Sáng 9/11, nhân Ngày Thế giới vì Trẻ sinh non, Bộ Y tế (Cục Bà mẹ và Trẻ em) phối hợp Sở Y tế thành phố Đà Nẵng và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam trang trọng tổ chức Lễ Mít tinh và Hội thảo khoa học hưởng ứng Ngày Thế giới vì Trẻ sinh non năm 2026 tại Bệnh viện Phụ sản-Nhi Đà Nẵng.
Sự kiện có sự tham dự khoảng 300 đại biểu, bao gồm Lãnh đạo Cục Bà mẹ và Trẻ em, đại diện UNICEF; đại diện một số các bệnh viện Sản, Nhi và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) các tỉnh thuộc dự án UNICEF hỗ trợ (Lào Cai, Lâm Đồng, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Gia Lai, Quảng Ngãi) cùng 50 đại biểu đại diện các gia đình có trẻ sinh non.
Cứu sống trẻ sinh non mới chỉ là bước đầu
Cứ 10 trẻ chào đời trên thế giới thì có một trẻ sinh non. Tại Việt Nam, mỗi năm có hơn 100.000 trẻ sinh thiếu tháng, phải đối mặt với nhiều nguy cơ về sức khỏe và sự sống. Theo Tiến sĩ, bác sĩ Trần Đăng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), trẻ sinh non và nhẹ cân chiếm tới 19% mô hình bệnh tật ở trẻ sơ sinh, đồng thời chiếm trên 50% các nguyên nhân gây tử vong sơ sinh.
“Đằng sau những con số ấy là nỗi trăn trở của toàn ngành y tế, là những âu lo và nỗ lực bền bỉ của hàng vạn gia đình trên khắp mọi miền Tổ quốc”, ông Khoa chia sẻ.
Những năm qua, công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ suất tử vong trẻ em dưới 5 tuổi giảm từ 22,1‰ năm 2015 xuống còn 16,7‰ năm 2025; tỷ suất tử vong trẻ em dưới 1 tuổi giảm từ 14,7‰ xuống 11,2‰, tỷ suất tử vong sơ sinh ước tính còn 9‰.
Đáng chú ý, các bệnh viện đã từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật chuyên sâu trong hồi sức cấp cứu, điều trị và nuôi dưỡng trẻ sơ sinh, cứu sống thành công nhiều trẻ sinh non, nhẹ cân, thậm chí có trẻ nặng dưới 500 gram.
Tại Đà Nẵng, Bệnh viện Phụ sản-Nhi đã tiếp nhận, điều trị nhiều trường hợp trẻ sinh non rất sớm, từ 23-24 tuần tuổi thai, trẻ có cân nặng cực thấp khi sinh và trẻ sơ sinh mắc bệnh lý bẩm sinh phức tạp từ thành phố cũng như các tỉnh trong khu vực.
Bác sĩ chuyên khoa II Trần Thanh Thủy, Giám đốc Sở Y tế thành phố Đà Nẵng, cho biết trải qua hơn bốn thập kỷ xây dựng và phát triển, chuyên ngành nhi sơ sinh của thành phố không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, làm chủ nhiều kỹ thuật hồi sức và điều trị chuyên sâu. Bệnh viện Phụ sản-Nhi Đà Nẵng không chỉ là cơ sở điều trị mà còn là địa chỉ đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao kỹ thuật và hỗ trợ chuyên môn cho mạng lưới y tế khu vực.
Một dấu ấn của đơn vị là ngân hàng sữa mẹ đầu tiên tại Việt Nam được thành lập tại Bệnh viện Phụ sản-Nhi Đà Nẵng năm 2017. Đây là bước tiến trong chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, nhẹ cân; đồng thời tạo nền tảng thực tiễn để chia sẻ kinh nghiệm, đóng góp vào nghiên cứu và xây dựng tiêu chuẩn về ngân hàng sữa mẹ hiến tặng.
Theo bà Trần Thanh Thủy, những kết quả này cho thấy Đà Nẵng không chỉ tiếp nhận, ứng dụng tiến bộ y học mà còn có những đóng góp trong đào tạo, nghiên cứu, xây dựng hướng dẫn chuyên môn và kết nối tri thức y khoa Việt Nam với cộng đồng quốc tế.
Tuy nhiên, Giám đốc Sở Y tế Đà Nẵng cũng nhấn mạnh trẻ sinh non vẫn phải đối diện với nguy cơ tử vong, bệnh tật và những hậu quả lâu dài đối với phát triển thể chất, vận động, ngôn ngữ và nhận thức. “Cứu sống trẻ mới chỉ là thành công bước đầu; mục tiêu cao hơn là giúp trẻ được phát triển khỏe mạnh, toàn diện và có chất lượng cuộc sống tốt nhất”, bà nói.
