Trò chơi pháo đất ở đây được duy trì thường xuyên qua các buổi luyện tập, giao lưu giữa các câu lạc bộ và hội thi truyền thống. Mỗi tháng, người chơi tổ chức từ 2 đến 4 buổi vào dịp cuối tuần để rèn kỹ thuật, nâng cao trình độ, khơi dậy niềm đam mê và truyền lửa cho thế hệ trẻ. Vào các dịp lễ hội, những cuộc giao lưu, thi đấu thu hút đông đảo người tham gia và cổ vũ, góp phần tạo không khí vui tươi, thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng.
Từ đầu năm đến nay, các câu lạc bộ pháo đất ở Vĩnh Lại đã tổ chức gần 10 hội thi và nhiều buổi giao lưu giữa các thôn, câu lạc bộ trong thành phố. Tiêu biểu, Hội thi pháo đất truyền thống tại Lễ hội đình Trịnh Xuyên thu hút 150 pháo thủ thuộc 6 đội; giải pháo đất tri ân Đức Thánh Trần có 72 pháo thủ của 3 đội đến từ các thôn Tân Nghĩa, Xuân An và Cự Lộc. Các hoạt động giao lưu cũng được tổ chức nhân dịp kỷ niệm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước (30/4), Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và Quốc khánh 2/9. Đáng chú ý, tại Liên hoan pháo đất thành phố lần thứ nhất năm 2026, đội pháo đất xã Vĩnh Lại đã giành Giải nhất.
Sức hấp dẫn của pháo đất trước hết nằm ở sự khéo léo và kinh nghiệm của người chơi. Để làm nên một quả pháo đạt yêu cầu, khâu chọn đất rất quan trọng. Theo những người có kinh nghiệm ở thôn Tân Nghĩa, đất phải là đất thịt ở vùng trũng, có độ dẻo và độ dai phù hợp. Đất được giã nhỏ, sàng lọc tạp chất, sau đó nhào với nước gạo nếp để tăng độ kết dính. Người chơi lần lượt tạo thân pháo, làm viền và tạo dây. Công đoạn làm viền đòi hỏi sự tỉ mỉ: Mép pháo phải đều, mỏng vừa phải và được miết phẳng để khi gieo xuống dễ bung rộng. Phần lõm giữa lòng pháo cũng cần được tạo đúng cách để quả pháo phát ra tiếng nổ. Chỉ một sai lệch nhỏ trong khâu tạo hình cũng có thể khiến quả pháo không đạt yêu cầu.
Khi gieo, người chơi đứng vững, hai tay nâng pháo rồi dùng lực quăng úp xuống mặt sân. Không khí bị nén trong lòng pháo làm phần viền đất bật ra, tạo tiếng nổ và những dải đất dài. Người có kinh nghiệm không chỉ cần sức khỏe mà còn phải nắm chắc kỹ thuật tạo hình, nâng pháo và phối hợp động tác. Bởi vậy, pháo đất là cuộc chơi của cả sức lực lẫn sự khéo léo. Những quả pháo lớn đòi hỏi sự hỗ trợ của đồng đội trong quá trình nâng và chuẩn bị. Người chơi phải phối hợp nhịp nhàng để quả pháo được gieo đúng tư thế, không bị đứt manh. Kết quả thi đấu được tính theo chiều dài dây pháo, tạo nên sự hồi hộp và hấp dẫn qua từng lượt chơi.
Những dịp nông nhàn, thôn Tân Nghĩa lại rộn ràng bởi tiếng người gọi nhau, tiếng đất được nhào nặn và những tràng vỗ tay mỗi khi một quả pháo được gieo xuống sân. Người chơi chăm chú chuẩn bị từng động tác, người xem đứng quanh cổ vũ. Khi tiếng “đoàng” trầm vang bật lên, manh pháo đất bung dài trên mặt sân giữa những tiếng reo hò vang vọng cả góc làng.
Một nét riêng đáng quý trong đời sống pháo đất ở Vĩnh Lại là sự tham gia của nhiều thế hệ, trong đó có các đội pháo đất của những nữ pháo thủ cao tuổi. Câu lạc bộ Pháo niêu (loại pháo nhỏ hơn phù hợp với phụ nữ) thôn Tân Nghĩa có khoảng 50 thành viên, nhiều cụ ở độ tuổi 80, thậm chí ngoài 90 vẫn tích cực luyện tập, thi đấu, góp phần gìn giữ trò chơi dân gian độc đáo của quê hương. Theo bà Nguyễn Thị Mão, Chủ nhiệm câu lạc bộ Pháo niêu thôn Tân Nghĩa, hoạt động đánh pháo thường sôi nổi nhất vào tháng 3 âm lịch, sau mùa vụ và trong dịp lễ hội. Các thành viên thường tập trung tại sân đình, nhà văn hóa để luyện tập, giao lưu, qua đó thắt chặt tình đoàn kết làng xóm. Ở câu lạc bộ Pháo niêu, cụ Phạm Thị Mai 97 tuổi và cụ Phạm Thị Trác đã ngoài 90 tuổi vẫn tự tay làm pháo, hào hứng bước lên sới chơi giữa tiếng hò reo cổ vũ của giới trẻ.
Hình ảnh những cụ bà ngoài 90 tuổi vẫn say mê chơi pháo đất cho thấy sức sống bền bỉ của trò chơi dân gian khi trở thành niềm vui chung của cộng đồng. Với người cao tuổi, mỗi buổi chơi là dịp rèn luyện sức khỏe, gặp gỡ, sẻ chia và thắt chặt tình làng nghĩa xóm. Với lớp trẻ, sự nhiệt huyết của những người đi trước là nguồn cảm hứng để thêm yêu và có ý thức gìn giữ truyền thống quê hương.
Pháo đất ở xã Vĩnh Lại đã được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao trong lĩnh vực văn hóa, du lịch. Sự ghi nhận này góp phần khẳng định giá trị của trò chơi dân gian, tạo động lực để người dân tiếp tục bảo tồn, phát huy, quảng bá nét văn hóa đặc sắc của địa phương đến đông đảo công chúng.
QUỐC VINH