý người tham gia. Những khó khăn ban đầu là điều khó tránh khỏi khi bà con chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế.
“Ban đầu, bà con chưa quen nên có những việc phải hướng dẫn liên tục. Chúng tôi xác định không chỉ hỗ trợ con giống mà còn phải đồng hành trong suốt quá trình nuôi, giúp các hộ biết cách chăm sóc, theo dõi và xử lý những vấn đề phát sinh”, ông Xồng Bá Nỏ - Chủ tịch Uỷ ban MTTQ xã Tam Thái nói.
Từ thực tế những bể lươn đầu tiên ở bản Can, có thể thấy hỗ trợ sinh kế cho người nghèo không chỉ dừng lại ở việc trao một khoản kinh phí hay con giống ban đầu. Điều quan trọng hơn là giúp người dân biết cách tổ chức sản xuất, làm chủ kỹ thuật và duy trì được mô hình sau khi nguồn hỗ trợ kết thúc.
Bởi với những hộ gia đình còn khó khăn, một lứa vật nuôi bị thiệt hại không chỉ khiến công sức bỏ ra trở nên vô ích mà còn có thể làm giảm niềm tin, khiến họ ngần ngại khi muốn tiếp tục đầu tư. Do đó, việc theo sát quá trình sản xuất, kịp thời tháo gỡ vướng mắc là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của chương trình.
Thời gian tới, Ủy ban MTTQ xã Tam Thái sẽ tiếp tục tổ chức hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ các hộ trong quá trình chăm sóc, phòng bệnh và quản lý môi trường nuôi. Những vấn đề phát sinh tại từng bể nuôi sẽ được theo dõi, đánh giá để có hướng xử lý phù hợp, hạn chế thiệt hại cho người dân.
“Nuôi lươn không cần quá nhiều thời gian chăm sóc, không cần không gian rộng. Lươn lại ít dịch, dễ chữa khi mắc bệnh. Qua hơn 5 tháng triển khai, mô hình nuôi lươn đang phát triển tốt và thuận lợi. Sau lứa đầu này, xã sẽ triển khai mô hình trên diện rộng để nhiều hộ dân được tiếp cận và có thêm sinh kế giảm nghèo”, Chủ tịch Uỷ ban MTTQ xã Tam Thái nói.
Từ những bể lươn nhỏ ở bản Can, một hướng sinh kế mới đang được đặt ra. Để hy vọng ấy trở thành hiện thực, rất cần sự đồng hành của chính quyền, cán bộ chuyên môn và nỗ lực của từng hộ dân. Khi người dân biết làm chủ kỹ thuật, chủ động trong sản xuất và tìm được đầu ra ổn định, những bể nuôi hôm nay mới có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành trình cải thiện thu nhập, giảm nghèo bền vững ở vùng miền núi Tam Thái.
“Toàn xã có 305 hộ nghèo, 340 hộ cận nghèo. Uỷ ban MTTQ tỉnh Nghệ An đã bố trí nguồn kinh phí 500 triệu đồng về cho xã Tam Thái làm mô hình sinh kế. Trong đó, 135 triệu đồng làm mô hình nuôi lươn không bùn; 105 triệu đồng mô hình nuôi dúi; 105 triệu đồng mô hình nuôi lợn; 90 triệu đồng mô hình nuôi dê và 65 triệu đồng mô hình nuôi gà bản địa. Hiện có hơn 30 hộ dân tham gia các mô hình”, Chủ tịch Uỷ ban MTTQ xã Tam Thái Xồng Bá Nỏ nói.