Thực tế theo dõi tại Bệnh viện Phụ sản-Nhi Đà Nẵng cho thấy, trong nhóm 65 trẻ sinh trước 34 tuần tuổi thai được đánh giá ở mốc 12 tháng tuổi hiệu chỉnh, chỉ 20% thuộc nhóm nguy cơ thấp; 66,2% ở nhóm nguy cơ trung bình và 13,8% thuộc nhóm nguy cơ cao theo thang đánh giá BINS. Kết quả này không đồng nghĩa tất cả trẻ thuộc nhóm nguy cơ trung bình, cao đều đã mắc rối loạn phát triển, nhưng cho thấy nhu cầu sàng lọc, đánh giá và theo dõi lâu dài là rất cần thiết.
Ở một đoàn hệ gồm 169 trẻ sinh non được đánh giá bằng thang đo Bayley-III tại thời điểm 12 và 24 tháng tuổi, kết quả cũng cho thấy sự khác biệt giữa các lĩnh vực phát triển. Đáng lưu ý, có 38% trẻ được xếp loại nhận thức bình thường ở mốc 12 tháng nhưng được đánh giá có chậm phát triển khi kiểm tra ở mốc 24 tháng. Điều này cho thấy một lần đánh giá tại một thời điểm chưa đủ để phản ánh đầy đủ quá trình phát triển của trẻ sinh non.
Thiết lập hành trình chăm sóc liên tục sau xuất viện
Từ thực tiễn chăm sóc trẻ sinh non, chủ đề Ngày Thế giới vì trẻ sinh non năm 2026 “Để trẻ sinh non phát triển toàn diện, hãy đầu tư vào chăm sóc và theo dõi liên tục” nhấn mạnh yêu cầu mở rộng hành trình chăm sóc ra ngoài phạm vi bệnh viện.
Tiến sĩ, bác sĩ Trần Đăng Khoa cho rằng: “Cứu sống trẻ sinh non tại phòng sinh và đơn vị hồi sức sơ sinh mới chỉ là bước khởi đầu. Đầu tư chăm sóc, can thiệp dinh dưỡng và theo dõi liên tục sau khi trẻ xuất viện mới là chìa khóa quyết định giúp các em phát triển toàn diện về cả thể chất, tinh thần và trí não”.
Theo ông, để hiện thực hóa mục tiêu này, trước hết cần tăng cường chăm sóc sức khỏe phụ nữ mang thai, quản lý thai và khám thai định kỳ, đúng lịch, ít nhất 4 lần trong thai kỳ. Việc bảo đảm dinh dưỡng hợp lý, giảm căng thẳng, duy trì chế độ lao động và nghỉ ngơi phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa sớm những nguy cơ sinh non có thể tránh được.
Cùng với đó, các cơ sở y tế cần thực hiện hiệu quả quy trình chăm sóc sơ sinh thiết yếu sớm, da kề da ngay sau sinh, cho trẻ bú sớm, nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu và tiếp tục đến 2 tuổi. Phương pháp chăm sóc Kangaroo (KMC) cần được mở rộng, áp dụng theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế tại các cấp khám, chữa bệnh.
Đặc biệt, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em nhấn mạnh yêu cầu tăng cường chăm sóc, theo dõi trẻ sinh non liên tục sau xuất viện. Các bệnh viện chuyên khoa phụ sản, nhi cần thiết lập hệ thống kết nối chặt chẽ với y tế cơ sở và gia đình; hướng dẫn theo dõi dinh dưỡng, đánh giá định kỳ sự phát triển tinh thần, vận động để kịp thời phát hiện những bất thường và có biện pháp can thiệp sớm.
Tiến sĩ, bác sĩ Trần Đăng Khoa cũng lưu ý năng lực chuyên môn, nhân lực, hạ tầng và trang thiết bị phục vụ cấp cứu, điều trị trẻ sơ sinh tại y tế cơ sở, nhất là vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, còn thiếu và hạn chế. Tỷ lệ tử vong sơ sinh, tử vong trẻ em dưới 5 tuổi tại những địa bàn khó khăn này vẫn cao gấp hai lần so với vùng đồng bằng, đô thị.
Vì vậy, ông đề nghị ưu tiên nguồn lực, đào tạo, tập huấn kỹ năng, đầu tư trang thiết bị và cử cán bộ chuyên môn hỗ trợ trực tiếp cho các trạm y tế cấp xã, cô đỡ thôn bản tại địa bàn khó khăn. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông, huy động sự tham gia của các cấp, ngành, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế trong hỗ trợ cả về vật chất lẫn tinh thần cho gia đình có trẻ sinh non.
Những nhiệm vụ này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Trong đó, chăm sóc trẻ sinh non không chỉ là trách nhiệm của các bệnh viện chuyên khoa mà cần sự phối hợp giữa ngành y tế, chính quyền địa phương, y tế cơ sở và gia đình.
THIÊN LAM